Hai chị em Trưng Trắc và Trưng Nhị

Trưng Trắc là con gái Lạc tướng ở huyện Mê Linh, lấy chồng là Thi Sách ở huyện Chu Diên.

Người dân Giao Châu phải chịu sự cai trị tàn bạo của quan lại nhà Hán. Các sắc thuế nặng nề, chính sách đồng hóa và áp bức người dân khiến họ vô cùng bất mãn.

Thi Sách, bị Tô Định giết hại do bị cáo buộc là kẻ chống lại nhà Hán, điều này càng làm gia tăng sự căm phẫn trong lòng hai bà.

Hai bà Trưng và nhân dân Giao Châu muốn thoát khỏi sự đô hộ của nhà Hán, bảo vệ nền văn hóa và quyền tự chủ của dân tộc.

Lần 1: Năm 40

• Hai Hà Trưng phất cờ khởi nghĩa vào mùa xuân năm 40 tại Hát Môn.

• Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng bùng nổ và thu hút được hào kiệt khắp nơi về gia nhập. Nghĩa quân đã nhanh chóng đánh bại được quân nhà Hán, làm chủ Mê Linh, rồi tiến về Cổ Loa và Lụy Châu.

• Quan Tô Định bỏ thành, chạy trốn về Nam Hải. Quân Hán ở các quận huyện khác cũng gặp thất bại. Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 đến đây đã dành được thắng lợi hoàn toàn.

Lần 2: Năm 42

• Nhà Hán tăng cường chi viện, Mã Viện là người chỉ đạo mang theo 2 vạn quân tinh nhuệ, 2 nghìn xe thuyền và nhiều dân phu. Chúng tấn công quân ta ở Hợp Phố, nhân dân đã anh dũng chống trả nhưng vẫn gặp thất bại trước quân Hán.

Sau thất bại năm 42 hai bà Trưng tự sát, nhà Hán tái chiếm Giao Châu và áp dụng chính sách cai trị nghiêm khắc hơn. Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng vẫn là một biểu tượng lớn về tinh thần yêu nước và khát vọng độc lập của người Việt.

Mặc dù thất bại về mặt quân sự, nhưng cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng đã khơi dậy tinh thần đấu tranh của nhân dân Giao Châu và trở thành nguồn cảm hứng cho các cuộc kháng chiến sau này. Hai bà Trưng được dân gian tôn thờ như những anh hùng dân tộc, và đến nay, họ vẫn là biểu tượng của lòng yêu nước và đấu tranh cho tự do.

Lý Nam Đế hay còn gọi là Lý Bôn hoặc Lý Bí, là vị vua đầu tiên của nhà Tiền Lý và nước Vạn Xuân.

Ông là người tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc vào cuối thời Tây Hán thì tránh sang ở Giao Châu để lánh nạn loạn Vương Mãng. Qua bảy đời, đến đời Lý Bí thì dòng họ Lý đã ở Việt Nam được hơn năm thế kỷ.

Chính sách cai trị tàn bạo của nhà Lương với nhân dân Giao Châu. Chúng thực hiện chính sách khiến nhân dân ta phải chịu tô thuế nặng nề khiến đời sống dân khổ cực.

Nhà Lương chia nhỏ nước ta thành các châu để dễ cai trị, các chức vụ quan trọng được những người thuộc tôn thất nhà Lương hoặc những người trong dòng họ lớn nắm giữ, còn người Việt chỉ giữ những chức vụ nhỏ, không được tham gia vào việc cai quản.

Thứ sử Tiêu Tư ở Giao Châu tăng cường bóc lột của cải của nhân dân bằng cách đưa ra nhiều thứ thuế vô lý bắt người dân phải thực hiện, dẫn đến sự oán thán của dân.

Mùa xuân năm 542, Lý Bí phất cờ khởi nghĩa, hào kiệt khắp nơi kéo về hưởng ứng.

Chưa đầy 3 tháng sau, nghĩa quân dã đánh chiếm được hầu hết các quận, huyện. Tiêu Tư phải bỏ thành Long Biên chạy về Trung Quốc.

Tháng 4 năm 542, nhà Lương huy động quân từ Quảng Châu sang đàn áp. Nghĩa quân đánh bại quân Lương, giải phóng thêm Hoàng Châu (Quảng Ninh).

Đầu năm 543, nhà Lương tổ chức cuộc tấn công đàn áp lần thứ hai. Quân của Lý Bí chủ động đón đánh ở Hợp Phố, quân giặc bị đánh tan.

