Voor leesmediaconsulenten is dit een mooie kans om leesbevordering aan digitale geletterdheid te koppelen. Laat leerlingen bijvoorbeeld experimenteren met welke vragen (prompts) wel of niet goed werken om een passend advies te krijgen, bespreek hoe een AI-chatbot überhaupt 'snapt' wat je tegen hem zegt en laat kinderen met Boekbot kletsen over hun lievelingsboek. Zo werk je tegelijk aan AI-begrip, verantwoord gebruik van chatbots en leesplezier.

Boekbot is beschikbaar als app, maar werkt ook prima in je internetbrowser. Geen accounts nodig!

Dit nieuws biedt een mooie aanleiding om bij ouderavonden en in de klas stil te staan bij de online leefwereld van kinderen: wat doen ze op platforms als Roblox? Welke risico’s kom je daar tegen? En hoe kunnen ouders mee­kijken, vragen stellen en het gesprek met hun kinderen openhouden? Door zowel ouders als kinderen hierbij te betrekken, versterk je de effectiviteit van je inzet rond digitale weerbaarheid.

Wil je zelf beter weten wat Roblox precies is? Lees dan meer op Gamewijzer.

Voor wie werkt aan digitale informatievaardigheden in de bovenbouw van de basisschool en in het voortgezet onderwijs, biedt dit allerlei belangrijke inzichten om activiteiten nóg beter op de doelgroep aan te laten sluiten.

Het volledige wetenschappelijke artikel is niet openbaar beschikbaar, maar de zeven belangrijkste inzichten en tips voor onderwijzers (en dus ook voor ons) zijn wel gedeeld:

1. Maak onderwijs leeftijdsgericht: sluit aan bij hun nieuwsgierigheid, behoefte aan autonomie en de platforms die zij gebruiken.

2. Geef jongeren een stem: laat hen samen bepalen wat goed informatiegedrag is, bijvoorbeeld via peerprojecten of klasgesprekken.

3. Leer aandacht sturen: oefen met het negeren van twijfelachtige bronnen en het bewust inrichten van hun online omgeving om misleiding te verminderen.

4. Maak manipulatie zichtbaar: laat aan de hand van hun eigen social mediakanalen zien hoe emoties, autoriteit en schijnexpertise worden ingezet om te misleiden.

5. Versterk vertrouwen in journalistiek: leg uit hoe journalistiek werkt en waarom dat doorgaans betrouwbaarder is dan de content van influencers.

6. Betrek ouders actief: stimuleer open, nieuwsgierige gesprekken thuis over online ervaringen.

7. Co-creëer met jongeren: ontwikkel lessen en interventies samen met hen, zodat ze mede-eigenaar worden van een gezonde digitale cultuur.

Van de 5000 respondenten (o.a. leraren, schoolleiders en ICT-coördinatoren) geeft 75% aan dat digitale geletterdheid is opgenomen in de ICT-visie en -beleid. Slechts de helft van de leerkrachten is bekend met de definitieve conceptkerndoelen en maar een kwart past de nieuwe kerndoelen al toe in hun lessen. Ook interessant: ruim driekwart van de respondenten geeft aan dat digitale geletterdheid bij hen op school wordt geïntegreerd in bestaande vakken.

Voor bibliotheken liggen hier duidelijke kansen. Denk bijvoorbeeld aan:

• het helpen duiden van de SLO-kerndoelen, bijvoorbeeld via korte uitlegmodules, inspiratiesessies of themabijeenkomsten;

• praktische formats bieden die geïntegreerd kunnen worden in bestaande vakken;

• professionalisering van de schoolteams vanuit onze expertise in mediabewuste informatievaardigheden.

Doordat AI-overzichten en chatbots regelmatig het eerste antwoord geven, bepalen deze bedrijven steeds vaker wat mensen online te zien krijgen. Het is vaak onduidelijk is welke bronnen, keuzes of belangen daarachter zitten. Dat is niet alleen verwarrend, maar raakt ook aan de democratie. We hebben namelijk betrouwbare en diverse informatie nodig om goed geïnformeerde keuzes te kunnen maken.

Voor bibliotheekprofessionals die aan digitale geletterdheid werken ligt hier een duidelijke rol: kinderen en jongeren helpen begrijpen hoe online informatiestromen werken en hoe je de betrouwbaarheid van informatie beoordeelt. Laat leerlingen bijvoorbeeld dezelfde zoekvraag uitvoeren in Google (met AI-overzicht), in een AI-chatbot en op een journalistieke website. Bespreek vervolgens de verschillen in bronvermelding, nuance en betrouwbaarheid. Met leerkrachten kun je verkennen hoe AI-antwoorden in hun klas opduiken, bijvoorbeeld bij werkstukken of nieuwsbegrip, en welke kleine interventies kunnen helpen om leerlingen kritischer te laten kijken.

De volledige gezamenlijke brief van de Nederlandse media lees je hier.

Wil je als bibliotheek aan de slag met mediaopvoeding van het jonge kind? Bekijk dan de publicatie De kracht van verhalen in een digitale wereld.

Tip: bekijk ook deze vernieuwde pagina voor een overzicht van wat Cubiss doet op het gebied van digitale geletterdheid en mediaopvoeding.

Noteer de data in je agenda en houd deze webpagina in de gaten voor meer informatie. En reserveer alvast wat momenten en ruimte in de communicatiekalender, social mediaplanning en activiteitenplanning van je bibliotheek of de kinderopvanginstellingen waar je mee samenwerkt.

Op 26 maart volgend jaar organiseren het Expertisepunt digitale geletterdheid en het Platform VVVO de eerste Lerarendag digitale geletterdheid. Tijdens dit landelijke congres worden de nieuwste ontwikkelingen verbonden met de onderwijspraktijk. Het programma bestaat o.a. uit wetenschappelijke colleges en verdiepende sessies, aangevuld met praktijkvoorbeelden van scholen.

