Στο πλαίσιο βιωματικής δράσης για την προσβασιμότητα στον σχολικό χώρο, οι μαθητές συμμετείχαν σε προσομοίωση οπτικής αναπηρίας, έχοντας δίπλα τους βοηθούς–συνοδούς, με τους οποίους εναλλάσσονταν στους ρόλους. Η δραστηριότητα πραγματοποιήθηκε εντός του σχολείου και περιλάμβανε διαδρομές στην αίθουσα διδασκαλίας, στην αυλή, καθώς και σε σημεία με σκαλοπάτια.

Οι μαθητές που είχαν τον ρόλο του ατόμου με οπτική αναπηρία μετακινούνταν χωρίς οπτική καθοδήγηση και βασίζονταν στις λεκτικές οδηγίες και την υποστήριξη του συνοδού τους. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής αντιμετώπισαν δυσκολίες, κυρίως στην άνοδο και κάθοδο σκαλοπατιών, στον προσανατολισμό μέσα στην αίθουσα και στην αποφυγή εμποδίων όπως θρανία και σχολικές τσάντες. Τα σκαλοπάτια και τα πλακάκια της αυλής αναγνωρίστηκαν ως σημεία μειωμένης προσβασιμότητας για άτομα με οπτική αναπηρία.

Σε συναισθηματικό επίπεδο, αρκετοί μαθητές ένιωσαν φόβο, άγχος και ανασφάλεια, καθώς η έλλειψη όρασης τους έκανε να νιώθουν ευάλωτοι και εξαρτημένοι από τη βοήθεια των άλλων. Παράλληλα, οι μαθητές που είχαν τον ρόλο του βοηθού–συνοδού συνειδητοποίησαν τη μεγάλη ευθύνη που συνεπάγεται η καθοδήγηση ενός ανθρώπου με οπτική αναπηρία, καθώς απαιτείται συνεχής προσοχή, σαφής επικοινωνία και σωστός προσανατολισμός.

Παρά τις δυσκολίες, οι συνοδοί εξέφρασαν θετικά συναισθήματα, καθώς ένιωσαν χαρά και ικανοποίηση που μπορούσαν να βοηθήσουν ουσιαστικά το ταίρι τους. Οι λεκτικές οδηγίες, η επαφή με σταθερές επιφάνειες και η συνεργασία μεταξύ των μαθητών αποδείχθηκαν καθοριστικοί παράγοντες για την ασφαλή μετακίνηση.

Μέσα από αυτή την εμπειρία, οι μαθητές κατανόησαν καλύτερα τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με οπτική αναπηρία στην καθημερινότητά τους. Σε αυτό βοήθησε η προσωπική μελέτη των μαθητών στα εξής θέματα:

α. Στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία 2021-2030

β. Άρθρα του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Ανέπτυξαν ενσυναίσθηση και προβληματίστηκαν για την ανάγκη δημιουργίας ενός σχολικού περιβάλλοντος πιο προσβάσιμου, ασφαλούς και συμπεριληπτικού για όλους.

Β. Ρεαλιστικές Προτάσεις βελτίωσης από τους μαθητές:

- Απομάκρυνση σχολικών τσαντών και αντικειμένων από διαδρόμους και περάσματα.

- Καλύτερη σήμανση στα σκαλοπάτια με έντονα χρώματα ή αντιολισθητικές λωρίδες.

- Προστατευτικά στα σκαλιά.

- Ειδικά πλακάκια με άτομα με αναπηρία.

- Διατήρηση σταθερής διάταξης των θρανίων μέσα στις αίθουσες για ευκολότερο προσανατολισμό.

- Ευαισθητοποίηση όλων των μαθητών σχετικά με την προσβασιμότητα και τον ρόλο του συνοδού.

- Παρουσία και σωστή καθοδήγηση βοηθών–συνοδών σε αντίστοιχες δράσεις.