Giành được chính quyền trong thời gian ngắn (542 – 603), Lý Nam Đế lập ra nhà nước Vạn Xuân (544).

Năm 603, nhà Tùy đưa quân sang xâm lược, nhà nước Vạn Xuân sụp đổ.

Triệu Việt Vương tên thật là Triệu Quang Phục.

Ông là con của Thái phó Triệu Túc, người huyện Chu Diên. Ông cùng cha theo Lý Nam Đế khởi nghĩa từ những ngày đầu khởi nghĩa (541), có công lao đánh đuổi quân Lương về nước, được giao chức Tả tướng quân nước Vạn Xuân.

Dương Sàn chết trận, quân Lương tan vỡ.

Đất nước sạch bóng quân xâm lược, Triệu Việt Vương vào đóng ở thành Long Biên, kế tục sự nghiệp của nhà Tiền Lý, kiến thiết đất nước.

Đến năm 557, Lý Phật Tử, vốn là cháu của Lý Bôn, khi trước chạy vào động Dã Năng, đem quân xuống để gây chiến với Triệu Việt Vương. Sau một thời gian đánh nhau bất phân thắng phụ, hai phe Triệu - Lý tạm thời hòa hoãn và chia nhau địa giới ở bãi Quần Thần (vùng Thượng Cát, Hạ Cát thuộc Từ Liêm - Hà Nội), cùng kết mối thông gia. Con trai Lý (Nhã Lang) lấy con gái Triệu (Cảo Nương). Lý đóng ở Ô Diên, Triệu đóng ở Long Biên.

Mai Hắc Đế tên thật là Mai Thúc Loan là vị vua lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại sự chiếm đóng của nhà Đường ở miền Bắc Việt Nam vào đầu thế kỉ thứ 8.

Mai Thúc Loan sinh ra tại thôn Ngọc Trừng, Hoan Châu. Theo Việt điện u linh, cha của Mai Thúc Loan là Mai Hoàn, mẹ là Mai An Hòa nguyên gốc Thạch Hà, Hà Tĩnh, lưu lạc sang vùng Nam Đàn, Nghệ An.

Khoảng cuối những năm 10 của thể kỉ VIII, do phải tham gia đoàn người gánh vải (quả) nộp cống, Mai Thúc Loan đã kêu gọi những người dân phu bỏ về quê, mộ binh nổi dậy.

Nghĩa quân nhanh chóng chiếm thành Hoan Châu. Nhân dân Ái Châu, Diễn Châu nổi dậy hưởng ứng. Mai Thúc Loan chọn vùng Sa Nam (Nam Đàn) xây dựng căn cứ. Ông xưng đế, nhân dân gọi là Mai Hắc Đế (vua Đen).

Mai Hắc Đế liên kết với nhân dân khắp Giao Châu và Cham pa kéo quân sang tấn công thành Tống Bình. Viên đô hộ Giao Châu là Quang Sở Khách phải chạy về Trung Quốc.

Năm 722, nhà Đường cử Dương Tư Húc đem 10 vạn quân sang đàn áp. Mai Hắc Đế thua trận. Quân giặc điên cuồng tàn sát nghĩa quân và nhân dân

Phùng Hưng nổi tiếng với tôn hiệu Bố Cái Đại Vương, là thủ lĩnh khởi nghĩa chống lại ách đô hộ An Nam của nhà Đường năm 791, thời Bắc thuộc lần thứ ba (602–905) trong lịch sử Việt Nam.

Ông xuất thân trong dòng dõi cự tộc lâu đời ở đất Đường Lâm. Ông là cháu 7 đời của Phùng Tói Cái, người đã từng làm quan lang ở đất Đường Lâm.

Bố của Phùng Hưng là Phùng Hạp Khanh đã tham gia cuộc khởi nghĩa của Mai Thúc Loan. Sau đó, ông trở về quê chăm chú công việc điền viên, trở nên giàu có, trong nhà nuôi nô tỳ có đến hàng nghìn người.

Ông có 2 người em trai là Phùng Hải, tự là Tư Hào và em út là Phùng Dĩnh, tự là Danh Đạt. Những người sau này sẽ giúp đỡ ông trong chiến dịch giành lại non sơn.

