Sosyolojinin konusu, toplumu oluşturan;

• sosyal kurumlar,

• sosyal gruplardır.

Sosyolojinin çalışma alanı ise “toplum”dur.

Toplumu; “yaşamlarını sürdürmek, birçok temel çıkarlarını gerçekleştirmek için işbirliği yapan, aynı toprak parçası üzerinde, birlikte yaşayan ve ortak bir kültürü olan insan kümesi” biçiminde tanımlayabiliriz.

Sosyoloji, konusu içine giren her şeyi, toplumun tümüyle ilişkileri içinde, yani; öteki toplumsal öğeleri de dikkate alarak inceler.

Bir arada yaşayan ve işbirliği içinde bulunan insanlar, doğal olarak, sosyal ilişkiler içinde bulunurlar. Sosyal ilişki, toplum üyeleri arasındaki anlamlı ve amaçlı bir sosyal bağdır. Sosyal gruplar da sosyal ilişkilerden doğar.

Sosyal grup, aralarında anlamlı ve sürekli ilişki bulunan insanlardan oluşur. O halde, “toplumsal”ı içeren bir varlık olarak birey de sosyolojinin konusu içine girer.

Diğer sosyal bilimler, toplumun çeşitli öğelerini ayrı ayrı incelerken, sosyoloji, toplumun çeşitli öğeleri arasındaki ilişkileri inceler.

Sosyolojinin konusu içinde, toplumsal gerçeklik önemli bir yer tutar. Sosyolojinin konusunu oluşturan toplumsal yaşama, toplumsal gerçeklik denir. Fiziğin konusunu oluşturan maddeye, fiziksel gerçeklik; biyolojinin konusunu oluşturan canlılar dünyasına, biyolojik gerçeklik; sosyolojinin konusunu oluşturan toplumsal yaşama da toplumsal gerçeklik adı verilir

Toplumsal gerçeklik, insanların toplu halde yaşamalarından doğan ve toplu yaşamayı sağlayan kural, kurum ve örgütlerin tümü olarak tanımlanabilir. Birey; kurallara uygun bir yaşam biçimi benimsediği zaman, toplumsal gerçeğin farkında bile değildir. Ancak, kuralları çiğnediği zaman, toplum kurallarının ya da toplumsal gerçeğin farkına varır.

Toplumsal gerçeğin içinde sosyal olaylar ve sosyal olgular, önemli bir yer tutar. Şimdi, bu iki kavramı açıklayalım:

Sosyal olay, toplumda insanlar arası ilişkilerden doğan ve bir defa olup biten bir sosyal oluşumdur. Sosyal olgu ise, aynı nitelikteki sosyal olayların, somut durumların genel bir ifadesidir. Örneğin Ali ile Oya’nm evlenmesi bir sosyal olaydır. Çünkü burada, somut ve özel bir durum söz konusudur. Bu olay, ancak bir defa yaşanabilir. Evlenme ise bir sosyal olgudur. Burada, tek tek olaylar değil, bir genelleme söz konusudur.

Herhangi bir ülkede, belirli bir tarihte yapılan seçim, bir sosyal olaydır. Demokratik sistemlerdeki seçimler ise (aynı türden birçok olayı ifade ettiği için) sosyal olgudur.

Toplumsal olaylar, toplumdan topluma ve zamana göre değişiklik gösterir. Kişinin davranışlarını kontrol edici etkisi olan sosyal olayların bir başka özelliği de, toplu halde yaşayan insanlar arasında ortaya çıkmalarıdır.

Yukarıdan itibaren söylediklerimizi toparlayacak olursak;

• Toplumsal işleyişi

• Toplumsal işleyişten doğan sosyal olay ve sosyal olguları

• Sosyal grupları

• Sosyal gruplardaki insanlar arası ilişkileri

• Sosyal sistemleri

• Sosyal sistemler arasındaki bağları

Sosyolojinin yeni bir bilim olması ve konusunun sınırları üzerinde tam bir anlaşmaya varılamamış olması tanımlanmasını güçleştirmektedir.

Sosyolojiyi; “Toplumsal olayları ya da toplumsal gerçekliği inceleyen bilim” biçiminde tanımlamak mümkündür. Ancak bu tanım, sosyoloji dışında, diğer bilimleri de anlatabileceğinden yetersizdir. Sosyolojinin bir başka tanımı da şöyledir: Sosyoloji, toplumun oluşum, işleyiş ve gelişim yasalarını inceleyen bir bilim dalıdır.

Bilgi sosyolojisinin temel konusu uygarlık, kültür toplum sınıf ve grup tiplerine göre öncelikli bilgi türlerinin vebiçimlerinin araştırılmasıdır. Bilgi sosyolojisi ayrıca, değişik toplum yapılarına göre bilginin ve bilgiyi oluşturan ve yayankişilerin rolleri, bilginin yayılması ve biçimlerinin toplumsal anlamı, bilgi türleri gibi konularla ilgilenir.


