•  การศึกษาของไทยสมัยโบราณ 
• การศึกษาของไทยสมัยปฏิรูปการศึกษา 
• การศึกษาของไทยสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง 
• การศึกษาของไทยสมัยพัฒนาการศึกษา 

 สภาวะผู้นำ– ให้การสนับสนุน ด้านการศาสนาและ ด้านการรู้หนังสือ 

สถานที่สอน – วัดสำนักราชบัณฑิต 

 ผู้สอน – พระ พราหมณ์ กษัตริย์ 

ผู้เรียน – ประชาชนทั่วไป บุตรหลานขุนนาง ข้าราชการ 

การจัดการเรียนการสอน – ไม่มีการจัดห้องเรียน ใครใคร่เรียนเรียน ใครใคร่สอนสอน ไม่มีสื่อการสอนไม่มีแบบเรียน สอนแบบสะกดคำ อ่าน ท่องจำ เล่าปากต่อปาก

วิชาที่สอน – ธรรมะ ศาสตร์ด้านอาวุธ เวชกรรม วิชาช่าง การเรือน

หลักฐานทางการศึกษา – ศิลาจารึก ไตรภูมิพระร่วง 

 สภาวะผู้นำ–  ให้การสนับสนุน ด้านการศาสนาและด้านวรรณคดี

สถานที่สอน –  วัด ราชวัง สำนักราชบัณฑิต โรงเรียนสอนศาสนามิชันนารี 

 ผู้สอน –  พระ พวกมิชชันนารี 

ผู้เรียน – ประชาชนทั่วไป บุตรหลานขุนนาง ข้าราชการ 

การจัดการเรียนการสอน –  ตามแต่สมัครใจเรียน สื่อการสอนหนังสือจินดามณี สอนแบบอ่านเขียน ท่องจำ การสอนเชิงปฏิบัติ เช่น การหล่อปื นใหญ่ การใช้ปืนไฟ การสร้างป้อมค่าย การทำขนมฝรั่ง 

วิชาที่สอน –  ธรรมะ การแต่งโคลงกลอน คริสต์ศาสนา การเรือน ภาษาไทย บาลี เขมร ฝรั่งเศส 

หลักฐานทางการศึกษา –  พระไตรปิฎก มหาชาติคำหลวง กำสรวลศรีปราชญ์ อนิรุทธ์คำฉันท์ เป็นต้น 

 สภาวะผู้นำ–  บูรณะศาสนสถาน ฟื้นฟูด้านการศาสนาและศิลปการแสดง 

สถานที่สอน –  วัด ราชสำนัก 

 ผู้สอน –  พระศิลปินสาขาต่างๆ เท่าที่หลงเหลือ 

ผู้เรียน – ประชาชนทั่วไป บุตรหลานขุนนาง ข้าราชการ 

การจัดการเรียนการสอน –  ไม่เน้นด้านการรู้หนังสือ แต่เน้นด้าน ศิลปะการแสดง 

วิชาที่สอน – ธรรมะ การแต่งโคลงกลอน นาฏศิลป์ การพลศึกษา การฝึกอาวุธ 

หลักฐานทางการศึกษา –  ตำราเท่าที่เหลือ รามเกียรติ์บางตอน อิเหนาคำฉนัท์ 

 สภาวะผู้นำ–  ฟี้นฟูด้านการศาสนา วรรณคดี ศิลปวัฒนธรรม และการศึกษา 

สถานที่สอน –   วัด ราชสำนัก สำนักราชบัณฑิต โรงเรียนชาย 

 ผู้สอน –   พระ ครูต่างประเทศ 

ผู้เรียน –  ศิษย์วัด ประชาชนทั่วไป บุตรหลานขุนนาง ข้าราชการ 

การจัดการเรียนการสอน –  เรียนตามความสมัครใจ ยังไม่มีการแบ่งชั้นเรียน แน่นอนนอกจากแบ่งเป็นชั้น 1 เรียน ก ข นโม ประถม ก กา 
ชั้น 2 เรียน อ่าน แบบเรียนจินดามณี 
ชั้น 3 เรียนเลขเบื้องต้น เริ่มใช้ กระดานชนวน ดินสอหิน ดินสอพอง ไม้บรรทัด ที่รองหนังสือ 