Sau khi bố mẹ mất, anh cả Phùng Hưng nối nghiệp cha trở thành hào trưởng đất Đường Lâm. Cho tới nay dân gian vẫn còn lưu truyền câu chuyện ông dùng mưu kế giết hổ dữ mang lại bình yên cho làng xóm.

Năm 776, Phùng Hưng quyết định khởi nghĩa, lợi dụng lòng căm phẫn của dân và sự nổi loạn của quân lính. Cuộc khởi nghĩa nhận được sự ủng hộ rộng rãi, chiếm lĩnh Đường Lâm và nhiều vùng lân cận. Phùng Hưng xưng là Đô Quân, xây dựng căn cứ chống giặc.

Năm 791, ông dẫn quân vây thành Tống Bình với sự giúp đỡ của Đỗ Anh Hàn.

Sau nhiều trận chiến, Cao Chính Bình bị ốm và chết, Phùng Hưng chiếm được thành trì.

Khúc Thừa Dụ được suy tôn là Khúc Tiên Chủ, là tiết độ sứ người bản địa đầu tiên của Tĩnh Hải quân, đồng thời là người đặt cơ sở cho nền độc lập của dân tộc Việt sau hơn 1.000 năm thuộc Trung Quốc.

Ông quê ở Hồng Châu, mấy đời là hào tộc mạnh, tính khoan hòa, hay thương người, cho nên có nhiều người kính phục.

Khúc Thừa Dụ là một hào trưởng quê ở Cúc Bồ, Ninh Thanh, Hải Dương, lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa, chiếm thành Tống Bình (Hà Nội), đuổi giặc về nước, tự xưng là Tiết độ sứ. Nhà Đường buộc phải công nhận ông là người đứng đầu nước Việt.

Năm 907, Khúc Thừa Dụ truyền ngôi cho con là Khúc Hạo. Nhà Hậu Lương cũng phải công nhận Khúc Hạo là An Nam đô hộ tiết độ sứ.

Năm 917, Khúc Hạo truyền ngôi cho con là Khúc Thừa Mỹ, Khúc Thừa Mỹ bị nhà Nam Hán đánh bại vào năm 923.

Dương Đình Nghệ là một nhà quân sự, chính trị người Việt. Ông sinh ra tại Làng Giàng.

Ông được sinh ra trong giai đoạn triều đại nhà Đường đang suy yếu.

Năm 931, Dương Đình Nghệ đem quân từ Thanh Hóa ra Bắc bao vây, tấn công thành Tống Bình. Quân Nam Hán lo sợ vội cho người về nước cầu cứu. Viện binh của địch chưa đến nơi thì Dương Đình Nghệ đã chiếm được Tống Bình và chủ động đón đánh quân tiếp viện. Quân tiếp viện của giặc bị đánh tan tác, tướng chỉ huy của chúng bị giết tại trận. Sau khi đánh tan quân Nam Hán, Dương Đình Nghệ tự xưng là Tiết độ sứ, tiếp tục xây dựng nền tự chủ.

Ngô Quyền còn được biết đến với tên gọi Tiền Ngô nghĩa là vị vua đầu tiên của nhà Ngô trong lịch sử Việt Nam. Ông lập ra nhà Ngô, trị vì từ 939-944.

Ngô Quyền nằm trong danh sách mười bốn anh hùng dân tộc Việt Nam. Phan Bội Châu xem ông là vị Tổ Trung hưng của Việt Nam.

Thân thế

Ngô Quyền sinh ra trong một dòng họ hào trưởng có thế lực. Cha là Ngô Mân làm chức châu mục Đường Lâm. Ngô Quyền được sử sách mô tả là bậc anh hùng tuấn kiệt, "có trí dũng".

Tin tức Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn và người của hắn ám sát, nhằm đoạt chức vị của mình nhanh chóng lan truyền đến Ngô Quyền. Không chần chừ, Ngô Quyền đã lập tức kéo quân ra phía Bắc, để trừng phạt kẻ đã giết Dương Đình Nghệ.

Nhận thấy tình hình nguy cấp, Kiều Công Tiễn đã vội vàng gửi người sang nhà Nam Hán cầu cứu. Tuy nhiên, vua Nam Hán đã tận dụng cơ hội này, cho quân của mình xâm lược nước ta lần thứ hai. Bị đe dọa bởi cuộc xâm lược của quân Nam Hán, Ngô Quyền đã nhanh chóng tiến quân vào thành Đại La, bắt giết Kiều Công Tiễn và khẩn trương chuẩn bị chống lại cuộc xâm lược của quân địch.