Het congres is primair bedoeld voor leerkrachten en andere onderwijsprofessionals. Na navraag bij de organisatie blijkt dat bibliotheekprofessionals zeker welkom zijn om deel te nemen. Houd er wel rekening mee dat het programma niet specifiek is ingericht op de bibliotheekpraktijk: het is aan jou om de inhoud te vertalen naar je eigen rol en context, zodat het congres voor jou voldoende relevant is.

Tijdens de kick-off ontvang je als bibliotheekmedewerker meer uitleg over het thema Kleuren, kijken, kletsen en krijg je informatie over hoe jouw bibliotheek aan de campagne kan bijdragen. Daarnaast geven inspirerende sprekers je praktische tips over hoe jij binnen jouw werkveld aan de slag kan met de Media Ukkie Dagen.

Wil jij aanhaken bij de Media Ukkie Dagen? Meld je dan snel aan voor de online kick-off.

Mediapedagoog Marije Lagendijk zal belangrijke inzichten uit onderzoek en praktijkervaring delen. Ilse Sippekamp, CEO van De Voorleeshoek, neemt ons mee in het belang van digitale verhalen. Vervolgens zal mediacoach Jeroen de Vries vanuit een good practice-ervaring laten zien hoe de Bibliotheek Eindhoven werkt aan mediaopvoeding van het jonge kind.

De Kenniskaravaan vindt plaats in de Bibliotheek LocHal in Tilburg. Er zijn geen kosten verbonden aan deelname en de bijeenkomst is inclusief een vegetarische lunch. Je kunt je nu aanmelden voor de Kenniskaravaan via de agenda van Cubiss.

Interessant hierbij is wat Bibliotheekblad beschrijft op basis van CBS-cijfers: steeds meer mensen twijfelen aan online informatie, vooral op sociale media. En die twijfel leidt vaak ook tot actie: een meerderheid zoekt aanvullende informatie op of controleert de bron. Tegelijkertijd weet een deel van de mensen niet goed hoe ze zo’n check moeten aanpakken, of vindt dat te lastig.

Al met al laat dit laat goed zien hoe snel suggesties verharden tot 'feiten', hoe influencers en netwerken elkaar versterken en hoe emotie en polarisatie worden ingezet om bereik te creëren. Een mooie aanleiding om met allerlei doelgroepen te praten over kritisch kijken, bronnen checken, algoritmes en het verschil tussen nieuws, meningen en bewuste misleiding.

Zo gaat TikTok in Europa actiever accounts van kinderen onder de 13 opsporen en verwijderen, terwijl Australië inmiddels al miljoenen accounts offline haalde na een wettelijk socialmediaverbod tot 16 jaar. Na Australië onderzoekt nu ook het VK of zo’n verbod nodig is.

De rode draad: leeftijdsgrenzen voor sociale media worden strenger en controle wordt technischer (denk aan geautomatiseerde gedragsanalyse en gezichtsherkenning). Daarnaast verschuift de vraag wie jongeren moet beschermen steeds meer naar platformen en wetgeving.

Interessant om met leerlingen, ouders of teams te bespreken: wat betekenen dit soort maatregelen in de praktijk? Werken de verboden en leeftijdschecks in de praktijk echt? En wat vinden kinderen hier zelf van?

Die standaardbeelden zijn lekker herkenbaar, maar zetten AI al snel neer als iets futuristisch en ongrijpbaars. Terwijl het in de praktijk juist vaak gaat over mensenwerk (data verzamelen, keuzes maken, trainen, controleren) met heel tastbare gevolgen (wie wordt er beter van, wie niet, wat gebeurt er met privacy of kansengelijkheid). Het beeldmateriaal van Better Images of AI zorgt ervoor dat mensen op een andere manier over AI gaan nadenken. Door bewust ander beeldmateriaal te kiezen in jouw presentatie of communicatie draag je bij aan beter begrip van AI, nog voordat het gesprek überhaupt begint.

De fondsen zijn erg uiteenlopend en hebben allemaal hun eigen criteria en focus. Denk aan thema's als mediawijsheid, desinformatie, digitale literatuur, participatie in de informatiesamenleving, actief burgerschap, jongerencultuur en het versterken van het internet.

Je merkt al: deze fondsen zijn niet alleen interessant voor de educatieve dienstverlening, maar ook voor collega's die werken aan de publieksprogrammering of zich bezighouden met onderwerpen als digitale inclusie en digitaal burgerschap.

Voor iedereen belangrijk om te weten: de MediaDiamant is laatst vernieuwd. Naast de pijlers Balans, Samen, Plezier, Inhoud en Veilig is er één bijgekomen: Voorbeeld. Daarnaast heeft de informatie ook een update gekregen zodat deze de Richtlijn Gezond Schermgebruik 2025 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aanhoudt.

Als je regelmatig de brochures van MediaDiamant uitdeelt of altijd een fysieke versie van de diamant in je tas hebt zitten: tijd om de materialen binnenkort te vervangen.

Voor leesmediaconsulenten en educatiespecialisten is dit interessant omdat je leert:

• wat er precies is gewijzigd;

• hoe je monitorresultaten benut om het gesprek met scholen te voeren;

• hoe je cijfers strategisch inzet om digitale geletterdheid steviger te agenderen.

Beide webinars zijn later terug te kijken, dus handig om ook collega’s aan te laten haken. Je kunt je hier via Biebtobieb aanmelden voor de webinars.

Met de nieuwe kerndoelen als vertrekpunt staat de dag in het teken van de vertaling naar een concreet schoolcurriculum.

De netwerkdagen zijn bedoeld voor iedereen die schoolteams ondersteunt bij de implementatie van digitale geletterdheid. Dus onderwijsprofessionals, maar ook voor bibliotheken en andere partners rondom de school kan dit interessant zijn.

Voor bibliotheekprofessionals die werken aan digitale geletterdheid biedt deze dag een mooie kans om:

• zicht te krijgen op hoe scholen werken aan curriculumontwikkeling;

• actuele beleidsontwikkelingen en onderzoeksinzichten te duiden;

• je advies- en ondersteuningsrol richting scholen verder aan te scherpen.

