2. ulica Pocztowa

3. Mała Synagoga

4. studnia na placu Łuczkowskiego

5. ulica Jatki

6. Okrąglak (budynek nieistniejący)

7. kiosk Mejera Dobkowskiego

8. pomnik Niepodległości

9.  biblioteka Pereca

10.tablica poświęcona Szmulowi 
     Zygielbojmowi 

11. Kino „Zorza” – miejsce 
      pierwszego koncertu Idy 
      Haendel

12.KONIEC – Muzeum Ziemi 
Chełmskiej

Po II wojnie światowej budynek został wyremontowany w 1955 r. przez Naczelną Organizację Techniczną. Obok synagogi znajduje się dom rabina, wybudowany ok. 1914 r., wykorzystywany obecnie jako budynek mieszkalny. 

Wtedy Żydzi wznieśli synagogę drewnianą, a potem murowaną, którą zniszczyły wojska kozackie w roku 1648. W 1660 roku gmina żydowska w Chełmie uzyskała przywilej od króla Jana Kazimierza na wzniesienie murowanej i przesklepionej bożnicy

W 1660 roku gmina żydowska w Chełmie uzyskała przywilej od króla Jana Kazimierza na wzniesienie murowanej i przesklepionej bożnicy w miejscu synagogi spalonej w 1648 r. przez wojska kozackie (która z kolei stała na miejscu wcześniejszej bożnicy drewnianej)

We wnętrzu znajdował się wysoki, sztukateryjnie zdobiony aron ha-kodesz  z XVIII lub XIX wieku oraz wolnostojąca bima, której drewnianą balustradę zamieniono na żelazną w czasie remontu w 1911 roku. Ściany Sali głównej ozdobione były  polichromią naśladującą marmurowe okładziny i formy architektoniczne, a przedstawiające motywy roślinne i zwierzęce oraz widoki miast. 

Obiekt został przez Niemców zburzony w latach 1940–1941, a ruiny rozebrano. Do dziś pozostały jedynie fundamenty.

ha-kodesz  - szafa ołtarzowa w postaci ozdobnej drewnianej skrzynki służąca do przechowywania zwojów Tory);

bima - podwyższone miejsce w centrum synagogi w formie namiotu, altany z balustradą lub kratą i baldachimem, w której wnętrzu znajduje się stół do wykładania i czytania Tory. Bima służy także jako mównica, miejsce, z którego kantor prowadzi modły.

Najbardziej rozsławił go stworzony przez niego golem, w którego tchnął życie za pomocą magicznego zaklęcia. Na jego głowie umieścił hebrajskie słowo „Emet”, czyli „Prawda”.

Legenda o golemie na przełomie XVII i XVIII wieku dotarła do czeskiej Pragi i weszła do kanonu kultury Żydów czeskich. Miejsce rabina Eliasza zajął Jejuda Loew ben Becacel a miejscem, gdzie znajdują się prochy golema, jest istniejąca do dzisiaj Synagoga Staronowa. Postać golema spopularyzował swoją powieścią z 1915 roku Gustaw Meyrink . Opowieść o golemie była inspiracją  m.in. dla braci Grimm oraz Mary Shelley , autorki historii o Frankensteinie. 

.

 

Uczniowie odwiedzili między innymi miejsce, w którym Niemcy utworzyli getto dla chełmskich Żydów, najważniejszą dla kupców ulicę Pocztową, tablicę upamiętniającą polityka Szmula Zygielbojma i kino, w którym pierwszy koncert zagrała skrzypaczka Ida Haendel.

- Zrozumiałam, że Żydzi tworzyli historię naszego miasta - mówi uczestniczka warsztatów Nikola Pawelec. – Teraz, kiedy chodzę po tych ulicach, wiem, że za każdym miejscem kryje się jakąś historia; na każdej ulicy w każdym budynku coś się działo. Inaczej patrzę na nasze miasto.

- Pewnie jak większość mieszkańców, sama też słabo znałam tę część historii Chełma - mówi polonistka Marzena Boćwińska. – A dzisiaj to już nie są dla mnie bezimienni ludzie.

Wydarzenie przygotowano w trakcie warsztatów ogólnopolskiego projektu Szkoła Dialogu, którego celem jest zapoznanie uczniów szkół ponadpodstawowych z historią Żydów w Polsce oraz ich wkładem w społeczny, kulturalny i ekonomiczny rozwój naszego kraju.

Kiosk figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W związku z tym jest chroniony miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że wszelkie zmiany, bądź remonty muszą być uzgadniane z konserwatorem zabytków. Niegdyś ten kiosk był własnością żydowskiego kupca Majera Dobkowskiego

Jest ona światowej sławy skrzypaczką polskiego pochodzenia. Urodziła się w tradycyjnej rodzinie polskich żydów. Biegle mówi po polsku.
W wieku trzech lat zaczęła grać na skrzypcach a w wieku czterech lat rozpoczeła naukę u Mieczysława Michałowicza. W 1935 r. była uczestnikiem I konkursu skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Warszawie i zajęła siódme miejsce. Podczas drugiej wojny światowej dawała wiele koncertów dla żołnierzy państw alianckich. W 1986 r. z ojcem odbyła podróż sentymentalną do Chełma.

·         fotografii,

·         filmu,

·         QR Codów,

·         padletu.

 

Pod tym hasłem odbyło się poruszające spotkanie w Chełmskiej Bibliotece Publicznej. Jego celem było uczczenie setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości oraz uhonorowanie Ireny Sendlerowej. Bohaterami projektu byli także Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata – bohaterscy chełmianie ratujący Żydów w czasie II wojny światowej.

Pierwszym i jednocześnie najbardziej poruszającym fragmentem spotkania było przedstawienie przygotowane przez dzieci i młodzież pod tytułem „Bohaterstwo, które wyszło z cienia”, autorstwa Marzeny Boćwińskiej i Agaty Wojtasiuk – nauczycielek SP nr 8. Jego gwiazdami byli: Martyna Fic i Bartłomiej Jabłoński – odtwórcy pierwszoplanowych postaci oraz wykonawcy lirycznych piosenek.

 

 Dzisiaj obchodzimy 76. rocznicę tych tragicznych wydarzeń.

 Aurelia Jaworska, Wspomnienia z Chełma z lat 1940 – 1943