Στείλατε

Β. Ρεαλιστικές Προτάσεις Βελτίωσης από τους Μαθητές (ΕΕΕΕΚ Ναυπάκτου) Με βάση τη βιωματική εμπειρία, οι μαθητές του ΕΕΕΕΚ Ναυπάκτου κατέθεσαν τις παρακάτω ρεαλιστικές και εφαρμόσιμες προτάσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας στο σχολικό περιβάλλον: Απομάκρυνση αντικειμένων (καρέκλες, τσάντες, κάδοι) από διαδρόμους και περάσματα. Σταθερή διάταξη επίπλων στις αίθουσες, ώστε να διευκολύνεται ο προσανατολισμός. Τοποθέτηση έντονων χρωματικών αντιθέσεων ή αντιολισθητικών ταινιών στα σκαλοπάτια. Καλύτερη σήμανση σε εισόδους, πόρτες και βασικούς χώρους του σχολείου. Χρήση απλών απτικών ή ηχητικών σημείων αναφοράς (π.χ. κουδούνι, διαφορετική υφή στο δάπεδο). Εκπαίδευση όλων των μαθητών στον σωστό τρόπο συνοδείας ατόμων με οπτική αναπηρία. Ενίσχυση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της σχολικής κοινότητας σε θέματα αναπηρίας και προσβασιμότητας. Καθιέρωση παρόμοιων βιωματικών δράσεων σε τακτική βάση για όλους τους μαθητές. Οι μαθητές τόνισαν ότι ακόμη και μικρές αλλαγές μπορούν να κάνουν το σχολείο πιο ασφαλές, φιλικό και συμπεριληπτικό για όλους.

Στο πλαίσιο αυτής της δράσης μας έμειναν βιώματα από τις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν. Στην Ημέρα Αναπηρίας συμμετείχαμε σε διάφορες δράσεις που μας βοήθησαν να καταλάβουμε καλύτερα τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στην καθημερινή τους ζωή.Πήραμε μέρος σε βιωματικές δραστηριότητες. Για παράδειγμα, δοκιμάσαμε να κινηθούμε στον χώρο με δεμένα μάτια.Μέσα από αυτές τις εμπειρίες καταλάβαμε πόσο δύσκολο μπορεί να είναι κάτι που για εμάς θεωρείται απλό, όπως το περπάτημα ή η μετακίνηση. Παράλληλα, μάθαμε πόσο σημαντική είναι η βοήθεια και η σωστή υποδομή.Έπειτα από τις δράσεις που πραγματοποιήσαμε ακολούθησε τηλεδιάσκεψη με τον παραολυμπιονίκη, στο ποδόσφαιρο τυφλών, Χαράλαμπο Κοκατλίδη, μέλος του σωματίου Α.Ο ΠΥΡΣΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ.

Στον χώρο του σχολείου περνάμε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα θα έλεγε κανείς πως το περιβάλλον αυτό το γνωρίζουμε καλύτερα από το καθένα. Ωστόσο, διαπιστώσαμε πως σε μια περίπτωση οποιασδήποτε αναπηρίας η πραγματικότητα μας που χαρακτηρίζεται ως ρουτίνα μας αλλάζει. Με το που υπέστη «οπτική αναπηρία» αποπροσανατολίστηκα. Χωρίς να υπερβάλλω δεν ήξερα που βρισκόμουν πρέπει να υπάρχει μεγάλη εμπιστοσύνη στον καθοδηγητή ώστε να αισθανθείς ασφαλής και να καταφέρεις να πραγματοποιήσεις καθημερινά tasks. Παρά τις κατατοπιστικές οδηγίες παρατηρήθηκε ότι δεν μπορούσα να κινηθώ με δεμένα τα μάτια στην ευθεία. Είναι πολύ σημαντικό να έχεις μνήμη του χώρου ώστε να κινείσαι εμπειρικά και ενστικτωδώς.

Εμπερία Κορφιάτη Χάρη (ρόλος οπτικής αναπηρίας) Junior ambassador 13⁰ λυκείου

Έχοντας κλειστά μάτια ένιωσα στην αρχή ανασφάλεια και φόβο, γιατί δεν ήξερα τι υπάρχει γύρω μου σαν να μην ήξερα το ίδιο μου το σχολείο και που θα με καθοδηγήσει ο βοηθός οδηγός . Κάθε βήμα απαιτούσε εμπιστοσύνη και προσοχή, καθώς βασιζόμουν αποκλειστικά στην φωνή και τις οδηγίες του . Σιγά σιγά όμως  άρχισα να νιώθω πιο ασφαλής, καταλαβαίνοντας πόσο σημαντική είναι η συνεργασία και η σωστή επικοινωνία. Η εμπειρία με βοήθησε να συνειδητοποιήσω πώς είναι να εξαρτάσαι από κάποιον άλλον και να βλέπεις τον σχολικό χώρο με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο, χωρίς την όραση αλλά με μεγαλύτερη ευαισθησία στις υπόλοιπες αισθήσεις.