วิชาที่สอน –  การอ่านหนังสือ เลข การกวี

หลักฐานทางการศึกษา –   ศิลาจารึกสรรพวิทยาการต่างที่วัดพระเชตุพน ให้บุคคลทั่วไปได้เรียนด้วยตนเอง

วรรณคดีที่สำคัญ - สามก๊ก ราชาธิราช สังข์ทอง พระอภัยมณี อิเหนา พระ มะเหลเถไถ ฯลฯ 

1.ยึดหลักปรัชญาจิตนิยม ที่เน้นพัฒนาการด้านจิตใจเน้นการเข้าใจชีวิตส่งเสริม คุณธรรมศีลธรรม ศิลปะ ผลิตคนให้เป็นนักอักษรศาสตร์และศิลปศาสตร์ เป็นผู้รอบรู้ 
2.สภาวะประเทศ เจริญรุ่งเรืองสลับกับช่วงขยายอาณานิคมมีการทำศึกสงคราม
3.วัดและรัฐเป็นศูนย์กลางประชาคม เป็นสถานที่สอนและประกอบพิธีทางศาสนา 
4.ผู้นำของประเทศเน้นการทำนุบำรุงด้านการศาสนา และวรรณคดี มากกว่าด้านการศึกษา 
5.การจัดการเรียนการสอนเป็นไปด้วยความสมัครใจไม่มีการบังคับ ไม่มีค่าจ้างสำหรับผู้สอน ไม่มีการแบ่งชั้นเรียนที่ชัดเจน สอนแบบอ่าน ท่องจำ เล่าปากต่อปาก มีเขียนบาง สื่อการสอนมีแบบเรียนจินดามณีเป็นหลัก วิชาที่สอนเน้นธรรมะ ศาสตร์ด้านอาวุธ การแต่งโคลงกลอน และการอ่านหนังสือ วิชาการปฏิบัติ เช่นวิชาช่างต่าง ๆ การฝึกอาวุธ การหล่อปืนใหญ่การสร้างป้อมปราการ เป็นต้น 
6.การศึกษาของสตรีไม่ได้รับการสนับสนุน นอกจากเรียนการเรือนที่บ้าน หรือในราชสำนัก 

สภาวะผู้นำ
– ปฏิรูปประเทศในทุกด้านโดยเฉพาะด้านการศึกษาซึ่งได้รับอิทธิพลจากทาง ตะวันตก 

สถานที่สอน 
– จัดตั้งโรงเรียนชาย โรงเรียนสตรี โรงเรียนราษฎร์ โรงเรียนสอนภาษา โรงเรียนแพทย์ โรงเรียนปริยัติธรรม 

แผนการศึกษา
– ประกาศใช้โครงการศึกษาตามแนวคิดตะวันตก แบ่งระดับการศึกษา เป็ นประถม มัธยม สายสามัญ สายวิสามัญ มีหลักสูตรการสอนตามระดับ มีการตรวจ นิเทศโรงเรียน 

หน่วยงานด้านการศึกษา – จัดตั้งกรมศึกษาธิการ กรมฝึกหัดครู 

ผู้สอน – ครูไทย ครูชาวต่างประเทศ 

การจัดการเรียนการสอน – มีการแบ่งระดับชั้นเรียน ใช้สื่อแบบเรียนภาษาไทย 6 เล่ม สอนการอ่านเขียนมีการสอบไล่ 

วิชาที่สอน – ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ การคัดลายมือ การแต่งจดหมาย เลข บัญชี และ วิชาช่างต่าง ๆ 

สภาวะผู้นำ – เน้นพัฒนาด้านการศึกษา 

การศึกษา ปรับปรุงพัฒนา 

แผนการศึกษา – ประกาศใช้โครงการศึกษาเน้นสาย วิชาชีพ พ.ร.บ.ประถมศึกษา ภาคบังคับ 1 กย.2464 พ.ร.บ. โรงเรียน ราษฎร์ 2461 หน่วยงานด้าน 