  
  

Werk je nauw samen met scholen rond digitale geletterdheid of ben je nieuwsgierig naar de echte onderwijspraktijk? Dan kan dit een interessante dag zijn om bij te wonen.

Kosten zijn €90 per persoon. De netwerkdag voor het po en de netwerkdag voor het vo vinden gelijktijdig plaats.

In acht modules (o.a. AI-tools als ChatGPT en Gemini, nepnieuws, privacy, sociale media en de online bibliotheek) werk je aan je digitale basis. Niet specifiek gericht op digitale geletterdheid in het onderwijs, maar juist op digitale ontwikkelingen in het bibliotheekwerk in brede zin.

Voor collega’s die werken aan digitale geletterdheid met kinderen en jongeren is dit óók relevant:

• je vergroot je eigen AI- en mediawijsheid, wat je adviesrol richting scholen versterkt;

• je blijft inhoudelijk bij op thema’s die ook in de klas spelen (nepnieuws, privacy, online tools);

• je kunt collega’s buiten de educatieve dienstverlening makkelijker meenemen in DG-thema’s doordat jullie dezelfde basiskennis delen.

  
  

De e-learning is kosteloos en individueel te volgen (ongeveer 10 uur in totaal, modules ook los te doen). Juist interessant om breder in je organisatie onder de aandacht te brengen: digitale vaardigheden gaan immers verder dan alleen de rol van de Bibliotheek in het onderwijs.

Speciaal voor bibliotheken zijn er verschillende materialen beschikbaar:

• De onepager
  Een compacte toelichting op het thema en de campagne. Handig om intern te delen, zodat iedereen weet wat de Media Ukkie Dagen inhouden en hoe jullie als bibliotheek kunnen aanhaken.

• Bibliotheekpagina met overzicht
  Een centrale plek waar alle relevante informatie voor bibliotheken is gebundeld, inclusief doorverwijzingen naar achtergrondinformatie en ondersteunende materialen.

• Toolkit met gratis materialen
  Campagnematerialen die je direct kunt inzetten in de bibliotheek of online. Denk aan visuele middelen, inspiratie voor activiteiten en communicatiemateriaal.

• Tips voor thuis (meertalig)
  Praktische handvatten voor ouders om samen met hun kind bewust met media om te gaan. Heel laagdrempelig en direct bruikbaar in oudercommunicatie of bij activiteiten. Je kunt hier o.a. flyers in zeven verschillende talen downloaden!

• Organiseer je een activiteit? Meld deze aan op de landelijke kaart, zodat zichtbaar wordt hoe de campagne door het land leeft.

Voorafgaand aan de campagne is er op 26 maart een online Kennissessie met o.a. de nieuwste resultaten uit het Iene Miene Media-onderzoek en een introductie op de vernieuwde MediaDiamant: interessante verdieping voor iedereen die werkt met jonge kinderen en hun opvoeders.

Tijdens deze sessie krijg je de nieuwste inzichten om ouders en opvoeders goed te kunnen begeleiden bij mediaopvoeding voor jonge kinderen (0-6 jaar).

Wat komt aan bod?

• Eerste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek 2026
  De grootschalige monitor naar mediagebruik in gezinnen met jonge kinderen. Goede input om je ouderpresentaties te updaten.

• De vernieuwde MediaDiamant
  De praktische wegwijzer voor mediawijs opvoeden, die je direct kunt gebruiken in gesprekken en activiteiten.

• Expertgesprek o.l.v. Freek Zwanenberg (Bureau Jeugd & Media)
  Verdiepende duiding bij actuele vragen rondom mediagebruik in de vroege jaren.

Werk je met jonge gezinnen of ondersteun je collega’s op dit thema? Dan is dit een mooi moment om je kennis te actualiseren en nieuwe input op te doen voor activiteiten tijdens (en na) de Media Ukkie Dagen.

De Europese Commissie stelt dat TikTok met zijn ontwerp (oneindige scroll, pushnotificaties, automatische video's) mogelijk de Europese regels uit de Digital Services Act overtreedt. Een miljardenboete dreigt als het bedrijf zich niet voldoende kan verweren. Minderjarigen worden expliciet genoemd als risicogroep.

Tegelijkertijd startte in de VS een rechtszaak tegen Meta en Google, waarin wordt gesteld dat hun platforms bewust verslavend zijn ontworpen en schadelijk kunnen zijn voor de mentale gezondheid van jongeren. De uitkomst kan grote gevolgen hebben voor vergelijkbare zaken.

Voor wie werkt aan digitale geletterdheid met kinderen en jongeren biedt dit nieuws concrete aanknopingspunten. Zo kun je de ontwerpprincipes bespreekbaar maken.
Infinite scroll, notificaties en algoritmes zijn geen neutrale functies. Ze zijn ontworpen om aandacht vast te houden. Dit is een mooi haakje om met leerlingen te kijken naar zaken als persuasive design en het gesprek aan te gaan over hun eigen social mediagebruik.

Deze ontwikkelingen laten duidelijk zien dat digitale weerbaarheid niet alleen gaat over je eigen gedrag als gebruiker, maar ook over het begrijpen van hoe platforms zijn ontworpen en welke belangen daarachter zitten.

Zo kregen Nederlandse advocaten waarschuwingen omdat zij AI-gegenereerde processtukken indienden met niet-bestaande bronnen. Een helder voorbeeld dat je goed kunt gebruiken in een les over broncontrole of werkstukken: wat gebeurt er als je AI-output niet checkt, en wie is verantwoordelijk voor fouten?

Uit onderzoek blijkt dat veel volwassenen verwachten dat AI banen zal laten verdwijnen en dat kennis en vaardigheden onder druk komen te staan. Dat raakt direct aan gesprekken in de klas over vaardigheden in de toekomst: wat moet je zelf blijven beheersen, en wat kun je uitbesteden aan technologie?