Εμπειρία Νεφέλης Γιούλη (ρόλος καθοδηγητή) Junior ambassador 13⁰ λυκείου

Η φωνή μου ήταν τα μάτια του. Θεώρησα πολύ σημαντική την συμβολή μου σε αυτή τη δράση καθώς το άλλο άτομο μου εμπιστεύθηκε την ακεραιότητα του. Πρέπει να του δημιουργήσεις την αίσθηση ότι είναι ασφαλής και δεν πρόκειται να κινδυνεύσει με κανέναν τρόπο. Αναγκαίο είναι να τον επιβεβαιώνεις  λέγοντάς  του πως τα πηγαίνει πολύ καλά και να του επισημαίνεις το γεγονός ότι η απώλεια της όρασής του δεν αποτελεί εμπόδιο στο να προχωράει με σιγουριά και αυτοπεποίθηση.

Εμπειρία Κορφιάτη Χάρη (ρόλος καθοδηγητή) Junior ambassador 13⁰ λυκείου

Ο ρόλος του καθοδηγητή είναι ένας πολύ σημαντικός ρόλος . Η εμπειρία ήταν ιδιαίτερα ουσιαστική καθώς, με βοήθησε να κατανοήσω πόσο σημαντική είναι η σαφής επικοινωνία, η υπομονή και η εμπιστοσύνη. Μέσα από απλές οδηγίες και προσεκτικές κινήσεις,Συνειδητοποίησα τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει ένα άτομο στην καθημερινότητα του, αλλά και τη σημασία της σωστής υποστήριξης. Η προσομοίωση αυτή με έκανε πιο ευαισθητοποιημένο και με δίδαξε την αξία της ενσυναίσθησης και του σεβασμού προς την διαφορετικότητα.

1.      Υπήρχε δυσκολία στον προσανατολισμό και στον εντοπισμό της σωστής κατεύθυνσης.

2.      Το κτίριο είναι παλαιό και υπάρχει  έλλειψη σταθερών σημείων αναφοράς (π.χ. διαφορετική υφή στο δάπεδο)

3.      Το σχολείο μας διαθέτει σκάλες και οι αίθουσες βρίσκονται στον α΄και β΄όροφο και υπήρχε δυσκολία στον εντοπισμό της αρχής και του τέλους της σκάλα

4.      Υπήρχε φόβος πτώσης λόγω έλλειψης οπτικής πληροφορίας και συνέχεια γίνονταν ερωτήσεις στον καθοδηγητή για επιβεβεβαίωση.

5.      Σε μερικά σημεία υπάρχει ανεπαρκής ή μη συνεχής χειρολαβή,όπως στην είσοδο του σχολείου

6.      Υπήρχε δυσκολία στον υπολογισμό του ύψους των σκαλιών

7.      Υπήρχε δυσκολία στον εντοπισμό της πόρτας και της θέσης εισόδου και στο ανοιγμα της πόρτας.

8.      Υπήρχε δυσκολία στον προσανατολισμό μέσα στον χώρο και η διαπίστωση ότι το σχολείο είναι τελικά πολύ μεγάλο

9.      Συνέχεια αίσθημα ανασφάλειας όταν δεν υπάρχει λεκτική καθοδήγηση και ζητούσαν επιβεβαίωση απο τον καθοδηγητή.

10.   Άγχος και ανασφάλεια κατά την κίνηση.

Συμπεράσματα-Προτάσεις βελτίωσης

1.Ο σχολικός χώρος δεν είναι πάντα σχεδιασμένος για καθολική προσβασιμότητα.

2.Η ενσυναίσθηση και η σωστή συμπεριφορά των υπολοίπων είναι καθοριστικές.

Ο σχολικός χώρος μπορεί να γίνει πιο φιλικός για άτομα με οπτική αναπηρία με απλές αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως  η τοποθέτηση χειρολαβών και απτικών ενδείξεων σε σκάλες και πόρτες, καθώς και η ύπαρξη λεκτικής καθοδήγησης από εκπαιδευτικούς και μαθητές-τριες. Παράλληλα, η ευαισθητοποίηση όλης της σχολικής κοινότητας και η καλλιέργεια σεβασμού και συνεργασίας συμβάλλουν καθοριστικά στην ασφαλή και αυτόνομη μετακίνηση όλων.Κάτι που ξεκίνησε με την ανάρτηση του βίντεο στο Instagram και στην ιστοσελίδα του σχολείου μας.