Giai đoạn 1:

• Năm 938, sau khi tập hợp được đông đảo anh hùng dân tộc vào phe của mình, Ngô Quyền dẫn quân từ Ái Châu ra bắc đánh Kiều Công Tiễn. Kết quả là Kiều Công Tiễn nhanh chóng bị cô lập và không thể chờ đợi được viện binh từ Nam Hán để giúp đỡ. Trong lúc này, khi vua Nam Hán đang tiến hành cuộc hành quân, Ngô Quyền nhanh chóng tiến đến thành Đại La và đánh tan nhanh chóng lực lượng của Kiều Công Tiễn.

• Cuối tháng 12 cùng năm, đoàn binh thuyền Nam Hán do Hoàng Thao đã xâm phạm vào lãnh thổ nước ta. Tuy nhiên, khi chúng tiến vào cửa sông Bạch Đằng, bị viên tướng Hoàng Thao đánh bại và quân Nam Hán vẫn chưa thể vào được biên giới nước ta.

Lần 2:

• Trong bối cảnh Kiều Công Tiễn đang đối mặt với nguy cơ bị đánh tan, vua Nam Hán đã phong con trai của ông, Hoàng Cảo, làm Tĩnh Hải quân và đổi tên là Giao Vương để dẫn 20 vạn quân tới cứu ông.

• Tuy nhiên, trước khi kế sách này được thực hiện, tướng quân Ngô Quyền của chúng ta đã tiêu diệt Kiều Công Tiễn trước.

• Khi đoàn thuyền chiến đầu tiên của quân Nam Hán đến cửa biển Bạch Đằng, đội quân chiến đấu của chúng ta trên những chiếc thuyền nhẹ bất ngờ xuất hiện. Dưới sự chỉ huy của tướng Nguyễn Tất Tố, quân ta chiến đấu dũng cảm và quyết liệt, vừa cố kìm chân giặc chờ cho nước triều lên cao, vừa giữ bí mật tuyệt đối cho trận địa mai phục. Quân Nam Hán tiến vừa đánh, tăng tốc và tiến sâu vào vùng cửa sông Bạch Đằng khi nước triều dâng cao ngập cọc. Đội thuyền chiến của Nguyễn Tất Tố đã rút lui vừa đánh vừa giữ địa điểm, nhằm lừa đối thủ vào trận địa mai phục theo kế hoạch của Ngô Quyền. Thấy quân ta ít, Hoàng Thao đã ra lệnh đuổi theo.

Giai đoạn 3:

• Ngô Quyền đã cho quân lính của mình đóng cọc bằng sắt nhọn xuống đáy sông Bạch Đằng. Khi triều cường, bãi cọc này sẽ bị che lấp hoàn toàn.

• Tuy nhiên, nhờ sự kiên nhẫn và tài chiến lược của Ngô Quyền, quân ta đã tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ và mãnh liệt. Các thuyền chiến nhỏ nhẹ, cơ động và "nhanh như gió" của quân ta lao thẳng vào đội hình thuyền chiến của giặc, khiến cho chúng không kịp chống đỡ và bị rối loạn, lúng túng. Các cánh quân của Dương Tam Kha, Đỗ Cảnh Thạc, Ngô Xương Ngập, Nguyễn Tất Tố cùng các lực lượng dân binh đã cùng nhau tiếng công quân giặc, khiến cho đội binh thuyền của Hoàng Thao nằm gọn trong vòng vây của quân ta. Chúng bị đánh chặn quyết liệt phía trước, bị liên tiếp tấn công từ hai bên cạnh sườn. Toàn bộ các lực lượng thủy bộ đã phối hợp chặt chẽ cùng tiến công tiêu diệt các thuyền chiến của địch.

• Bị tấn công bất ngờ, quân giặc cố tìm cách chống đỡ, nhưng dường như bất lực trước sức tiến công mãnh liệt của quân ta. Tổ chức chống đỡ yếu ớt của chúng định tìm đường rút chạy ra biển, nhưng không kịp, chúng đã sa vào bãi cọc ngầm mà Ngô Quyền đã chủ trương bố trí những cọc gỗ bịt sắt nhọn đóng ngầm dưới nước để cản phá thuyền giặc khi nước triều xuống.

