ราคาข้าวเปลือกที่ต่ำลงในปีนี้ ข้าวเปลือกเหนียวเป็นชนิดที่เห็นชัดที่สุด ล่าสุดวันที่ 5 พ.ย. อยู่ที่กิโลกรัม (กก.) ละ 5.80 บาท ซึ่งปราโมทย์ กล่าวว่า ต่างจากปีที่แล้ว ที่ขายได้ กก. ละ 8-10 บาท

 พื้นที่จังหวัดชัยภูมิส่วนใหญ่เป็นที่ลุ่มเกษตรที่ปลูกข้าวได้รับความเสียหายจากอุทกภัยน้ำท่วมเกือบทั้งหมด คงเหลือเฉพาะในพื้นที่นาที่นาข้าวไม่ได้รับความเสียหายจากถูกน้ำท่วมตาย ในแปลงนาข้าวที่อายุได้เก็บเกี่ยวได้เพียงพอที่จะเก็บเกี่ยวได้ เจ้าของนาแต่ละคนจึงเร่งเก็บเกี่ยวกันถ้าจ้างคนเกี่ยวตกคนละ 350 บาทต่อวัน พร้อมเลี้ยงข้าวด้วย ส่วนใหญ่จึงว่าจ้างรถเกี่ยวข้าวมาช่วยเกี่ยวข้าวในแปลงนาในราคาไร่ละ 700 บาทและเสร็จเร็ว เพื่อเร่งเกี่ยวข้าวไปตากให้แห้งไล่ความชื้น ก่อนฝนหลงฤดูตกซ้ำทำให้ข้าวเสียหายอีกแถมข้าวยังมีราคาที่ต่ำลงทำให้ส่งผลกระทบอย่างมาก

แต่ในช่วง 1-2 ปีมานี้ราคาข้าวค่อนข้างตกต่ำส่วนหนึ่งมาจาก “การระบาดโควิด–19” ที่กระทบต่อธุรกิจการท่องเที่ยว ร้านอาหาร โรงแรม ปิดกิจการ ทำให้ความต้องการใช้ข้าวลดลงตาม แล้วส่วน “ภาคการส่งออกข้าว” ก็ค่อนข้างส่งออกได้น้อลงมาก ภาพรวมการส่งออกข้าว 9 เดือนแรกของปีนี้อยู่ที่ไม่ถึง 5 ล้านกว่าตัน

สถานการณ์น้ำท่วมในประเทศไทยทำให้การเกษตรในหลายพื้นที่ต้องเผชิญวิกฤตน้ำท่วมไร่นา ไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้เท่าที่ควร ส่งผลต่อเนื่องไปยังราคาข้าวที่ลดลงอีกด้วย

ล่าสุดวานนี้ (1 พ.ย. 2564) หมอแล็บแพนด้า โพสต์เฟซบุ๊กถึงกรณีราคาข้าวตกต่ำอย่างน่าเป็นห่วง โดยมีข้อความระบุว่า “ตอนนี้ข้าว 1 กิโลกรัม ราคาอยู่ที่ 5.90 บาท ถูกกว่าบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป 1 ซองแล้วครับ ชาวนาจะอยู่กันยังไงน้อออ”

ชวลิต กงเพชร ว่าที่ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฏร เขต 1 จ.กาฬสินธุ์ พรรคก้าวไกล ได้ตั้งคำถามว่าเหตุใดผู้ประกอบอาชีพชาวนาถึงต้องจน เขามีแนวคิดร่วมกับลูกหลานชาวนาในพื้นที่ ที่ทนเห็นราคาข้าวเปลือกตกต่ำไม่ไหว จัดทำโครงการขายข้าวช่วยชาวนา เพื่อถอดบทเรียนว่าทำไมชาวนาถึงจน หรือไม่สามารถมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ นอกจากนี้ยังมีแนวคิดที่จะใช้โครงการนี้ช่วยเหลือชาวนาในพื้นที่ไปพร้อมๆ กัน

