สำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

คำชี้แจง: ให้นักเรียนอ่านบทอ่าน กราฟ และตารางที่กำหนดให้ แล้วตอบคำถามจำนวน 5 ข้อ

บทอ่าน: ภัยพิบัติในประเทศไทย

ประเทศไทยตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติหลายประเภท ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ภัยพิบัติได้ทวีความรุนแรงและเกิดขึ้นบ่อยครั้งมากขึ้น อันเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการพัฒนาที่ไม่สมดุล

อุทกภัยเป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาและภาคใต้ มักเกิดในช่วงฤดูมรสุม เช่น มหาอุทกภัยปี 2554 ที่สร้างความเสียหายกว่า 1.4 ล้านล้านบาท ภัยแล้งเป็นอีกหนึ่งภัยพิบัติที่ส่งผลกระทบต่อภาคเกษตรกรรมอย่างมาก โดยเฉพาะในภาคอีสานและภาคเหนือตอนล่าง ซึ่งประสบปัญหาขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภค

ด้านวาตภัย พายุที่พัดเข้าสู่ประเทศไทยส่วนใหญ่มาจากทะเลจีนใต้ ซึ่งมักเกิดระหว่างเดือนสิงหาคมถึงพฤศจิกายน พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือภาคตะวันออกและภาคใต้ ส่วนดินโคลนถล่มมักเกิดในพื้นที่ภูเขาภาคเหนือและภาคใต้ที่มีการตัดไม้ทำลายป่า

ขณะที่ภัยพิบัติจากไฟป่ามีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งของภาคเหนือที่มีการเผาเพื่อเตรียมพื้นที่เกษตรกรรม ทำให้เกิดปัญหาฝุ่น PM 2.5 รุนแรง ส่วนแผ่นดินไหวแม้ไม่ได้เกิดบ่อยครั้งในประเทศไทย แต่เคยเกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.3 ริกเตอร์ที่จังหวัดเชียงรายในปี 2557 สร้างความเสียหายต่ออาคารบ้านเรือนอย่างกว้างขวาง

กราฟแสดงสัดส่วนการเกิดภัยพิบัติประเภทต่างๆ ในประเทศไทย (ปี 2553-2563)

                        สัดส่วนการเกิดภัยพิบัติในประเทศไทย (%)
                        |
อุทกภัย                  |████████████████████████████████ 35%
                        |
ภัยแล้ง                  |████████████████████ 25%
                        |
วาตภัย                   |████████████████ 20%
                        |
ไฟป่า                    |████████ 10%
                        |
ดินโคลนถล่ม              |████ 5%
                        |
แผ่นดินไหว               |███ 3%
                        |
อื่นๆ                    |██ 2%
                        |
                        +------------------------------------

ตารางเปรียบเทียบผลกระทบของภัยพิบัติแต่ละประเภท

ประเภทภัยพิบัติจำนวนผู้ได้รับผลกระทบ<br>(เฉลี่ย/ปี)มูลค่าความเสียหาย<br>(ล้านบาท/ปี)ระยะเวลาในการฟื้นฟู<br>(เฉลี่ย)ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอุทกภัย1,200,00025,0003-6 เดือนปานกลางภัยแล้ง800,00010,0001-2 ปีสูงวาตภัย350,0005,0001-3 เดือนต่ำไฟป่า120,0003,0002-5 ปีสูงมากดินโคลนถล่ม50,0001,5006-12 เดือนสูงแผ่นดินไหว30,0002,0001-2 ปีปานกลาง

คำถาม

ข้อ 1: จากบทอ่าน ภัยพิบัติใดเกิดขึ้นบ่อยที่สุดในประเทศไทย?
ก. ภัยแล้ง
ข. อุทกภัย
ค. วาตภัย
ง. ไฟป่า

ข้อ 2: จากตารางเปรียบเทียบผลกระทบของภัยพิบัติ ภัยพิบัติใดที่มีระยะเวลาในการฟื้นฟูนานที่สุด?
ก. อุทกภัย
ข. ภัยแล้ง
ค. ไฟป่า
ง. แผ่นดินไหว