 Οι μαθητές ακολούθησαν διαδρομές εντός του σχολικού χώρου που περιλάμβαναν διαδρόμους, σκάλες, αίθουσες διδασκαλίας, εισόδους και την αυλή. Η μετακίνηση πραγματοποιήθηκε σε χώρους καθημερινής χρήσης, χωρίς ειδική προσαρμογή ή τροποποίηση του περιβάλλοντος, ώστε να αποτυπωθούν οι πραγματικές συνθήκες προσβασιμότητας. 

Ιδιαίτερη δυσκολία καταγράφηκε στις σκάλες χωρίς απτική ή ηχητική προειδοποίηση, στις πόρτες που δεν φέρουν ευδιάκριτη σήμανση, καθώς και σε σημεία με απότομες αλλαγές κατεύθυνσης. Οι μαθητές διαπίστωσαν ότι η έλλειψη προσανατολιστικών ενδείξεων αυξάνει την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο ατυχήματος.

Ως βασικά εμπόδια αναφέρθηκαν αντικείμενα που παρεμποδίζουν τη διέλευση στους διαδρόμους, έντονοι ή απρόβλεπτοι θόρυβοι και απουσία συστηματικής σήμανσης. Διαπιστώθηκε ότι η υφιστάμενη χωροταξία δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες ατόμων με οπτική αναπηρία.

Κατά τη διάρκεια της μετακίνησης καταγράφηκαν αισθήματα ανασφάλειας και δυσκολίας προσανατολισμού. Οι μαθητές διαπίστωσαν ότι η περιορισμένη αντίληψη του χώρου οδηγεί σε αυξημένη εξάρτηση από τον συνοδό και μειωμένη αίσθηση αυτονομίας.

Από τον ρόλο του συνοδού διαπιστώθηκε η ανάγκη συνεχούς προσοχής, σαφούς λεκτικής καθοδήγησης και πρόβλεψης κινδύνων. Δυσκολίες εντοπίστηκαν κυρίως σε σημεία με σκάλες και εμπόδια, ενώ αναδείχθηκε η αυξημένη ευθύνη που φέρει ο συνοδός για την ασφαλή μετακίνηση.

Ως λιγότερο προσβάσιμα σημεία αξιολογήθηκαν οι σκάλες, οι στενοί διάδρομοι, οι είσοδοι αιθουσών χωρίς σήμανση και η αυλή, όπου απουσιάζουν σταθερά σημεία προσανατολισμού.

Στοιχεία που διευκόλυναν τη μετακίνηση ήταν οι σαφείς λεκτικές οδηγίες του συνοδού, η ύπαρξη κιγκλιδωμάτων και ορισμένα σταθερά σημεία αναφοράς. Ωστόσο, επισημάνθηκε ότι τα στοιχεία αυτά δεν επαρκούν χωρίς συνολική προσβασιμότητα του χώρου.

Οι μαθητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το σχολικό περιβάλλον δεν είναι πλήρως προσαρμοσμένο στις ανάγκες ατόμων με οπτική αναπηρία.

Οι διαπιστώσεις των μαθητών συνδέθηκαν με το ευρωπαϊκό πλαίσιο δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία, το οποίο προβλέπει ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και στο σχολικό περιβάλλον. Η έλλειψη προσβασιμότητας αναγνωρίστηκε ως παράγοντας αποκλεισμού.

Β. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οι μαθητές και οι μαθήτριες του ΓΕΛ Λουσικών, λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες που καταγράφηκαν κατά τη βιωματική προσομοίωση, προτείνουν στοχευμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας του σχολικού χώρου για άτομα με οπτική αναπηρία. Οι μαθητές και οι μαθήτριες του ΓΕΛ Λουσικών προτείνουν τη βελτίωση της προσβασιμότητας του σχολικού χώρου μέσω τοποθέτησης αντιολισθητικών ταινιών και χειρολαβών στα κατάλληλα σημεία, ιδιαίτερα σε σκάλες και αλλαγές επιπέδου, απομάκρυνσης αντικειμένων από διαδρόμους και αίθουσες, διατήρησης σταθερής διάταξης θρανίων και διαδρόμων χωρίς εμπόδια, καθώς και  διαφορετικής υφής στο δάπεδο, αντίστοιχης με εκείνη των πεζοδρομίων, στην είσοδο του σχολείου, στο προαύλιο και σε βασικές διαδρομές για απτικό προσανατολισμό. Επιπλέον, προτείνεται η χρήση ενιαίας απτικής σήμανσης σε όλο το σχολικό συγκρότημα, συμπεριλαμβανομένης της γραφής Braille όπου είναι λειτουργικά εφικτό, σε εισόδους αιθουσών και κοινόχρηστους χώρους, καθώς και η συμπληρωματική αξιοποίηση απλών ηχητικών ενδείξεων σε κρίσιμα σημεία, όπως οι σκάλες. Προτείνεται ως αναγκαία η σταθερή διαμόρφωση του χώρου, με σαφή όρια κίνησης και χωρίς αιφνίδιες χωροταξικές μεταβολές, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος σύγκρουσης ή πτώσης. Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη καλλιέργειας κουλτούρας συμπερίληψης και σεβασμού από εκπαιδευτικούς και μαθητές, με έμφαση στη σωστή συνοδεία, στη λεκτική καθοδήγηση και στη συνειδητή φροντίδα του κοινόχρηστου χώρου ώστε να καλλιεργηθεί η συνείδηση ότι ο σχολικός χώρος ανήκει σε όλους και πρέπει να είναι ασφαλής η πρόσβαση σε όλους.

