•Korte termijn geheugenverlies

•Denken verloopt trager

•Taalgebruik is minder goed

•Handelen verloopt trager.

•Verminderd sociaal aanpassingsvermogen

•Wel ziektebesef, maar geen ziekte-inzicht.

(voorlezen door student) Doordat de persoon zich bewust is van zijn geheugen- en oriëntatieproblemen en van het afnemend vermogen om zelfstandig te functioneren, voelt hij zich snel bedreigd. Dit gevoel van bedreigd worden is vaak herkenbaar in de lichaamstaal van de dementerende, met name de spanning in het gezicht,  de gespannen spieren en schouders, de fel kijkende ogen en de scherp klinkende stem. Ook  het  sterk vasthouden aan sociaal voorgeschreven regels, het vastklampen aan het dagschema en het zich verzetten tegen veranderingen getuigen van een sterke behoefte aan veiligheid. Feitelijk maakt de dementerende in deze fase van het dementeringsproces een rouwproces door. Veel  gedragingen zijn dan ook te herleiden tot reacties op verlies. De meest voorkomende reactie is die van ontkenning. Dit kan zich uiten in het zoeken naar excuses wanneer hij fouten maakt (“de leeftijd, vermoeidheid, ik was er niet op voorbereid”), door gaten in het geheugen  op te vullen met logisch klinkende  verhalen (verbloemen) of door anderen de schuld te geven als hij iets fout doet of iets kwijt raakt. Dit heet confabuleren.

Een andere veel voorkomende reactie is het zich terugtrekken en isoleren. Uit angst om fouten te maken wordt de dementerende passiever en trekt hij zichzelf meer terug. Verder zal de dementerende uit machteloosheid snel geïrriteerd of verdrietig op allerlei situaties kunnen reageren, met name wanneer deze hem confronteren met zijn achteruitgang. Een bewuste aanvaarding van de achteruitgang zal maar zelden plaatsvinden. Hiervoor moet je logisch kunnen redeneren en dat wordt nu juist steeds moeilijker voor iemand die dementeert.

In de fase van het bedreigde-ik kan de dementerende zelf nog wel initiatief nemen tot contact, soms zelfs met zoveel energie dat degene tot wie hij zich richt daarvan onzeker wordt. Wanneer de ander reageert met respect, interesse en inlevingsvermogen, ontstaat er contact. Het contact kan op die manier leiden tot een wisselwerking van gevoelens en tot echte wederkerigheid.

•Leeft meer in het verleden

•Oriëntatie raakt steeds meer verstoord

•Motorische onrust en dwaalneigingen

•Omkering van het dag- en nachtritme

•Belevingswereld wordt verkleind

•Zelfstandigheid neemt  af

•Motoriek gaat zichtbaar achteruit

•Bewegingen zijn niet meer doelgericht.

-corrigeren van zorgvrager maakt hem/haar onzeker, verward(er) of zelfsboos

-beter is het om in te gaan op de beleving van de zorgvrager(ook wel valideren genoemd)

(voorlezen door student) Bij het toenemen van de dementie gaat het denkvermogen zover achteruit, dat de dementerende niet langer in staat is om het verschil te zien tussen vroeger en nu, tussen bekende en onbekende situaties of personen. Ervaringen met nieuwe situaties of personen roepen steeds vaker belevingen op uit het verleden, die dan als de werkelijkheid ervaren worden. Een ziekenhuisachtige afdeling roept bijvoorbeeld de negatieve beleving op van de tijd op kostschool waar de persoon zich vaak doodongelukkig heeft gevoeld. Een ander voorbeeld  hiervoor is de  dementerende dame die steeds kwaad wordt op  een bepaalde ziekenverzorgende, omdat deze bij haar de herinnering oproept aan haar jongere zus die naar haar gevoel altijd door vader is voorgetrokken.

Heden en verleden gaan steeds meer door elkaar lopen. Zo worden kinderen soms verward met broers en zussen.

Spanningen en negatieve emoties kunnen dan ontstaan doordat de werkelijkheid, zoals de bewoner die beleeft, botst met de echte werkelijkheid. Een voorbeeld hiervan is de dementerende die meent dat de huiskamer van het verpleeghuis haar eigen huiskamer is en boos probeert al “die vreemde mensen” te verwijderen.

In de fase van het verdwaalde ik gaan verstandelijke functies, zoals het denkvermogen, een steeds kleinere rol spelen in de beleving van de persoon. Dit kan gevolgen hebben voor de intensiteit van de gevoelens van de persoon.  Een gezond iemand (of iemand in de fase van het bedreigde ik) is meestal nog in staat om gevoelens die ervaren worden te verklaren en te relativeren (bijv. “ik ben verdrietig omdat het bezoek weg is, maar morgen komen ze weer”). Bij iemand in het verdwaalde ik is het denkvermogen zo gering geworden, dat emoties door de persoon zelf niet meer begrepen en ook niet meer gerelativeerd kunnen worden. Hierdoor kan de emotie zichzelf versterken. De dementerende wordt als het ware overweldigd door de eigen gevoelens en zal de geruststellende houding van de ander nodig hebben om weer tot rust te komen.