• Nhận thấy quân giặc đã mắc lừa, Ngô Quyền hạ lệnh cho quân ta giả bộ chạy ngược dòng chờ thủy triều xuống để thực hiện kế hoạch tấn công. Quả nhiên, thuyền lớn của quân Nam Hán mắc cạn khi thủy triều xuống và lần lượt bị đâm thủng gần hết cọc. Khi ấy tướng quân Ngô Quyền mới mở cuộc tấn công ồ ạt khiến quân Nam Hán không kịp trở tay, chỉ có thể tháo chạy.

• Bị cọc chặn, bị quân ta đánh, thuyền địch không sao thoát ra biển được. Toàn bộ chiến thuyền của giặc bị đánh chìm, hầu hết quân giặc bị tiêu diệt.

Quân ta đánh bại quân địch trong cuộc chiến ác liệt.

Cuộc chiến này không chỉ mang lại chiến thắng vĩ đại cho quân Đại Việt mà còn gây ra một sự chấn động lớn đối với nhà Nam Hán. Khi nghe tin Hoằng Tháo tử trận, Nghiễm kinh hoàng đành “thương khóc thu nhặt quân còn lại mà rút lui”, để lại một tâm trạng bất an và mất mát đáng kể trong lòng nhà vua và dân chúng Nam Hán.

Bà Triệu tên thật là Triệu Thị Trinh em gái Triệu Quốc Đạt - một hào trưởng lớn ở miền núi huyện Quan Yên, thuộc quận cửu Chân.

Bà Triệu là người thông minh, có sức khỏe nổi tiếng với hình ảnh cưỡi voi, cầm gươm, dẫn dắt quân đội trong các trận chiến.

Triều địa nhà Ngô thực hiện chính sách đô hộ, áp đặt sự kiểm soát nghiêm ngặt và thuế phí cao trên dân chúng trong các vùng miền núi và nông thôn. Những biện pháp này gây ra sự giam hãm tự do và gánh nặng tài chính cho người dân.

Chính sách đồng hóa cũng làm mất đi những giá trị văn hóa, truyền thống của các dân tộc ta.

Những chính sách này đã gây phẫn nộ và sự phản kháng từ phía dân chúng, đặc biệt là ở các vùng miền núi và hẻo lánh.

Năm 248, cuộc khởi nghĩa do tướng Triệu Quốc Đạt cùng với em gái là Bà Triệu lãnh đạo được bùng nổ. Bà Triệu đã làm hịch truyền đi khắp nơi trên đất nước để kể tội nhà Ngô. Và kêu gọi nhân dân đứng dậy để đánh đuổi quân xâm lược.

Bà Triệu cùng với nghĩa quân đã vượt sông Mã xuống vùng Bồ Điền để xây dựng cứ địa. Nhờ vào địa hình hiểm trở ở Bồ Điền, Bà Triệu đã cùng với anh em họ Lý chỉ huy nghĩa quân và xây dựng một hệ thống đồn lũy vững chắc. Nhờ sự đồng lồng của tất cả người tham gia nghĩa quân ngày một lớn mạnh

Nghĩa quân của bà Triệu giành được thắng lợi ở quận lỵ Tư Phố cùng nhiều khu vực khác khiến quân địch ở Châu Giao đã hết sức hoảng sợ. Khiến nhà Ngô lúc ấy náo động.

Khi anh trai Triệu Quốc Đạt bị tử trận, Bà Triệu đã trở thành người lãnh đạo nghĩa quân. Nghĩa quân tiếp tục chiến đấu nhiều trận liên tiếp, thế lực của khởi nghĩa ngày càng mạnh, quân số lên tới hàng vạn người.

Trước tình hình này, nhà Ngô cảm thấy bị đe dọa đã dùng nhiều thủ đoạn để chống lại nghĩa quân của ta.

Vào ngày 22 tháng 2 năm Mậu Thìn, Bà Triệu và nghĩa quân đã chiến đấu vô cùng dũng cảm để phá vòng vây của địch và rút về núi Tùng. Bà đã quỳ xuống vái trời đất: “Sinh vi tướng, tử vi thần” (Sống làm tướng, chết làm thần) rồi rút gươm để tự vẫn.

Cuộc khởi nghĩa cuối cùng thất bại do quân Ngô mạnh hơn và Bà Triệu bị bắt sau một thời gian chiến đấu.

Tuy nhiên, khởi nghĩa Bà Triệu đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử, thể hiện tinh thần yêu nước và khát vọng độc lập của dân tộc Việt Nam.