Ως ομάδα μαθητών του EPAS, παρατηρήσαμε ότι ο σχολικός χώρος παρουσίαζε αρκετές δυσκολίες στη μετακίνηση για άτομα με οπτική αναπηρία. Συγκεκριμένα, η έλλειψη σαφούς σήμανσης και καθοδήγησης σε σημεία όπως πόρτες, διάδρομοι, γραφεία και αυλή, δυσχέρανε την ομαλή μετακίνηση δημιουργώντας προβλήματα μη ασφαλούς προσανατολισμού. Τα προβλήματα ήταν εντονότερα στους ορόφους του σχολικού κτηρίου, όπου βρίσκονται αίθουσες διδασκαλίας, εργαστήρια, η βιβλιοθήκη και οι τουαλέτες. Η απουσία ηχητικών ή απτικών σημάτων στις σκάλες και ανάγλυφων λωρίδων στους διαδρόμους καθιστούσε τη μετακίνηση δύσκολη και, σε αρκετά σημεία, επικίνδυνη, ενώ, παράλληλα, έκανε ακόμη πιο απαιτητική την αναγνώριση της αίθουσας διδασκαλίας, τη μετακίνηση εντός αυτής και τον εντοπισμό του θρανίου.  Επιπλέον, παρατηρήσαμε ότι σε αρκετές περιπτώσεις η αποκλειστική χρήση μπαστουνιού δεν επαρκούσε για τη διευκόλυνση της αυτόνομης μετακίνησης χωρίς τη βοήθεια τρίτου προσώπου. Η εμπειρία μας ως συνοδοί ανέδειξε την ανάγκη για σαφείς και ολοκληρωμένες οδηγίες κατά την καθοδήγηση ενός ατόμου με οπτική αναπηρία αφού παρατηρήθηκαν περιστατικά αποπροσανατολισμού λόγω του θορύβου. Η καθοδήγηση που δόθηκε από τους συνοδούς περιορίστηκε σε κάποιες περιπτώσεις σε γενικές λεκτικές οδηγίες, χωρίς να προσφέρει αρκετές πληροφορίες για την αναγνώριση εμποδίων ή τον ασφαλή προσανατολισμό και κινητικότητα. Η παρατήρηση αυτή μας κατέδειξε τη σημασία υλοποίησης ουσιαστικών παρεμβάσεων προσβασιμότητας στο σχολικό περιβάλλον για τα άτομα με οπτική αναπηρία.

Β. Προτάσεις για Βελτίωση της Προσβασιμότητας

Η εμπειρία μας αυτή ενίσχυσε την κατανόηση μας σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, όπως κατοχυρώνονται με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τη Στρατηγική της ΕΕ για τα άτομα με αναπηρία 2021-2030. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η βελτίωση της προσβασιμότητας συνδέεται άμεσα με τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ισότητα και τη μη διάκριση, καθώς και με τις πρωτοβουλίες της για την ενίσχυση της αυτονομίας, ασφάλειας και ισότιμης συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στη σχολική ζωή και γενικότερα στην κοινότητα. Σε αυτό το πλαίσιο η υιοθέτηση του καθολικού σχεδιασμού (Universal design) είναι θεμελιώδης για τη διασφάλιση της πρόσβασης και της ενεργού συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής, συμπεριλαμβανομένων των σχολείων. Ως Junior Ambassadors του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καταλήξαμε σε μερικές προτάσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας στον σχολικό χώρο.