Ondanks het hiervoor geschetste beeld van afnemende vermogens en het feit dat de  dementerende steeds meer ‘verdwaald’ in zijn innerlijke wereld, is hij echter nog steeds in staat tot contact zoeken en kan in dit contact ook nog altijd wederkerigheid ontstaan.

•Vermogenom te kauwen en slikken gaat verloren

•Geheugen en taal zijn minimaal

•Communicatieis ernstig verstoord

•Foetushouding.

•Op den duurwordtcontact makenmet de zorgvragersteeds moeilijker.
In dezefasevan dementie(verborgenikfaseen later verzonkenikfase)kancontact alleennoggemaaktwordendoor de zintuigentestimuleren. 

(voorlezen door student) In deze laatste fase van het proces van dementering zijn de mensen zo weinig meer in staat om zich te uiten, dat er geen wisselwerking meer kan zijn in het contact. De dementerende ligt in bed of in een kuipstoel en beweegt zich niet meer. Hij ligt met gesloten of open ogen. De ogen drukken weinig meer uit. Hij neemt vaak de foetushouding aan, een houding waarmee hij zich reflexmatig beschermt tegen de buitenwereld. Soms zijn er kleine bewegingen of gekreun. Met de verdere verslechtering van de verbindingen tussen de hersencellen zullen ook de emoties en gevoelens geen grote rol meer spelen in de belevingswereld van de dementerende. Hij ervaart de wereld zintuiglijk, zonder dat gedachten of emoties daar nog een betekenis aan geven. Hij ervaart de wereld  als koud, warm, lawaaierig, stil, rustig, vol licht, prettig of onprettig ruikend en dergelijke. Deze zintuiglijke ervaringen roepen weliswaar geen gedachten meer op, maar kunnen wel leiden tot spanning of ontspanning.

In de zorg wordt dan vaak gesproken over “snoezelen”. Het lijkt op het vertroetelen en verzorgen van een baby: zorgen voor lekker eten en drinken, zorgen voor warmte, lichamelijk contact, knuffelen en lichamelijke verzorging.

•Nauwelijks conversatie mogelijk

•Meer via aanraken, oogcontact, herhalen van woorden.

(voorlezen door student) Bij het vorderen van de dementie wordt betrokkene passiever. Hij zit voorover gebogen in zijn stoel of loopt met schuifelende passen, de ogen ongericht, zonder doel, in zichzelf gekeerd. Hij heeft steeds minder het vermogen om uit zichzelf initiatief te nemen en contact te maken. Het gevoelsleven wordt ook steeds minder gedifferentieerd Emoties als schuldgevoelens, verliefdheid, wraak en jaloezie verdwijnen en beperken zich tot lust en onlust, kwaadheid en tevredenheid. Door de toenemende geestelijke achteruitgang wordt het voor de dementerende ook steeds moeilijker de nog bestaande gevoelens in woorden tot uiting te brengen. Hij kan dit alleen nog maar door middel van beweging en niet verstaanbare geluiden. In deze fase bestaat het gevaar dat de mensen om hem heen denken dat hij geen gevoelens meer heeft en dat hij geen behoefte meer heeft aan contact. Maar wie de moeite neemt, ervaart tot zijn verrassing dat er meer in de dementerende omgaat dan verwacht en dat contact zeker mogelijk is. Daarom heet deze fase ‘het verborgen ik’ .

In de fase van het verborgen ik kun je contact maken door het benoemen van emoties, het herhalen van woorden die de dementerende zelf gebruikt en het herhalen/meedoen van bewegingen en geluiden.

-het benoemen van emoties, het aanraken en vasthouden en het herhalen van woorden die de dementerende zelf gebruikt.

Door een activiteit aan te bieden, die aansluit op een vroegere interesse kan het herbeleven van positieve herinneringen gestimuleerd worden. 

Begrenzen betekent begrip tonen voor de angst of boosheid die geuit wordt, maar tegelijkertijd grenzen aangeven of betekenis geven aan de emotie. 

Confabulatie (of confabuleren) is een stoornis in het geheugen, waarbij iemand overdreven, gefantaseerde of onware verhalen verteld.

Decorum verlies:  Als iemand is vergeten hoe hij zich hoort te gedragen.

Desorientatie in plaats tijd en persoon

•‘Dolers’: wordenonrustigvan teweinigprikkels(maar ookvan teveel). Gaanlopendop zoeknaaraangenameprikkels(geluid/ bewegingen=> muziek, tragefilms, bewegendebeelden).

‘Evenwichtzoekers’ : makenzelfprikkels(bijv. friemelen, roepen, kloppen). 

Veel mensen met Downsyndroom krijgen de ziekte van Alzheimer. Vaak al op relatief jonge leeftijd. Het is moeilijk om onderscheid te maken tussen normale veroudering en een beginnende dementie. Bovendien maakt de bestaande verstandelijke beperking het moeilijker om het begin van de ziekte van Alzheimer te herkennen.