ข้อ 3: จากข้อมูลทั้งบทอ่าน กราฟ และตาราง สามารถสรุปได้ว่าภัยพิบัติใดส่งผลกระทบต่อประเทศไทยมากที่สุดเมื่อพิจารณาจากความถี่และความเสียหายโดยรวม?
ก. อุทกภัย
ข. ภัยแล้ง
ค. วาตภัย
ง. ไฟป่า

ข้อ 4: หากเปรียบเทียบข้อมูลจากกราฟและตาราง จะพบความสัมพันธ์ที่น่าสนใจระหว่างสัดส่วนการเกิดภัยพิบัติและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ข้อใดอธิบายความสัมพันธ์นี้ได้ถูกต้องที่สุด?
ก. ภัยพิบัติที่เกิดบ่อยมักมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย
ข. ภัยพิบัติที่เกิดน้อยมักมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสูง
ค. ไม่มีความสัมพันธ์ระหว่างความถี่ของการเกิดภัยพิบัติกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ง. ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมขึ้นอยู่กับลักษณะเฉพาะของภัยพิบัติ ไม่ได้สัมพันธ์กับความถี่

ข้อ 5: จากข้อมูลที่นำเสนอทั้งหมด หากรัฐบาลมีงบประมาณจำกัดในการจัดการภัยพิบัติ ควรให้ความสำคัญกับการป้องกันและแก้ไขภัยพิบัติประเภทใดมากที่สุด เพราะเหตุใด จงอธิบายพร้อมเหตุผลประกอบ
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

เฉลยและคำอธิบาย

ข้อ 1: ข. อุทกภัย
คำอธิบาย: ในบทอ่านระบุไว้อย่างชัดเจนว่า "อุทกภัยเป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดในประเทศไทย" และจากกราฟยังแสดงว่าอุทกภัยมีสัดส่วนสูงสุดที่ 35%

ข้อ 2: ค. ไฟป่า
คำอธิบาย: จากตารางเปรียบเทียบผลกระทบของภัยพิบัติ ช่องระยะเวลาในการฟื้นฟู (เฉลี่ย) ของไฟป่าคือ 2-5 ปี ซึ่งนานที่สุดเมื่อเทียบกับภัยพิบัติประเภทอื่น โดยภัยแล้งและแผ่นดินไหวใช้เวลา 1-2 ปี อุทกภัย 3-6 เดือน วาตภัย 1-3 เดือน และดินโคลนถล่ม 6-12 เดือน

ข้อ 3: ก. อุทกภัย
คำอธิบาย: เมื่อพิจารณาข้อมูลทั้งหมดจะเห็นว่าอุทกภัยเป็นภัยพิบัติที่ส่งผลกระทบมากที่สุด เนื่องจาก:

1. เกิดขึ้นบ่อยที่สุด (35% จากกราฟ)

2. มีจำนวนผู้ได้รับผลกระทบสูงสุด (1,200,000 คน/ปี)

3. มีมูลค่าความเสียหายสูงสุด (25,000 ล้านบาท/ปี) แม้จะมีระยะเวลาฟื้นฟูที่ไม่นานที่สุดและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมระดับปานกลาง แต่เมื่อพิจารณาความถี่และความเสียหายโดยรวมแล้ว อุทกภัยส่งผลกระทบมากที่สุด

ข้อ 4: ง. ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมขึ้นอยู่กับลักษณะเฉพาะของภัยพิบัติ ไม่ได้สัมพันธ์กับความถี่
คำอธิบาย: เมื่อวิเคราะห์ข้อมูลจากกราฟและตาราง จะเห็นว่าไม่มีความสัมพันธ์แน่ชัดระหว่างความถี่ของการเกิดภัยพิบัติกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น:

• อุทกภัยเกิดบ่อยที่สุด (35%) แต่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมระดับปานกลาง

• ไฟป่าเกิดเพียง 10% แต่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมระดับสูงมาก

• วาตภัยเกิด 20% แต่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมระดับต่ำ แสดงให้เห็นว่าผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมขึ้นอยู่กับลักษณะเฉพาะของภัยพิบัติแต่ละประเภท ไม่ได้สัมพันธ์กับความถี่ของการเกิด