Πρώτον, συστήνουμε την ενίσχυση της σήμανσης μέσω της χρήσης ηχητικών και απτικών στοιχείων σε καίρια σημεία. Ενδεικτικά, προτείνουμε την τοποθέτηση πινακίδων σε Braille ή μεγαλογράμματη γραφή σε υψηλή χρωματική αντίθεση (π.χ. μαύρο–κίτρινο) στις αίθουσες, τις τουαλέτες, τις εισόδους καθώς και την εγκατάσταση ηχητικών συστημάτων σε βασικά σημεία, όπως οι είσοδοι και οι έξοδοι του σχολείου.

Επιπλέον, θεωρούμε ιδιαίτερα χρήσιμη την εισαγωγή τεχνολογικών εργαλείων, όπως εφαρμογές για κινητές συσκευές που παρέχουν ηχητικές οδηγίες και υποστήριξη προσανατολισμού εντός του σχολικού χώρου. Παράλληλα, προτείνουμε την τοποθέτηση οδηγών όδευσης τυφλών (ανάγλυφων λωρίδων) από την είσοδο προς και μέσα στους βασικούς χώρους του σχολικού κτηρίου, όπως είναι τα γραφεία, οι αίθουσες διδασκαλίας, η βιβλιοθήκη και οι τουαλέτες.

Για τη βελτίωση της πρόσβασης στους ορόφους του σχολικού κτηρίου, προτείνουμε την τοποθέτηση ανάγλυφης σήμανσης στην αρχή και στο τέλος κάθε σκάλας, την εφαρμογή έντονης χρωματικής αντίθεσης στα πρώτα και στα τελευταία σκαλοπάτια, καθώς και την εγκατάσταση κουπαστών και στις δύο πλευρές της σκάλας, με ένδειξη ορόφου σε γραφή Braille. Τα παραπάνω μέτρα θα συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της ασφάλειας και της αυτονομίας των μαθητών/τριών με οπτική αναπηρία. Τέλος, προτείνουμε τη δημιουργία προσβάσιμων χώρων υγιεινής (WC ΑμεΑ) και στο ισόγειο του σχολικού κτηρίου.

Η συμπερίληψη δεν εξαρτάται μόνο από τις υλικές υποδομές, αλλά και από την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ενσυναίσθησης και σεβασμού απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Ως Junior Ambassadors του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θεωρούμε ότι η ευαισθητοποίηση της σχολικής κοινότητας είναι καθοριστικής σημασίας. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνουμε, σε συνεργασία με αρμόδιους φορείς, τη συνδιοργάνωση ενημερωτικών σεμιναρίων και δράσεων που θα εστιάζουν τόσο στη συνειδητοποίηση των αναγκών των ατόμων με αναπηρία όσο και στην καλλιέργεια της αποδοχής τους ως ισότιμων μελών της σχολικής κοινότητας. Παράλληλα, η ανάπτυξη στρατηγικών υποστήριξης και καθοδήγησης εντός του σχολείου θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά προς αυτή την κατεύθυνση. Ενδεικτικά, προτείνουμε την πλήρη αξιοποίηση της προσβάσιμης τεχνολογίας στις αίθουσες διδασκαλίας, την παροχή προσαρμοσμένου εκπαιδευτικού υλικού και την υποστήριξη από ψυχολόγο, ο οποίος θα ενισχύει και το παιδί με αναπηρία και τους υπόλοιπους στην ομαλή ένταξή του.

Οι αντιλήψεις μας για τα άτομα με αναπηρία και η δύναμη-δυναμική της τέχνης, που αναπαριστά και δίνει προστιθέμενη αξία στα άτομα αυτά.

Αφορμή αποτέλεσε το ακόλουθο έργο:

Γλυπτό: Alison Lapper Pregnant (2005)

Δημιουργός: Marc Quinn

Απεικονιζόμενη καλλιτέχνης: Alison Lapper

Διάρκεια πραγμάτευσης: 1 ώρα και 40 λεπτά

Εφαρμογή σε 5 τμήματα.

Απαραίτητη γραφική ύλη και εξοπλισμός:

•Μπλοκ σημειώσεων και στυλό για κάθε συμμετέχοντα

•Flipchart με μπλοκ χαρτιών για σημειώσεις του εκπαιδευτή

•Διαδραστικός πίνακας

•Η/Υ.