Tegelijkertijd groeit de zorg over misbruik. Er wordt wereldwijd gepleit voor een verbod op zogeheten nudifying-tools, terwijl in Nederland een sterke stijging te zien is in meldingen van AI-gegenereerd seksueel beeldmisbruik. Dat maakt deepfakes en beeldmanipulatie een concreet en urgent thema voor lessen over online veiligheid en voor ouderavonden.

Tijdens een internationale AI-top in India bleek hoe verdeeld landen zijn over regulering: waar de EU inzet op regels, benadrukken andere landen vooral innovatievrijheid. Tegelijkertijd ontwikkelen techbedrijven hun systemen verder door. Hierdoor ontstaan discussies over wanneer overheden moeten ingrijpen bij risicovol gebruik. Dat biedt aanknopingspunten om met leerlingen te verkennen wie de spelregels bepaalt en waar verantwoordelijkheid ligt.

De rode draad in al deze berichten: AI-geletterdheid gaat verder dan leren prompten of technisch snappen hoe machine learning ongeveer werkt. Het vraagt om een kritische houding, bewustzijn van risico’s en inzicht in de maatschappelijke krachten achter de technologie.

Het thema dit jaar is Jouw mening telt!

In een tijd waarin algoritmes, influencers en AI mede bepalen wat we zien en denken, staat deze editie in het teken van meningsvorming. Hoe zorg je dat kinderen en jongeren een gefundeerde, eigen mening ontwikkelen? En hoe gaan we om met polarisatie, manipulatie en online radicalisering?

De dag start plenair met onder andere een keynote van neurowetenschapper en cognitief psycholoog Ayca Szapora. Daarna kies je één van drie programmalijnen:

• Een gegronde mening: over toegang tot goede informatie

• Ongehoorde meningen: over een inclusiever, meerstemmig online debat

• Radicale meningen: over polarisatie en radicalisering onder jongeren

Voor leesmediaconsulenten en educatiespecialisten raakt dit direct aan thema's als informatievaardigheden, kritisch denken en digitale weerbaarheid. Een mooie kans om nieuwe kennis op te doen, inspiratie te verzamelen en je netwerk te versterken rond thema’s die in school en samenleving steeds urgenter worden. De dag duurt ongeveer van 10.00 tot 16.00 uur, met ruimte voor ontmoeting en uitwisseling. Op de evenementpagina vind je meer informatie over de programmalijnen. Op deze pagina kun je je aanmelden.

Tijdens de online kennissessie van Netwerk Mediawijsheid op 5 februari deelden onderzoekers en praktijkexperts inzichten over wat wel werkt in de aanpak van mis- en desinformatie bij jongeren.

Een paar interessante inzichten uit het verslag van de kennissessie voor wie werkt aan digitale geletterdheid:

• Niet alleen focussen op factchecken
  Jongeren moeten vooral begrijpen waarom misinformatie bestaat, welke verdienmodellen en algoritmes erachter zitten en hoe emotie wordt ingezet om te overtuigen.

• Sluit aan bij hun leefwereld
  Jongeren zoeken ontspanning op sociale media. Ze komen misinformatie vaak niet actief tegen, maar krijgen het voorgeschoteld. Dat vraagt om andere werkvormen dan alleen “zoek de betrouwbare bron”.

• Activeren in plaats van waarschuwen
  Laat jongeren hun kennis delen, bijvoorbeeld door aan anderen uit te leggen waarom een bron wel of niet betrouwbaar is. Interventies werken beter als jongeren zelf in een actieve rol komen.

• Behandel jongeren als gelijken
  Weerbaarheid is geen opdracht alleen aan jongeren. Volwassenen, professionals en ouders hebben hierin net zo goed een verantwoordelijkheid.

Er is een hand-out met (les)materialen en voorbeelden beschikbaar. Ook is de hele sessie hier terug te kijken. Mooi materiaal om je eigen aanbod (van informatievaardigheden en nieuwswijsheid tot polarisatie en social mediagebruik) tegen het licht te houden.

Naast wijzigingen aan de monitor worden interessante, landelijke resultaten gedeeld van o.a. meer dan 100.000 po-leerlingen. Goeie data dus!

Met deze regeling krijg je ondersteuning en financiering om één van de volgende twee bestaande programma's in je bibliotheek te implementeren:

HackShield in de Bieb

HackShield in de Bieb is een interactief en spelend programma dat kinderen en families in bibliotheken op een laagdrempelige manier digitale geletterdheid en cyberweerbaarheid laat ontdekken. Met tablets en augmented reality worden fysieke en digitale werelden gecombineerd in leerervaringen rondom desinformatie en veilig internetgebruik.

Filterbubbel.nl

Filterbubbel.nl is een toegankelijke en humoristische lessenserie die jongeren helpt begrijpen hoe hun online wereld werkt, met thema’s als meningsvorming, algoritmes, filterbubbels, desinformatie en nieuwswijsheid. Bibliotheken kunnen hiermee hun rol in media- en nieuwswijsheid versterken en jongeren actief laten oefenen met kritisch denken in een digitale omgeving waarin informatie vaak automatisch wordt gefilterd.

Mooi aanbod voor in de scholen, maar ook voor de publieksprogrammering interessant. Alle bibliotheken kunnen een aanvraag indienen, ongeacht of ze al eerder hebben meegedaan aan een regeling in het kader van digitaal burgerschap hebben.

AlgoRobin is een escape room-achtig spel dat gericht op misinformatie op sociale media, AI-gegenereerde content en de invloed van algoritmes en influencers. Het lespakket is geschikt voor tieners (13+) en jongvolwassenen: dus perfect om in het voortgezet onderwijs uit te voeren of om vo-docenten op te wijzen.

Een BiebMissie is een activiteit waarbij kinderen op zoek gaan naar antwoorden op vragen over boeken. Je voert de BiebMissie als leesmediaconsulent uit in een (school)bibliotheek met een groep/klas leerlingen. Er is een aparte BiebMissie voor de groepen 5-6 en één voor de groepen 7-8.