การศึกษาระดับสูง – จัดการศึกษาระดับอุดมศึกษา โดย จัดตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

การจัดการเรียนการสอนและวิชาที่สอน – เช่นเดียวกับสมัยรัชกาลที่ 5 แต่ เพิ่มวิชาการช่างมากขึ้น 

สภาวะผู้นำ – แก้วิกฤตภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ ลดงบประมาณในการ พัฒนาทุกด้าน 

การศึกษา ปรับปรุงพัฒนาแผนการศึกษา – แบ่งหลักสูตรมัธยมศึกษาตอน ปลายออกเป็ น แผนกกลาง แผนกภาษา และแผนกวิทยาศาสตร์ 

การจัดการเรียนการสอน – ไม่มีการพัฒนาเท่าที่ควร ต้องยุบ โรงเรียนจำนวนมากเพื่อตัดปัญหาด้านงบประมาณ 

1.เป็นการวางรากฐานของการจัดการศึกษาที่ครบถ้วน เริ่มตั้งแต่การสร้างโรงเรียน การประกาศใช้โครงการศึกษาแบ่งเป็นระดับประถม มัธยมและอาชีวศึกษา การสร้างหลักสูตรและแบบเรียน การประเมินผล การนิเทศโรงเรียน 
2.มีการบังคับการรู้หนังสือ โดยประกาศใช้ พ.ร.บ.ประถมศึกษาภาคบังคับปี 2464 เพื่อให้เด็กอายุถึงเกณฑ์ 7 ปีบริบูรณ์ต้องเข้าโรงเรียน ถือเป็นการพัฒนาบุคคลและสร้างโอกาสให้คนได้เรียนรู้ 
3.สร้างความเท่าเทียมกันในการศึกษาของหญิงและชาย โดยการจัดตั้งโรงเรียนสตรีขึ้น 
4.เป็นจุดเริ่มต้นของการขยายการศึกษาสู่มวลชนเพื่อความเท่าเทียมกันใน ด้านการศึกษา 
5.ด้านการจัดการเรียนการสอนมีหลากหลายวิชามากขึ้น แบ่งเป็นระดับชั้น ต่างเพื่อพัฒนาผู้เรียนตามศักยภาพของตนเอง แม้ว่าบรรยากาศการจัดการเรียนรู้ยังเป็นแบบครูเป็นศูนย์ ใช้วิธีการบรรยายให้จดตามคำบอก เน้นเนื้อหาวิชามากกว่าการปฏิบัติ 
6.ขยายโอกาสในระดับอุดมศึกษา โดยการจัดตั้งมหาวิทยาลัย ซึ่งถือว่าเป็นการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นบุคลากรด้านการศึกษา 
7.มีการปลกูฝังค่านิยมในการประกอบอาชีพอิสระโดยการจดัตงั้สถาบัน การอาชีวศึกษาซึ่งถือเป็นก้าวแห่งการพัฒนาในการเปลี่ยนแปลงค่านิยมของอาชีพการรับราชการ แม้ว่าจะไม่ได้ผลเท่าที่ควรก็ตาม 
8.การประกาศใช้ พ.ร.บ.โรงเรียนราษฎร์ซึ่งส่วนมากเป็นโรงเรียนคริสต์เพื่อควบคุมโรงเรียนเอกชนเหล่านี้มิให้อบรมแนวคิดที่รัฐไม่ต้องการให้เกิดแก่เยาวชน แต่ควบคุมให้สอนการอ่าน เขียน พูด ภาษาไทยอย่างถูกต้อง ทั้งปลกูฝังค่านิยมความรกัในความเป็นไทย ซึ่งเป็นผลดีอย่างมหาศาลต่อประเทศไทย เพราะไม่เกิดปัญหาด้านการถูกกลืนชาติ 