Τρόπος προσέγγισης:

Έντεχνη συλλογιστική (artful thinking), μοντέλο προσέγγισης της τέχνης Perkins και Αγωγή θεάτρου, έρευνα όσον αφορά τη ζωή του απεικονιζόμενου προσώπου.

Σύμφωνα με τον Perkins η προσέγγιση έργων τέχνης

γίνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε ο παρατηρητής να

μπορεί να διακρίνει:

α) τις βασικές δράσεις που ενεργοποιούν τη στοχαστική

διάθεση,

β) τις πιθανές ερωτήσεις που μπορούν να προκαλέσουν

τη στοχαστική δράση (τι απεικονίζεται, πώς, αλλάξτε οπτική γωνία, μπείτε στη θέση, αλλάξτε περιβάλλον κλπ.),

γ) τις διδακτικές ενέργειες που χρειάζεται να κάνει

κάποιος προκειμένου να προκαλέσει στοχασμό Τα τρία

αυτά στοιχεία δομούν μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία

για στοχαστική παρατήρηση έργων τέχνης.

Φάσεις:

Πρώτη Φάση Χρόνος για παρατήρηση

Δεύτερη Φάση Ανοικτή και περιπετειώδης

παρατήρηση - καταιγισμός σκέψεων/ιδεών - συνδέσεις με υπάρχουσες εμπειρίες - θέσεις και στάσεις των μαθητών/τριών/εκπαιδευτικών

Τρίτη Φάση Αναλυτική και βαθύτερη παρατήρηση - αποσυμβολισμός - εσφαλμένες και θετικές αντιλήψεις για την αναπηρία

Τέταρτη Φάση Ανασκόπηση της διεργασίας - προβληματισμός - κριτικός αναστοχασμός - αλλαγή στάσεων απέναντι στην αναπηρία (πιθανώς και τη διαφορετικότητα)- η δύναμη της τέχνης να "μιλά" για τα πράγματα και να αλλάζει την οπτική μας.

Αξιοποίηση τεχνικών του Θεάτρου του Καταπιεσμένου και Θεάτρου Forum για να κατανοήσουμε "πώς ζει", πώς νιώθει", πώς συν-εργάζεται", "πώς μεγαλώνει", " πώς εκπληρώνει ρόλους το άτομο με αναπηρία" (τεκνοποίηση, μητρότητα, φιλιά κλπ.), "πώς δρα ως πολίτης", "πώς γίνεται κατανοητό από τους άλλους".

Κλείνουμε με την τεχνική "γλύπτης-γλυπτό", δηλαδή αλλάζουμε πράγματα στο "γλυπτό", άρα και στη ζωή του προσώπου που αναπαρίσταται.

Ουσιαστικά, αλλάζουμε τον κόσμο.

Όταν ολοκληρώθηκε η προσομοίωση, οι μαθητές/τριες, συζήτησαν αυτή την εμπειρία με τους συμμαθητές  και τους εκπαιδευτικούς τους. Συμφώνησαν, ότι τους δυσκόλεψαν περισσότερο οι σκάλες και οι πόρτες. Επίσης, τα περισσότερα παιδιά αισθάνθηκαν άγχος, ανασφάλεια και δυσκολία προσανατολισμού. Οι συνοδοί των παιδιών, που δεν έβλεπαν τη διαδρομή,  αισθάνθηκαν και αυτοί, εν μέρει, άγχος αφού είχαν την ευθύνη να καθοδηγήσουν σωστά τους συμμαθητές τους. Οι λεκτικές οδηγίες που τους έδιναν βοήθησαν στην ασφαλή μετακίνηση.

Όταν βρέθηκαν στο προαύλιο, ρωτήθηκαν οι μαθητές/τριες που είχαν δεμένα τα μάτια, αν μπορούσαν να καταλάβουν που βρίσκονταν. Αναγνώρισαν το προαύλιο, από την αλλαγή θερμοκρασίας, τον αέρα που φυσούσε αλλά και τους εξωτερικούς θορύβους. Έτσι, συνειδητοποίησαν ότι τα άτομα με οπτική βλάβη, χρησιμοποιούν τις άλλες αισθήσεις τους για να συνειδητοποιήσουν που βρίσκονται. Η αφή, η ακοή, η όσφρηση είναι η πυξίδα τους.