Met een BiebMissie betrek je de boekencollectie actief bij onderwerpen als mediawijsheid, informatievaardigheden en nieuwswijsheid. Een goede manier om de Titellijsten van het programma digitaal burgerschap onder de aandacht te brengen. En om in één keer aan leesbevordering en digitale geletterdheid te werken!

Op de campagnewebsite van de Week van het Nieuws is een speciale pagina voor bibliotheken ingericht. De organisatie ondersteunt bibliotheken die een dialoogsessie willen organiseren met advies, werkvormen, communicatiematerialen en een kleine financiële bijdrage voor organisatiekosten. Je kunt je tot 20 april aanmelden om een dialoogsessie te organiseren in de bibliotheek, dus deel dit ook zeker met collega's die in de publieksprogrammering werken.

De training wordt aangeboden door Filterbubbel.nl geeft je inzicht in nieuws, media en meningsvorming en een inkijkje in de online (informatie)bubbel van jongeren.

Deze gratis training voor bibliotheekprofessionals staat gepland op 21 mei van 10:00 tot 11:30 uur, op locatie bij Beeld & Geluid in Hilversum. Aanmelden kan via de Bibliotheekcampus tot uiterlijk 15 mei.

Onlangs is het model vernieuwd en geactualiseerd, zodat het goed aansluit op het huidige medialandschap. Ook is de MediaDiamant in lijn gebracht met de landelijke Richtlijn Gezond Schermgebruik, waarin adviezen staan over schermtijd per leeftijd en het gebruik van smartphones en social media.

Doordat digitale geletterdheid nu standaard onderdeel is van het jaarplan, wordt het makkelijker om dit thema structureel mee te nemen in gesprekken met scholen. Ook bij scholen die zich vooral richten op leesbevordering kun je via dit plan het gesprek verbreden: digitale geletterdheid staat er immers al in, en wordt zo minder een ‘extra’ en meer een logisch onderdeel van het geheel. Zo wordt het Jaarplan dBos niet alleen een handig werkdocument, maar ook een mooie kapstok om digitale geletterdheid vanzelf mee te nemen in je samenwerking met scholen.

Meer informatie over het nieuwe Jaarplan dBos vind je hier op Biebtobieb. Het plan zelf staat hier in de Toolkit Bibliotheek op de pro-website. Er komt later nog een gebruiksaanwijzing bij het plan.

Voor leesmediaconsulenten is dit een waardevolle invalshoek. Het artikel helpt om het gesprek met scholen en ouders breder te voeren: niet alleen over risico’s, maar ook over kansen en begeleiding. Tegelijk is het een goede reminder om zelf met een open blik naar dit soort vraagstukken te blijven kijken: sociale media is niet per definitie 100% slecht of 100% goed. Juist door verschillende perspectieven te kennen en niet te snel in een ‘voor of tegen’-stand te schieten, kun je als professional beter aansluiten bij de vragen en afwegingen van scholen, ouders en jongeren.

Op deze pagina vind je een recent geüpdatet overzicht van interventies rond desinformatie. Het is een brede selectie van gratis Nederlandstalige materialen en lespakketten die direct inzetbaar zijn in de praktijk.

Voor leesmediaconsulenten is dit een handige verzamelplek als je met desinformatie aan de slag wilt. Zeker omdat er ook nieuwe materialen zijn toegevoegd rond actuele thema’s zoals AI en polarisatie. Fijn om eens doorheen te lopen als je op zoek bent naar concrete werkvormen, of om je bestaande aanbod weer even te actualiseren en aan te scherpen.

Voor educatiespecialisten van de bibliotheek is vooral de presentatie over visie en beleid interessant om eens door te nemen. Daar zie je hoe scholen de implementatie aanpakken: van een gezamenlijk beeld van digitale geletterdheid, naar een gedeelde visie en uiteindelijk een concreet plan van aanpak. Ook wordt duidelijk dat veel scholen nog zoekende zijn in hoe ze digitale geletterdheid een plek geven (los vak, geïntegreerd of hybride) en dat integratie meer vraagt dan alleen “iets met devices doen”: er moeten ook expliciete leerdoelen zijn.

Een handige pagina om inzicht te krijgen in waar scholen nu staan en om van daaruit te bepalen waar wij kunnen aansluiten.

Wat opvalt: jonge kinderen (0-6 jaar) besteden gemiddeld 102 minuten per dag aan schermen. Dat is een stuk langer dan in de richtlijnen staat. Tegelijk gaat het steeds minder om één duidelijk schermmoment, maar om veel korte momenten verspreid over de dag. Ook gebruiken kinderen meerdere apparaten naast elkaar en gebeurt mediagebruik lang niet altijd samen met een opvoeder.

Voor leesmediaconsulenten en BoekStartcoaches: gebruik de nieuwe cijfers en inzichten in presentaties op themabijeenkomsten voor ouders. En neem deze pagina met tips voor opvoeders en folders in verschillende talen mee in je digitale rugzak.

Extra tip: print de factsheet over het onderzoek uit en hang deze op op kantoor, zodat je collega's er ook een blik op kunnen werpen.

Zo krijgen tieners op Instagram standaard een privé-account, worden meldingen ’s nachts automatisch gedempt en hebben jongeren onder de 16 toestemming van ouders nodig om instellingen aan te passen. Ook wordt gevoelige content, zoals seksueel suggestieve beelden, gefilterd en worden mogelijke naaktbeelden in privéberichten vervaagd met een waarschuwing. Ouders kunnen daarnaast extra beperkingen instellen, zoals strengere contentfilters.

Opvallend: er komt ook ouderlijk beheer voor WhatsApp-accounts van kinderen onder de 13, waarbij ouders bijvoorbeeld contacten en groepsuitnodigingen moeten goedkeuren.

Een handig artikel om rechtstreeks ui de bron te horen wat er achter de schermen gebeurt, zodat je ouders en leraren de juiste en actuele informatie kunt meegeven.