สภาวะผู้นำ – คณะราษฎร์พัฒนาระบบการศึกษาเร่งด่วน 

การจัดระบบการศึกษา ประกาศแผนการศึกษาชาติ ประถมเป็น 6 ชั้น มัธยมศึกษาตอนต้นและ ปลาย สายอาชีวศึกษาประกาศใช้พ.ร.บ. ประถมศึกษา พ.ศ. 2478 เพื่อ ขยายโอกาส จัดตั้งมหาวิทยาลัยขึ้นหลายแห่ง จัดตั้งศูนย์อบรมการศึกษา ผู้ใหญ่ กระทรวงศึกษาธิการร่วมมือกับองค์การยูเนสโกเพื่อปรับปรุง การศึกษาไทย มีโครงการฝึกหัดครูชนบทและจัดตั้งกรมสามัญศึกษา 

ปัญหา
1.การขาดแคลนครูทั้งด้านปริมาณและคุณภาพทำให้อัตราส่วนระหว่าง ครูและนักเรียนไม่ได้มาตราฐาน มีผลทำให้คุณภาพผู้เรียนและด้านการ เรียนการสอนลดลงอย่างมาก 
2.การสอนเป็นแบบลองผิดลองถูกเนื่องจากครูผู้สอนไม่มีประสบการณ์ เพราะครูผู้สอนจบแค่ระดับมัธยมต้นและต้องออกไปสอนโรงเรียน ประชาบาลทันทีโดยมิได้ผ่านการฝึกหัดครู ดังนั้น รัฐจึงได้ตั้งกรมฝึกหัด ครูขึ้นเพื่อยกระดับคุณภาพของครูให้สูงขึ้น 

สภาวะผู้นำ – พัฒนาแผนการศึกษาให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคมแห่งชาติ 

การพัฒนาด้านการศึกษา
1. ประกาศใช้แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2503 เน้นจริยศึกษา พลศึกษา พุทธิศึกษา และหัตถศึกษา 
2. ประกาศใช้หลักสูตรประถมศึกษา และ หลักสูตรมัธยมศึกษาตอนต้น มีการประกาศใช้แผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติ ตั้งแต่ฉบับที่ 1 – 8 
3. ประกาศใช้แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2535 เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับเด็กอย่างน้อย 1ปี ก่อนเข้าเรียนระดับประถมศึกษา 
4. ส่งเสริมการศึกษาของบุคคลากรด้านศาสนา 
5. เน้นการจัดเครือข่ายการเรียนรู้โดยใช้เทคโนโลยีการสื่อสาร สารสนเทศ และสื่อมวลชนทุกประเภท ในการให้ความรู้ข้อมูล ข่าวสารแก่ประชาชน 
6. ประกาศใช้แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 จนถึงปัจจุบัน ซึ่งเน้นหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนในทุกด้าน ทุกระดับช่วงชั้นให้มีคุณภาพ มีความรู้ และดำรงตนอย่างมี ความสุขในสังคม 

แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2520ประกอบด้วยแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับ 4-6

แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2535ประกอบด้วยแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับ 7-8

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542

แนวคิดในการปฏิรูปการศึกษา
1. การยึดโรงเรียนเป็นศูนย์กลาง 
2. โรงเรียนเป็นศูนย์กลางการผลิต 
3. การมีส่วนร่วมและร่วมคิดร่วมทาง 
4. การกระจายอำนาจ 
5. ความรับผิดชอบที่ตรวจสอบได้

สาระสำคัญของการปฏิรูป
1. ปฏิรูประบบการศึกษา 
2. ปฏิรูปการเรียนรู้ 
3. ปฏิรูประบบการบริหารและการจัดการศึกษา 
4. ปฏิรูป ครูอาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษา 
5. ปฏิรูปทรัพยากรและการลงทุนทางการศึกษา 

ผลที่เกิดขึ้นหลังการปฏิรูปการศึกษา
1.วัฒนธรรมการทำงาน 
2.ระบบการศึกษา 
3.หลักสูตร 
4.การเรียนรู้