Бұл тақырыптан не жаңа нәрсе үйрендің?

Қай бөлім қиын болды және неліктен?

Егер бір досыңа алкандарды түсіндіру керек болса, қалай түсіндіресің?

🔹 Анықтамасы:

Алкандар — тек бір σ-байланыспен байланысқан көміртек және сутек атомдарынан тұратын көмірсутектер. Бұл қосылыстарда барлық көміртек атомдары төрт байланыс түзеді, яғни олар қаныққан деп аталады.

🔹 Жалпы формуласы:

CnH2n+2Cn​H2n+2​

Мысалы:

• Метан – CH₄

• Этан – C₂H₆

• Пропан – C₃H₈

• Бутан – C₄H₁₀

🔹 Физикалық қасиеттері:

• Түссіз, иіссіз заттар.

• Суда ерімейді, бірақ органикалық еріткіштерде ериді.

• C₁–C₄ — газдар,
  C₅–C₁₇ — сұйықтар,
  C₁₈ және одан жоғарысы — қатты заттар.

🔹 Химиялық қасиеттері:

1. Жану реакциясы (тотықтыру):

CH4+2O2→CO2+2H2O+QCH4​+2O2​→CO2​+2H2​O+Q

→ Жылу бөлінеді, бұл жанармай ретінде қолдануға мүмкіндік береді.

2. Галогендеу (мысалы, хлорлау):

CH4+Cl2→hvCH3Cl+HClCH4​+Cl2​hv​CH3​Cl+HCl

→ Реакция ультракүлгін сәуле әсерінен жүреді.

🔹 Қолданылуы:

• Табиғи газ құрамында (метан) — үйде, өндірісте энергия көзі ретінде.

• Мұнайдан алынатын бутан, пропан — газ баллондары мен автокөлік отыны ретінде.

• Органикалық синтезде — бастапқы шикізат.

🔹 Қорытынды:

Алкандар — органикалық химиядағы қарапайым, бірақ маңызды қосылыстар тобы. Олардың қасиеттерін түсіну – мұнайхимия, жанармай өндірісі, экология салаларында білім негізін қалайды.