ชวลิต เล่าว่า โครงการนี้เกิดจากการที่เขาอยากช่วยเหลือชาวนา และจะทำให้พ่อแม่พี่น้องที่เป็นเกษตรกรได้เห็นว่า การเป็นชาวนาสามารถทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้ จึงเริ่มรับซื้อข้าวเปลือกโดยให้ราคาสูงกว่าตลาดกว่าเท่าตัว คือ ตลาดรับซื้อ กิโลกรัมละ 5 บาท เขาจะรับซื้อ 10 บาท ซึ่งการรับซื้อข้าวเปลือกครั้งแรกนี้เป็นจำนวนกว่า 3 ตัน จากนั้นหนึ่งในผู้ร่วมริเริ่มโครงการ ที่เป็นลูกหลานชาวนา ก็ได้เสนอให้นำข้าวเปลือกไปสีที่โรงสีชุมชน จึงได้ข้าวที่พร้อมจำหน่ายมาถึง 1.8 ตัน จากนั้นก็เข้าสู่กระบวนการขายข้าว โดยที่ราคาขายจะถูกกว่าตลาด 5 บาท กล่าวคือราคาข้าวในตลาด กิโลกรัมละ 30 บาท โครงการนี้จะขาย 25 บาท จะเห็นได้ว่าการซื้อข้าวที่แพงกว่าตลาดทำให้ชาวนาได้ประโยชน์ และขายราคาต่ำกว่าท้องตลาด ทำให้ผู้บริโภคได้ประโยชน์ แต่ชาวนาผู้ผลิตข้าวก็ยังได้กำไรมากกว่าเท่าตัว ชวลิต ยังเปิดเผยอีกว่า ข้าวสารที่ขายในโครงการขายข้าวช่วยชาวนา จะขายภายใต้แบรนด์ “ข้าวชาวนา ตราธงส้ม” และที่สำคัญขณะนี้ข้าวได้ถูกขายหมดแล้ว ทำให้พ่อๆ แม่ๆ ที่เป็นชาวนาเริ่มให้ความเชื่อมั่น และให้ความสนใจกับโครงการนี้มากขึ้น จึงได้ปรึกษากับทีมงานในการจะทำโครงการขายข้าวช่วยชาวนาครั้งที่ 2 ในเร็วๆนี้ และอาจจะรับซื้อข้าวเปลือกในปริมาณที่มากกว่าเดิม หนึ่งในปัญหาของชาวนาที่ชวลิต ถอดบทเรียนได้ในครั้งนี้ก็คือ เกษตรกรรายย่อยส่วนใหญ่ไม่มีทุนทรัพย์ ไม่มีการรวมตัวกันเป็นสหกรณ์ผู้ผลิตและผู้จัดจำหน่ายข้าว พวกเขาจึงขาดอำนาจต่อรอง ไม่สามารถเพิ่มราคาข้าวเปลือกได้ด้วยตนเอง หากสามารถส่งเสริการรวมตัวของเกษตรกร และทำให้พวกเขาเข้าถึงแหล่งทุน การทำให้อาชีพชาวนา เป็นอาชีพที่ยั่งยืนเลี้ยงตนเองได้ สร้างรายได้ที่มั่นคง ก็ไม่ใช่ความฝันที่ไกลเกินจริง

บทกวีข้างต้นมีชื่อว่า “เปิบข้าว” ซึ่งเขียนขึ้นโดย จิตร ภูมิศักดิ์ นี้ได้ถ่ายทอดความยากลำบากของชาวนาในการเพาะปลูกข้าวในแต่ละครั้งนั้นยากลำบากและต้องใช้กำลังแรงงานลงไปกับการเพาะปลูกเป็นอย่างมาก บทกวีของจิตรนี้ได้สะท้อนความในใจของจิตรที่ต้องการปลุกเร้าความรู้สึกของผู้อ่านและคนในสังคมให้ทราบถึงความยากลำบากของชาวนาหรือทุกข์ของชาวนา ซึ่งทุกข์ยากของชาวนานั้นเป็นสิ่งที่ปรากฏอยู่โดยตลอดในความรับรู้ของสังคมไทย ผ่านงานเขียนและวรรณกรรมต่างๆ ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ งานพระราชนิพนธ์เรื่องทุกข์ของชาวนาสมในบทกวี ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยทรงนำบทกวี “เปิบข้าว” ของจิตร ภูมิศักดิ์ กับบทกวีของ หลี่เซิน กวีชาวเมืองอู๋ซีซึ่งมีชีวิตอยู่ในช่วงราชวงศ์ถัง ซึ่งอธิบายถึงความยากลำบากของชาวนาไปในทิศทางเดียวกัน

เก็ทแทรค (Getz Trac) คือ แอปพลิเคชั่นสำหรับจ้างรถเกี่ยวข้าวและอุปกรณ์การเกษตร 3 รูปแบบ ได้แก่
1. จองรถเกี่ยวข้าว ในระบบ 400 กว่าคันทั่วไทย ได้ล่วงหน้า 1 เดือน โดยคิดอัตราค่าบริการตามขนาดที่นา พันธุ์ข้าวที่เก็บเกี่ยว เช่น ข้าวเจ้า ค่าบริการ 450 บาท ต่อไร่ ข้าวเหนียว 500 บาท ต่อไร่ ข้าวหอมมะลิ 600 บาท ต่อไร่
2. บริการจองโดรนสำหรับฉีดยาวัชพืช ฉีดยาฆ่าแมลง หว่านปุ๋ย ค่าบริการ 120 บาท ต่อไร่
3. จองรถแทรกเตอร์ สำหรับเตรียมดินก่อนเพาะปลูก ราคา 500 บาท หรือบริการรับจ้างอัดฟาง ในอัตรา 15 บาท ต่อก้อน