Β. Σε σχέση με τις προτάσεις των μαθητών/τριών για τη διευκόλυνση των ατόμων που έχουν πρόβλημα με την όραση, οι περισσότεροι/ες συμφώνησαν ότι θα επιθυμούσαν να υπάρχει ειδική σήμανση στις σκάλες, ώστε με την αφή να γίνεται αντιληπτή η διαδρομή και ίσως ειδικά πλακάκια με ανάγλυφες λωρίδες όπως στα πεζοδρόμια αρκετών πόλεων. Αλλά και στους διαδρόμους, μπάρες στους τοίχους που θα βοηθούν στη μετακίνηση. Έτσι, θα ήταν περισσότερο αυτόνομα τα άτομα με οπτική βλάβη και θα περιορίζονταν η χρήση συνοδού. Ακόμα, αυτό που θα ήθελαν οι μαθητές/τριες είναι η ενημέρωση για τους κατάλληλους τρόπους βοήθειας προς τους συμμαθητές αλλά και τους συμπολίτες τους που αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης, σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό. Αυτό θα συνέβαλε και στην αλλαγή της κουλτούρας όλων σε σχέση με τα ΑμεΑ. Στο τέλος, όλη η ομάδα είδε το χιουμοριστικό βίντεο του ΕΕΕΕΚ Ορεστιάδας «Στο χέρι σου έχεις το ραβδί και αλλάζεις τον κόσμο» : ΕΕΕΕΚ Ορεστιάδας, Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές/τριες που είχαν δεμένα τα μάτια επειδή γνώριζαν τον χώρο προσπαθούσαν να κινηθούν δίπλα στα καλοριφέρ που πλαισιώνουν τη δεξιά πλευρά ή τις πόρτες των αιθουσών που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά. Ομολόγησαν ότι συχνά ένιωθαν αστάθεια, ξέφευγαν από την πορεία τους, "έφευγαν" προ το κέντρο και αναζητούσαν το χέρι, τον ώμο ή την άκρη από το ρούχο του "καθοδηγητή", που είχε εγγύτητα μαζί τους, αλλά δεν τους άγγιζε ή στήριζε. 2 παιδιά ζήτησαν τη συνεχή απτική επαφή με τον καθοδηγητή, 1 ζαλίστηκε ήπια και 2 έφεραν σε πέρας τη διαδικασία χωρίς βοήθεια. Όσοι δυσκολεύτηκαν περιέγραψαν το βίωμα ως δύσκολη διαδικασία μέσα σε μια συνθήκη επισφάλειας, αστάθειας και άγχους που μετριαζόταν ή εξέλιπε κάθε φορά που ο καθοδηγητής στήριζε, ιδίως στις περιπτώσεις που ήταν σταθερά δίπλα τους. Θεώρησαν ότι η φωνή του καθοδηγητή είχε θετική επίδραση στη διαχείριση του συναισθήματός τους. Αξιολόγησαν τη δυσκολία σε σχέση με κάποιες "ζώνες επικινδυνότητας" και προπάντων όσο πλησίαζαν στις σκάλες ή όσο περνούσε η ώρα. Θεώρησαν ότι η παρουσία του καθοδηγητή, ακόμη κι όταν δεν ήταν δυναμική, τους έκανε πιο δυνατούς και ανθεκτικούς. Επίσης, είπαν πως ένιωσαν την αγωνία και "έβλεπαν" παντού εμπόδια "με κλειστά μάτια", ότι πρόκειται για βίωμα δύσκολο, αλλά και για μια περιπέτεια που μάς μαθαίνει πώς να "επιβιώνουμε" με την αφή και την παρουσία του άλλου. Κατέληξαν ότι είναι σημαντικό να ενδυναμώνουμε πρόσωπα με προβλήματα όρασης.

Πρότειναν τα εξής:

• κατασκευή ανελκυστήρα για την πρόσβαση στον 2ο όροφο, ώστε να μην υπάρχουν αποκλεισμοί

• απομάκρυνση εμποδίων από το κέντρο του χώρου

• δημιουργία 2 ζωνών, μιάς εισόδου και μιάς εξόδου, επειδή ο χώρος είναι μεγάλος, ώστε οι μαθητές που εισέρχονται και συχνά τρέχουν να μην προσκρούουν στους άλλους που εξέρχονται

• εφημερίες εκπαιδευτικών και ομάδων εθελοντών-μαθητών στον 2ο όροφο

• δημιουργία τουαλέτας και άλλου χώρου αναμονής

• ενημέρωση της μαθητικής κοινότητας σχετικά με τη δράση και τα αποτελέσματά της

• επιμόρφωση σχετικά με το θέμα

• εφαρμογή στη σκάλα και στον αυλόγυρο.