Hieronder een paar recente AI-ontwikkelingen die interessant zijn om mee te nemen in je gesprekken, activiteiten en andere werkzaamheden:

• AI, nepcontent en wetgeving: Taylor Swift probeert haar stem en uiterlijk als merk vast te leggen om AI-deepfakes tegen te gaan. Dit laat zien hoe lastig het is om jezelf online te beschermen sinds de grote opkomst van AI-tools.

• AI in het onderwijs: Nederlandse docenten gebruiken AI om toetsen na te kijken. Handig, maar experts waarschuwen: je mist als docent belangrijke inzichten in je leerlingen. Intussen werken de leerlingen van tientallen middelbare scholen in Estland met een aangepaste versie van ChatGPT die juist vragen stelt in plaats van antwoorden geeft. Als deze pilot de gewenste resultaten oplevert is het de bedoeling dat alle scholen in Estland hiermee gaan werken.

• AI en werk: Er zijn zorgen dat AI veel banen voor starters gaat vervangen. Een aantal economen stellen echter dat de arbeidsmarkt zeker zal veranderen, maar dat er nog geen reden is om uit te gaan van doemscenario's. Tegelijkertijd zien we dat grote techbedrijven juist fors investeren in AI en personeel schrappen om die ontwikkeling bij te benen.

De database is misschien wel het meest bruikbaar in je werkzaamheden. Je kunt gericht zoeken op thema’s als desinformatie, gaming of journalistiek en meteen doorklikken naar onderliggende onderzoeken.

In het samenvattende rapport zelf worden een paar duidelijke lijnen zichtbaar:

• Digitale media zijn volledig verweven met het dagelijks leven, maar zorgen ook voor nieuwe kwetsbaarheden (zoals afhankelijkheid van platforms en privacyverlies).

• Bij kinderen en jongeren zie je rond de ‘digitale puberteit’ een sterke toename in smartphonegebruik, met impact op slaap, stress en concentratie.

• Ouders spelen een sleutelrol, maar regels alleen zijn niet genoeg: actief begeleiden en in gesprek blijven werkt beter.

• Mediawijsheid wordt steeds meer een basisvoorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving.

Handig om bij de hand te hebben: gebruik de database als naslagwerk voor je eigen programma’s, en pak het rapport erbij als je snel wat onderbouwing of context nodig hebt.

AI verandert hoe kinderen en jongeren leren, hoe ze informatie verwerken en wat scholen van ons vragen. Als leesmediaconsulent, educatiespecialist of -manager kun je niet níet met (de voor- en nadelen van) AI bezig zijn. Zoals we al zagen in de webinar over de resultaten van de Monitor dBos: kinderen en jongeren maken tegenwoordig massaal gebruik van kunstmatige intelligentie om informatie op het internet op te zoeken. Naast dat 'AI verkennen' dus een afgebakend, nieuw kerndoel is voor het onderwijs, is het ook onlosmakelijk verbonden met wat wij onder 'mediabewuste informatievaardigheden' verstaan.

Op de AI-dag krijg je inzicht in en ben je (meer) bewust wat AI voor jouw rol kan betekenen. Lees hier meer over Juni, maand van de AI. Ga naar deze pagina om je aan te melden voor de aftrap op 1 juni en kijk hier voor meer informatie over de workshops.

Juni, maand van de AI wordt dit jaar voor de vierde keer georganiseerd door de Regiohub Midden-Zuid (Cubiss Brabant, Cubiss Limburg, BiSC en de ZB, Bibliotheek van Zeeland).

Gedurende het werktraject werk je als educatiemanager toe naar een heldere visie op jullie rol en dienstverlening richting het onderwijs op het gebied van digitale geletterdheid. Dit mondt uit in een concreet actieplan. Daarnaast biedt het werktraject een stevige basis voor de leesmediaconsulenten. De deelnemende leesmediaconsulenten volgen namelijk een train-de-trainer, zodat zij de rest van het educatieteam vervolgens met een teamtraining mee kunnen nemen in de inhoud.

Het werktraject bestaat uit 7 bijeenkomsten van september 2026 t/m april 2027 en vindt plaats in Tilburg. Aan deelname zijn kosten verbonden. Kijk hier voor meer informatie en om je in te schrijven.

Je meldt je per webinar aan via deze link.

Voor in de agenda:

• De digitale leerlijn: Van eerste klik tot werken met AI
  Door Kiyara Venner van BiblioPlus
  2 juni van 9.30 - 10.30 uur

  
  

• David Lankes over bibliotheekwerk en AI
  8 juni van 16.30 - 17.30 uur

  
  

• AI op de werkvloer
  Door Els van de Kar en Leontine van Melle
  15 juni van 15.00 - 16.30 uur

  
  

• AI en beleid

  Door DEN en de KB programmateam DiBu.

  29 juni van 9.30-10.30 uur

De toolkit bundelt lesmateriaal, gesprekstarters, games, onderzoeken en praktische werkvormen rond nieuws, journalistiek, desinformatie, framing en kritisch denken.

Voor leesmediaconsulenten biedt de toolkit een handige ingang om scholen te ondersteunen bij een onderwerp waar veel leerkrachten het belang van zien, maar vaak tijd, expertise of passend materiaal voor missen. Dat is extra relevant nu docenten steeds vaker merken dat leerlingen met informatie uit TikTok, influencers en algoritmische tijdlijnen de klas binnenkomen. Zo berichtte de NOS onlangs nog dat docenten regelmatig geconfronteerd worden met desinformatie over de Holocaust die leerlingen via sociale media hebben gezien. Juist daarom is het belangrijk dat kinderen niet alleen leren wát nieuws is, maar ook hoe nieuws gemaakt wordt, hoe online informatie zich verspreidt en hoe je bronnen kritisch beoordeelt.

Voor wie?

Iedereen die zich bezighoudt met (digitaal) burgerschap of educatie en werkzaam is bij een bibliotheek in Utrecht, Brabant, Limburg of Zeeland.

