- Еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру

а) Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу. Психологиялық жағымды ахуал туғызу  

Психологиялық ахуал «» әдісі

б) Топтастыру «Пицца» әдісі

Тірек ұғымдар:

- Көмірсутектер;

- Алкандар;

- Изомерленуі;

- Номенклатурасы;

- Физикалық қасиеттері;

- Химиялық қасиеттері;

Қолданылуы;

Топтық жұмыс

1.Тақырыпты түсіндіріп, сабақ мақсатын таныстырады.

2.Әр топқа тапсырмаларын бөліп береді, бағыт-бағдар көрсетеді.

3.Жұмыс барысында топтарды бақылап, сұрақтарға жауап береді.

4.Топтардың жұмысын тыңдап, кері байланыс береді.

1-топ тапсырмасы:

«Алкандардың жалпы сипаттамасы мен құрылымы»

1.Алкандар дегеніміз не?

2.Алкандардың жалпы формуласы қандай?

3.Қарапайым алкандардың молекулалық және құрылымдық формулаларын жазу (метаннан пентанға дейін).

2-топ тапсырмасы:

«Алкандардың қолданылуы»

1.Алкандардың күнделікті өмірде қолданылу жолдарын сипаттау.

2.Алкандардың отын ретінде қолданылуы (метан, пропан, бутан).

3.Өнеркәсіптегі қолданысын жазу (пластмасса, еріткіштер, май өндірісі).

3-топ тапсырмасы:

«Алкандардың қасиеттері мен реакциялары»

1.Алкандардың физикалық қасиеттерін сипаттау (түссіз, иіссіз, ерімеуі, т.б.).

2.Алкандардың жану реакциясы (теңдеумен жазу).

3.Алкандардың орынбасу реакциясы (мысалы, хлорлау реакциясы).

Онлайн симуляцияны көрсетеді:

• PhET “Molecule Shapes” немесе MolView платформасын ашады.

• Әр молекуланың үш өлшемді моделін көрсетеді, атомдар мен байланыстарды түсіндіреді.

3. Тапсырманы береді:

• Оқушылар виртуалды молекула моделін зерттейді.

• Тапсырма: «Қай алкан жеңіл жанады, қайсысы күрделі молекула болғандықтан баяу жанады?»

Жағдай:

Сіз инженерсіз. Мектеп асханасына жаңа газ плитасын жобалау қажет. Қай алкандарды қолданар едіңіз?

Тапсырма:

• Оқушылар таңдайды: Метан, Этан, Пропан, Бутан

• 1–2 сөйлеммен негіздейді, мысалы: «Метан – себебі жеңіл жанады, түтін аз шығарады, қауіпсіз.»

Мұғалімнің іс-әрекеті

1. Тапсырманы оқушыларға түсіндіреді, қажетті уақыт береді (5 минут).

2. Оқушылардың таңдауын бақылайды, қажет болса бағыт береді:

• Қандай критерий бойынша газ таңдап отыр?

• Қауіпсіздік, жану қасиеті, тиімділік туралы сұрақ қояды.

3. Оқушылардың жауаптарын тыңдайды, әр таңдауды талқылап, дұрыс аргументацияны мақұлдайды немесе түзетеді.

4. Қорытынды жасайды: қай газ неге тиімді, қауіпсіз және экологиялық тұрғыдан дұрыс екенін қысқаша түсіндіреді

Әр оқушыға жеке тапсырма Wordwall программасы

Оқушылар өздері 10 түрлі есептің бірін таңдайды.

• Мұғалім:

• Оқушылардың есептерді орындауын бақылап, қажет болса бағыт береді.

• Қиын немесе түсініксіз есептер бойынша қосымша түсініктеме береді.

• Оқушылардың Wordwall-дағы прогресін қадағалайды, дұрыс шешімдер мен қателерді байқайды

Есептер:

1. Метан хлорлану реакциясы

 Реакция:

CH_4 + Cl_2 \xrightarrow{hv} CH_3Cl + HCl

Сұрақ: 1 моль CH₄ хлорланған кезде қанша грамм CH₃Cl және HCl түзілетінін есептең.

• Молекулалық масса: CH₄=16, CH₃Cl=50, HCl=36.5 г/моль

2. Этан хлорлану

C_2H_6 + Cl_2 \xrightarrow{hv} C_2H_5Cl + HCl

Сұрақ: 2 моль C₂H₆ хлорланған кезде қанша грамм C₂H₅Cl және HCl түзілетінін есептең.

• C₂H₆ = 30 г/моль, C₂H₅Cl = 64.5 г/моль, HCl = 36.5 г/моль

 3. Алканның орынбасу реакциясы

 Сұрақ: 0.5 моль CH₄ хлорланғанда қанша моль HCl бөлінеді?

 4. Реакция тиімділігін есептеу

Берілген: Теориялық өнім CH₃Cl = 50 г, нақты алынған өнім = 45 г

Сұрақ: Реакция тиімділігі (%) қанша?

5. Массалық үлесті табу

 Сұрақ: CH₄ хлорлану реакциясында түзілген CH₃Cl массасының жалпы өнім массасына пайыздық үлесі қанша?

• Өнім: CH₃Cl + HCl

• Массалар: CH₃Cl=50 г, HCl=36.5 г

 6. Сызықты есеп

 Сұрақ: 1 моль C₃H₈ (пропан) хлорланған кезде түзілетін әр өнімнің молекулалық массасын есепте.

• C₃H₈ = 44 г/моль, C₃H₇Cl = 78.5 г/моль, HCl = 36.5 г/моль

 7. Қайта есептеу

 Сұрақ: CH₄ + Cl₂ реакциясында 1.5 моль HCl түзілсе, қанша моль CH₄ хлорланды?

 8. Қауіпсіздік есеп

 Сұрақ: CCl₄ еріткіші өте уытты, 100 г реакциялық қоспадағы CCl₄ массасы 25 г болса, оның % құрамын есепте.

 9. Алкандардың молекулалық формуланы салыстыру

 Сұрақ: C₂H₆ және C₃H₈ хлорланған кезде түзілетін өнімдердің молекулалық массасын салыстыр және қайсысы ауыр?

10. Алкандардан алынған еріткіштің жалпы массасын табу

 Берілген: 0.8 моль CH₄ хлорланған кезде HCl және CH₃Cl бөлінеді.

Сұрақ: Жалпы масса қанша

Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды.

4-тапсырма

1.Тақырыпты кіріспе ретінде түсіндіреді:

– «Балалар, бүгін біз алкандар тақырыбы бойынша интерактивті тапсырма орындаймыз.»

2.Тапсырманы тақтадан ашады (LearningApps сілтемесі арқылы):

– Сайттағы тапсырманы экранға шығарып, барлық оқушыларға көрінетін етіп көрсетеді.

3.Оқушылармен ауызша жұмыс жүргізеді:

– Әр сұрақты жеке оқып, оқушылардан дұрыс жауапты дауыстап айтуын сұрайды.

– Мысалы: «Мына қосылыстың аты қандай? Кім айтады?» немесе «Бұл құрылым қандай алканға жатады?».

4.Жауапты оқушылармен бірге таңдайды:

– Бірнеше нұсқадан дұрыс жауапты бір оқушының көмегімен таңдап, келесі сұраққа көшеді.

– Қате жауап болса, оны неге дұрыс емес екенін түсіндіріп өтеді.

5.Қорытынды жасайды:

– Тапсырма соңында нәтижені көрсетіп, оқушыларды мадақтайды.

– Қателерге тоқталып, түсіндірме береді.