ข้อ 5: (แนวคำตอบ) รัฐบาลควรให้ความสำคัญกับการป้องกันและแก้ไขอุทกภัยมากที่สุด เนื่องจาก:

1. เป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุด (35%)

2. มีจำนวนผู้ได้รับผลกระทบมากที่สุด (1,200,000 คน/ปี)

3. สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงที่สุด (25,000 ล้านบาท/ปี)

4. จากบทอ่านระบุว่าเคยเกิดมหาอุทกภัยที่สร้างความเสียหายมากถึง 1.4 ล้านล้านบาท

ทั้งนี้ การป้องกันอุทกภัยอย่างมีประสิทธิภาพจะช่วยลดความเสียหายทางเศรษฐกิจและผลกระทบต่อประชาชนได้มากที่สุด อีกทั้งการบริหารจัดการน้ำที่ดียังช่วยบรรเทาปัญหาภัยแล้งได้อีกด้วย ซึ่งเป็นภัยพิบัติที่มีผลกระทบรุนแรงเป็นอันดับ 2

การวิเคราะห์ข้อสอบตามทักษะการอ่านแนว PISA

ข้อ 1: การเข้าถึงและค้นคืนข้อมูล (ระดับง่าย)

• ทักษะย่อย: การระบุข้อมูลที่ปรากฏชัดเจนในเนื้อหา

• ผู้เรียนต้องค้นหาข้อมูลที่ระบุไว้อย่างชัดเจนในบทอ่านว่าภัยพิบัติประเภทใดเกิดขึ้นบ่อยที่สุดในประเทศไทย ซึ่งระบุไว้ในประโยคที่ว่า "อุทกภัยเป็นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดในประเทศไทย"

ข้อ 2: การเข้าถึงและค้นคืนข้อมูล (ระดับปานกลาง)

• ทักษะย่อย: การสืบค้นข้อมูลที่แสดงในรูปแบบตาราง

• ผู้เรียนต้องค้นหาข้อมูลเฉพาะจากตารางโดยต้องเปรียบเทียบข้อมูลในคอลัมน์ "ระยะเวลาในการฟื้นฟู" เพื่อระบุภัยพิบัติที่มีระยะเวลาในการฟื้นฟูนานที่สุด ซึ่งต้องอ่านและเปรียบเทียบตัวเลขหลายชุด

ข้อ 3: การบูรณาการและตีความ (ระดับปานกลาง)

• ทักษะย่อย: การเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายแหล่งเพื่อสรุปประเด็นสำคัญ

• ผู้เรียนต้องบูรณาการข้อมูลจากทั้งบทอ่าน กราฟ และตาราง เพื่อวิเคราะห์และสรุปว่าภัยพิบัติใดส่งผลกระทบมากที่สุดโดยพิจารณาจากความถี่และความเสียหายโดยรวม ซึ่งต้องเชื่อมโยงข้อมูลจากแหล่งต่างๆ เข้าด้วยกัน

ข้อ 4: การบูรณาการและตีความ (ระดับยาก)

• ทักษะย่อย: การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของข้อมูลที่นำเสนอในรูปแบบต่างๆ

• ผู้เรียนต้องวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลจากกราฟ (สัดส่วนการเกิดภัยพิบัติ) และตาราง (ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม) เพื่อค้นหารูปแบบหรือแนวโน้มที่อาจมี ซึ่งต้องใช้ทักษะการวิเคราะห์ขั้นสูงและการตีความข้อมูลเชิงลึก

ข้อ 5: การสะท้อนและประเมิน (ระดับยาก)

• ทักษะย่อย: การประเมินและตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลที่หลากหลาย พร้อมให้เหตุผลสนับสนุน

• ผู้เรียนต้องประเมินข้อมูลทั้งหมดที่นำเสนอ วิเคราะห์ความสำคัญของปัญหา และตัดสินใจว่าควรให้ความสำคัญกับการจัดการภัยพิบัติประเภทใด พร้อมให้เหตุผลสนับสนุนการตัดสินใจ ซึ่งเป็นการใช้ทักษะการคิดวิเคราะห์ขั้นสูง การประเมินค่า และการให้เหตุผลเชิงวิพากษ์