Deze workshop wordt op meerdere momenten en locaties aangeboden:

• Woensdag 1 juli in Utrecht

• Donderdag 9 juli in Tilburg

• Dinsdag 1 september in Heerlen bij Brightlands

• Maandag 14 september in Bibliotheek Middelburg

De workshop is van 9.30 uur tot circa 14.00 uur. Lunch is inbegrepen en toegang tot deze workshop is gratis.

Voor leesmediaconsulenten en educatiemedewerkers biedt het verslag veel aanknopingspunten voor gesprekken met scholen of nieuwe onderzoeken, termen en fenomenen om zelf eens wat dieper in te duiken. Van nieuwswijsheid en informatievaardigheden tot het bespreekbaar maken van polarisatie en online beïnvloeding: de bijdragen onderstrepen hoe belangrijk het is dat leerlingen niet alleen leren omgaan met digitale technologie, maar ook begrijpen hoe die technologie hun beeld van de wereld beïnvloedt.

Een persoonlijke observatie (Joep van der Weide, Cubiss): verschillende sprekers benadrukten dat mediawijsheid niet alleen een verantwoordelijkheid van gebruikers is. Wij kunnen kinderen en jongeren helpen om kritisch en bewust met media om te gaan, maar de online omgeving waarin zij zich bewegen speelt minstens zo'n grote rol. De keuzes die technologiebedrijven maken in hun apps en platforms beïnvloeden welke informatie zichtbaar wordt, welke content aandacht krijgt en hoe online gesprekken verlopen. Die keuzes zijn niet neutraal, maar hangen vaak samen met commerciële belangen.

Als bibliotheek- en educatieprofessionals hebben we maar beperkt invloed op hoe deze platforms worden ingericht of hoe de bijbehorende wetgeving tot stand komt. Wat we wel kunnen doen, is die systemen zichtbaar en bespreekbaar maken. Waarom krijg ik dit te zien? Waarom blijft een app mijn aandacht trekken? Wie profiteert daarvan? Dat maakt mediawijsheid niet alleen een kwestie van vaardigheden, maar vooral van inzicht in hoe digitale platforms en de bedrijven daarachter werken. Het was goed om te zien dat die systeemkant van mediawijsheid tijdens de Kennisdag nadrukkelijk werd meegenomen.

Voor professionals die werken aan digitale geletterdheid biedt de Schatkamer interessante mogelijkheden. Niet alleen als bron voor lessen over mediahistorie, maar ook om met leerlingen te onderzoeken hoe media veranderen door de tijd heen. Hoe werd nieuws vroeger gebracht? Welke onderwerpen haalden het journaal wel of niet? Of ga eens met ouders kijken: hoe verschillen oude kinderprogramma’s van kinderprogramma's (of TikToks of vlogs) van tegenwoordig? Door actuele media naast archiefmateriaal te leggen, ontstaan mooie gesprekken over mediaproductie, beeldvorming en de rol van media in de samenleving.

De Schatkamer voelt daarmee eigenlijk als een audiovisuele tegenhanger van Delpher. Waar je in Delpher oude kranten, advertenties en tijdschriften kunt doorzoeken, biedt de Schatkamer toegang tot ruim een eeuw aan beeld en geluid. Juist die combinatie maakt het interessant voor onderwijs en bibliotheken: leerlingen kunnen onderzoeken hoe verhalen, nieuws en maatschappelijke discussies zich door verschillende media en tijdsperiodes heen ontwikkelen.

Je kunt de Schatkamer hier doorzoeken.

Tijdens deze middag krijg je handvatten om de training Kleintje (digi)taal zelf te verzorgen, zodat je organisaties kunt begeleiden bij mediaopvoeding voor kinderen van 0 tot 6 jaar.

Kleintje (digi)taal is een training die je als bibliotheekprofessional aanbiedt aan teams in de kinderopvang, voor- en vroegschoolse educatie en de onderbouw van het primair onderwijs. De training helpt pedagogisch professionals en leerkrachten om bewuste keuzes te maken rond schermgebruik, digitale media en mediaopvoeding. De aanpak bestaat uit een startbijeenkomst voor het team, een e-learningmodule en coaching in de praktijk.

Tijdens de train-de-trainer krijg je praktische handvatten voor alle onderdelen van de aanpak, van de startbijeenkomst tot de werving van kinderopvangorganisaties en scholen. Deelname is gratis voor Brabantse bibliotheken. Aanmelden kan tot en met 14 augustus.

Meer weten over het thema, de campagne en hoe je kan bijdragen? Meld je aan voor de online kick-off op 18 juni van 10:00 tot 11:00 uur.

Uiteindelijk kan dit kansen bieden om kinderen, jongeren, leerkrachten en ouders op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met AI in een veilige, transparante omgeving. Toepassingen als Boekbot en toekomstige bibliotheekassistenten kunnen ook dienen als mooie praktijkvoorbeelden om het gesprek aan te gaan over hoe AI werkt, welke keuzes er achter AI-systemen schuilgaan en waarom publieke alternatieven voor commerciële AI-tools belangrijk zijn.

Hoewel de publicatie is ontwikkeld voor Amsterdam, zijn de inzichten en aanbevelingen breder toepasbaar. Opvallend is dat digitale geletterdheid niet wordt benaderd als een los vak, maar als een pedagogische opdracht die verweven is met burgerschap, welzijn en de dagelijkse onderwijspraktijk. Dat sluit goed aan bij de manier waarop steeds meer bibliotheken scholen ondersteunen. Het rapport laat ook zien hoeveel kansen er liggen voor samenwerking met maatschappelijke partners rondom thema's als AI, mediawijsheid, informatievaardigheden en ouderbetrokkenheid. Daarmee biedt het niet alleen inspiratie voor scholen, maar ook mooie aanknopingspunten voor bibliotheken om de educatieve dienstverlening scherp te stellen.

