Następne znaleziska pochodzą ze środkowej i późnej epoki brązu (3300 – 2700 lat temu). Na ten okres datowane są osady oraz cmentarzyska, a jedno z nich zostało zakonserwowane i przekształcone w rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej na Rakowie. Osady z okresu epoki żelaza nie różnią się, na ziemi częstochowskiej, od tych wcześniejszych z epoki brązu. Rozwój kultury łużyckiej na ziemi częstochowskiej został zahamowany w VI wieku p.n.e. przez najazd Scytów. W okresie rzymskim ludność tych terenów utrzymywała z imperium rzymskim kontakty handlowe, o czym świadczą importowane dobra i monety rzymskie. W 375 r. region przeżył najazd Hunów, z tego czasu pochodzą też znaleziska przypisane do unikalnej tzw. kultury dobrodzieńskiej.
Na podstawie badań archeologicznych przyjmuje się, że Częstochowa prawdopodobnie powstała przed końcem XI wieku, jednak pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1220 roku, z dokumentu biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża, który określał uposażenie klasztoru w Mstowie. Wśród wymienionych wówczas miejscowości, które zobowiązane były płacić na rzecz klasztoru dziesięcinę, znajdowały się także wsie Częstochowa i Częstochówka. Ta druga powstała później niż Częstochowa i prawdopodobnie miała charakter obronny, związany z lokalizacją na wzgórzu Jasna Góra. Obie wsie należały wówczas do opola mstowskiego, którego zasięg pokrywał się w przybliżeniu z późniejszym starostwem olsztyńskim. Sto lat później, na przełomie XIII i XIV wieku, w Częstochowie zlokalizowana została, podlegająca dekanatowi lelowskiemu, parafia, co świadczy o dużym znaczeniu gospodarczym i ludnościowym osady w regionie północno-zachodniej Małopolski, której dynamiczny rozwój nastąpił w wieku XIV.
Kwestia daty nadania osadzie praw miejskich jest niejednoznaczna, gdyż stosowny dokument nie zachował się do czasów współczesnych. Prawdopodobnie spłonął on w jednym z pożarów w XV wieku^[4]. Z tego też powodu datę wyznacza się na podstawie innych dokumentów. Po raz ostatni Częstochowę jako wieś dokumenty wymieniają w 1356 roku, a po raz pierwszy nazywają miastem w 1377 roku. Pomocne do określenia daty są także kroniki Janka z Czarnkowa, który wymieniając w 1370 roku miasta przekazane w lenno na rzecz Władysława Opolczyka nie wymienił Częstochowy, a zrobił to w 1383 roku. Na tej podstawie datę przyznania praw miejskich określa się na okres pomiędzy 1370 i 1377 rokiem. 

ZNANIE LUDZIE :
Muniek Staszczyk, właśc. Zygmunt Marek Staszczyk (ur. 5 listopada 1963 w Częstochowie) – polski muzyk, współzałożyciel, lider, wokalista, autor tekstów, w początkowym okresie także basista zespołu T.Love. Współpracował z wieloma artystami i zespołami, jak Maanam, Kasia Nosowska, Zipera, Habakuk. Członek Akademii Fonograficznej ZPAV.
Piotr Gadzinowski (ur. 16 maja 1957 w Częstochowie) – polski polityk, publicysta i dziennikarz, poseł na Sejm III, IV i V kadencji.

Głównym inicjatorem działań związanych z rozwojem i inwestycjami w gospodarce jest Agencja Rozwoju Regionalnego w Częstochowie. W 2007 roku na terenach zwalnianych przez Hutę Częstochowa i zlikwidowaną firmę Polnam utworzony został Częstochowski Park Przemysłowy. W 2011 r. w Częstochowie utworzono trzy klastry przemysłowe – Klaster Przetwórstwa Polimerów Plastosfera, Częstochowski Klaster Komunalny Aglomeracja oraz Regionalny Częstochowski Klaster Budownictwa i Infrastruktury „Budosfera”

W Częstochowie znajduje się Galeria Jurajska (2009 r.), hipermarkety (Auchan Północ (wcześniej Real) – 1997 r., Tesco – 1999 r., Auchan (Poczesna – 2001 r. w pobliżu Częstochowy) i wiele mniejszych marketów i sklepów^[67].

Początkowo w mieście mogło działać tylko 87 sklepów sprzedających alkohol. W 2001 roku limit podwyższono do 245, w 2009 roku do 440, w 2010 roku do 500, a w 2015 roku do 550.