DİN SOSYOLOJİSİ

İlk din sosyolojisi çalışmaları günümüz az gelişmiş toplumlarındaki dinlerin ya da geçmişteki toplumların dinlerinin incelenmesineyönelik olmuştur. Din sosyolojisi bugün daha çok din ve dinsel pratikler ile diğer toplumsal etken ve kurumlar arasındakikarşılıklı ilişkileri incelemeye yönelmiş bulunmaktadır. Dinin toplumdaki yeri ve diğer toplumsal kurum ve oluşumlar üzerindeki etkileri, teknolojik, ekonomik ve toplumsal değişmenin dinsel pratikleri belirleme biçimleri, sanayileşme ve kentleşme ile dinsel pratik arasındaki ilişkiler, dinsel otoritenin toplumsal rolü ve gücü, kültür ve uygarlıkların dinsel temelleri, din sosyolojisinin elealdığı konular arasındadır.
 
EĞİTİM SOSYOLOJİSİ

Eğitim sosyolojisinin işlevi, bir yandan sosyo-ekonomik kalkınmada eğitimin, özellikle mesleki ve teknik eğitimin-oynadığı rol veülkenin nüfus yapısının özelliklerine uygun bir eğitim planlamasına duyulan ihtiyaç; diğer yandan da, aşağı yukarı bütün ülkelerin anayasa ve yasalarında belirtilen, sosyal adalet, eğitimde fırsat eşitliği ve bölgeler arası dengesizliklerin giderilmesi gibi çağın zorunlu kıldığı temel toplumsal ilkeleri belirlemedir. Bu şekilde, eğitim sosyolojisi belirgin bir toplumsal yapı içindeki eğitim sorunlarına ilişkin araştırmalar yapan bir disiplindir, diyebiliriz. Her kültürün eğitim sorunu değişik olacağı için de o toplumun kültürüne uygun bir eğitim politikasının belirlenmesi ilgi sahasının temelini oluşturur.  

SANAYİ SOSYOLOJİSİ

Çalışma veya iş sosyolojisi olarak ta nitelenen sanayi sosyolojisi, örgüt sosyolojisi, psikoloji, sosyal psikoloji

iş idaresi, ekonomi gibi bir çok sosyal bilimin ve bu bilimlerin özel dallarından bir çoğunun çeşitli düzeylerde kurdukları ilişkileri kapsamakta ve toplumsal gerçeğin bütünlüğü açısından bunları toplumun yapısına göreli olarak bir sentez haline getirmeye çalışmaktadır. Bir sanayi sistemini konu olarak inceleyen sanayi sosyolojisi, iş yerinin yapısı, güvenliği, sendikalaşma hareketliği, verimlilik, işçi işveren ilişkileri, sanayi ve toplum ilişkileri gibi konuları inceler. Son zamanlarda sanayi sosyolojisi ile ilgili yapıtların boş zamanların değerlendirilmesi konusunda giderek daha fazla yer ayırdığı da bilinmektedir.  

SİYASET SOSYOLOJİSİ

Siyaset bilimi, tarihinde iki açıdan tanımlanmıştır. Bir tanıma göre siyaset bilimi devleti, onun kuruluşu ve işleyişini inceler. Bu geleneksel anlayıştır. Yeni bir anlayışa göre ise siyaset bilimi erk (iktidar) olaylarını, başka bir deyişle yönetme ve yönetilme olayını bunun kurumsallaşma sürecini inceler. Bu ikinci yaklaşım siyasal bilimin toplumbilimsel bakış açısından ve toplumbilimin verilerden etkilenerek, insanların siyasal davranışlarına etkide bulunan tüm toplumsal etkenleri de incelemeye başlamasının bir sonucu olmuştur. Bu açıdan siyaset sosyolojisinin en belirgin amaçlarından biri, toplumların yapılarıyla siyasal rejimler arasındaki ilişkileri inceleyerek bir siyasal rejim tipolojisine ulaşmaktır. Bu bakımdan siyasal parti tiplerinin parti fonksiyonlarının ve parti sistemlerinin incelenmesi siyaset sosyolojisinin önem verdiği konulardır. Aynı şekilde baskı grupları da siyaset sosyolojisinin önem verdiği konulardan biridir. Bu grupların, ekonomik ve toplumsal kökenleri, tipleri (mesleki, ideolojik, bilimsel) siyasal otorite üzerindeki etki yolları ve biçimleri önemli araştırma konularınıkapsar. Bir başka araştırma alanı da, siyasal katılma ve seçimleri kapsamaktadır. Bireylerin genel siyasal davranışları, siyasal örgütler içersindeki etkinlikleri bu disiplinin bir başka uğraşı alanıdır.