De onderliggende boodschap is goed om in het achterhoofd te houden: in het paper wordt benadrukt dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij jongeren mag liggen: ook platforms moeten worden aangesproken op verslavende ontwerpkeuzes, algoritmes en andere mechanismen die schadelijk gedrag kunnen versterken. Mediawijsheid blijft essentieel, maar zelfs mediawijze jongeren kunnen niet altijd opboksen tegen online platforms die bewust zijn ontworpen om zoveel mogelijk aandacht, tijd en data van gebruikers te verdienen. Tegelijkertijd bevestigt de paper de belangrijke rol van bibliotheken bij het versterken van digitale geletterdheid én het ondersteunen van ouders en opvoeders.

Bibliotheken kunnen hierbij aansluiten met de gratis campagnematerialen, maar ook met het vernieuwde Basispakket Mediaopvoeding op Bnetwerk, vol inspiratie voor ouderavonden, ouder-kindactiviteiten en samenwerking met scholen.

Minstens zo interessant is Jouw Kind Online: de website waar ouders betrouwbare informatie, praktische tips en gesprekskaarten vinden over de online leefwereld van kinderen en jongeren. Dat maakt het een waardevolle bron om tijdens ouderavonden of in gesprekken met scholen naar te verwijzen.

Achter een smartphone gaat vaak een online wereld schuil die voor ouders niet direct zichtbaar is: van contact met vrienden en gamen tot sociale media, AI-chatbots, online challenges of zelfs criminele verleidingen. Juist daarom is betrokken blijven, vragen stellen en het gesprek blijven voeren zo belangrijk.

Er is o.a. een praktisch stappenplan toegevoegd waarmee je zelf een Meet-up Media in het gezin kunt organiseren: een ouderbijeenkomst waarin opvoeders betrouwbare informatie krijgen, ervaringen uitwisselen en met elkaar in gesprek gaan over thema's als de eerste smartphone, schermtijd en sociale media. Het stappenplan bevat verschillende werkvormen, voorbeeldprogramma's en tips om ouders te bereiken, waardoor je ook zonder veel ervaring een bijeenkomst kunt organiseren.

Daarnaast is het basispakket uitgebreid met een compleet onderdeel over mediaopvoeding in het (Digi)Taalhuis. Je vindt er gespreksvragen, beeldverhalen, video's en praktische materialen om ook met ouders die werken aan hun basisvaardigheden in gesprek te gaan over thema's als schermtijd, smartphonegebruik en mediaopvoeding.

Dit kan een mooie aanleiding zijn om binnen je eigen bibliotheek de samenwerking op te zoeken. Werk je als lees(media)consulent of mediacoach? Kijk dan eens welke collega's zich bezighouden met publieksprogrammering, het (Digi)Taalhuis, basisvaardigheden of digitaal burgerschap. Andersom biedt het vernieuwde basispakket juist voor die collega's volop handvatten om mediaopvoeding een plek te geven in hun activiteiten. Zo benut je elkaars expertise én bereik je ouders op veel meer momenten dan alleen via het onderwijs.

LET OP: We hebben vernomen dat sommigen van jullie een waarschuwingsmelding krijgen wanneer je deze link opent. We garanderen dat er geen sprake is van schadelijke content. Ons onderzoeksteam probeert momenteel te achterhalen waardoor deze foutmelding ontstaat. Je kan de link dus gerust openen.

Voor leesmediaconsulenten en educatiespecialisten is dit een mooie kans om je verder te verdiepen in een onderwerp waar steeds meer scholen en ouders vragen over hebben. De bibliotheek kan een belangrijke rol spelen in het ondersteunen van mediaopvoeding, maar dat vraagt ook om kennis van de vragen die leven bij ouders en onderwijsprofessionals. Deze mini-masterclass biedt daarvoor volop praktische handvatten en sluit mooi aan bij actuele ontwikkelingen, zoals de landelijke campagne Blijf in Beeld en het vernieuwde Basispakket Mediaopvoeding op Bnetwerk.

De VOB organiseert hiervoor online focusgroepen van ongeveer anderhalf uur. Een mooie kans om vanuit de praktijk mee te denken over de toekomst van het vak en ervoor te zorgen dat de dagelijkse werkzaamheden van leesmediaconsulenten goed worden weerspiegeld. Lijkt het je interessant om aan te sluiten? Neem dan contact op met Jonne Vulperhorst (vulperhorst@debibliotheken.nl) of deel de oproep met collega-leesmediaconsulenten.

Tijdens deze inspiratiedag duiken we samen in de wereld van technologie, digitale cultuur en de rol van de mens daarin. Met een introductielezing, rondleiding en interactieve workshops verkennen we hoe digitale technologie ons dagelijks leven beïnvloedt en hoe we hier bewust mee om kunnen gaan. Daarnaast is deze dag ook meteen een mooi moment om bij te praten met collega’s van andere bibliotheken.

Bibliotheekmedewerkers die werken aan digitaal burgerschap bij de Limburgs en Brabantse bibliotheken kunnen zich aanmelden via het aanmeldformulier op deze pagina.

De film laat herkenbare situaties uit de online leefwereld van jongeren zien. Tijdens het kijken van de film maken de jongeren keuzes die het verhaal beïnvloeden, waarna de jongeren met een begeleider in gesprek gaan over de keuzes die zij maakten in de film.

De bijeenkomst is interessant voor iedereen die (al dan niet indirect) met jongeren werkt of betrokken is bij hun online weerbaarheid. Tijdens de bijeenkomst wordt de film getoond en krijg je handvatten om deze in te zetten als startpunt voor een goed gesprek over online veiligheid. Je kunt je aanmelden voor de gratis bijeenkomst in Utrecht via deze webpagina.

Werk je nauw samen met scholen rond digitale geletterdheid of ben je nieuwsgierig naar de echte onderwijspraktijk? Dan kan dit een interessante dag zijn om bij te wonen.

De netwerkdag vindt plaats in 't Veerhuis in Nieuwegein. Kosten voor deelname bedragen € 90,00.

Ze willen onder meer werken aan een duidelijke meldroute voor online schade, betere ondersteuning van ouders en professionals, meer kennisdeling en een sterkere gezamenlijke stem richting overheid en online platforms. Goed om van op de hoogte te zijn en in de gaten te houden.