นั่งเฝ้ารอ “รัฐบาล” เข้ามาแก้ปมให้ชาวนาหลุดพ้นจากความยากจน รศ.ดร.นิพนธ์ พัวพงศกร นักวิชาการเกียรติคุณ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) บอกว่า ปัจจัยส่งผลให้ราคาข้าวตกต่ำเริ่มต้นมาก่อนช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยวในเดือนสิงหาคมถึงกันยายน

นายสุเมธ เหล่าโมราพร ประธานคณะผู้บริหารกลุ่มธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ เครือเจริญโภคภัณฑ์ บริษัท ซี.พี.อินเตอร์เทรด จำกัด หรือข้าวตราฉัตรกล่าวว่า การแข่งขันส่งออกข้าวปี 2565 มีแนวโน้มจะรุนแรงขึ้น เพราะขณะนี้กัมพูชาจะได้รับการผ่อนผันให้ส่งออกข้าวขาวพื้นนุ่มไปยังตลาดสหภาพยุโรป (EU)

โดยไม่มีภาษี และไม่จำกัดจำนวน ซึ่งอาจจะทำให้ผู้ส่งออกข้าวไทยเสียเปรียบด้านการแข่งขันมากขึ้น แม้ว่าที่ผ่านมาผู้ส่งออกไทยจะมีโควตาส่งออกข้าวไปตลาดอียูเป็นปกติปีละ 26,000 ตัน

ดังนั้น ภาครัฐและเอกชนควรร่วมกันเร่งรัดหาทางดึงส่วนแบ่งตลาดสหรัฐ ฮ่องกง จีนกลับมาให้มากขึ้น เพื่อชดเชยไม่ให้เสียส่วนแบ่งตลาดข้าวไทยในตลาดโลกไป

ขณะเดียวกัน ไทยต้องการพัฒนาพันธุ์ข้าวซึ่งนับเป็นจุดอ่อนของไทย โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเร่งรัดปรับปรุงอย่างมาก หากมองแต่ละชนิด อาทิ ข้าวหอมมะลิ ซึ่งเป็นข้าวไวแสง สามารถปลูกได้ครั้งเดียว ผลผลิตต่อไร่ประมาณ 340 กิโลกรัม (กก.) ต่อไร่ ต้นทุนต่อไร่สูง นั่นทำให้ราคาส่งออกเฉลี่ยสูง 1,200 เหรียญสหรัฐต่อตัน เป็นเหตุที่การส่งออกข้าวหอมมะลิของไทยจึงนิ่งอยู่ปีละ 1.4 ล้านตัน

เทียบกับข้าวขาวพื้นนุ่มของเวียดนามที่เริ่มพัฒนาคุณภาพ มีกลิ่นหอมคล้ายหอมมะลิของไทย ราคาส่งออกเฉลี่ยเพียง 550 เหรียญสหรัฐต่อตัน ดังนั้น ภาพการแข่งขันตลอด 5 ปีที่ผ่านมา เวียดนามสามารถขยายการส่งออกกลุ่มข้าวนุ่มได้มากขึ้น

สามารถแย่งตลาดส่งออกในกลุ่มแอฟริกาตะวันตก มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ จีน ฮ่องกง สิงคโปร์ ไปได้มากขึ้น และยิ่งที่มีการผ่อนผันให้กัมพูชาส่งเข้าตลาดอียูได้ยิ่งทำให้ไทยต้องเพิ่มความระมัดระวังที่จะสูญเสียส่วนแบ่งตลาด

โดยเฉพาะตลาดข้าวขาว เช่น แอฟริกา อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย เริ่มหันมานิยมข้าวนุ่มมากขึ้น ราคาใกล้เคียงข้าวขาวไทย แต่ความหอมคล้ายกับข้าวหอมมะลิไทย

แนวทางปรับตัวเพื่อรับมือการแข่งขัน ไทยควรเร่งพัฒนาข้าวนุ่มราคาไม่สูงมาก ส่งเสริมพันธุ์หอมพวงที่มีผลผลิตสูงมาก แต่ยังไม่ได้รับการรับรองให้สามารถได้รับการรับรองและออกมาทำตลาดเพื่อดึงส่วนแบ่งตลาดข้าวนุ่มกลับมา 1.6-2 ล้านตัน จากเวียดนามที่จากเดิมไทยเคยเป็นผู้ครองตลาด

ขณะที่ความท้าทายที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ไทยต้องให้ความสำคัญอย่างมากหลังจากนี้ คือ นโยบายเกี่ยวกับการลดผลกระทบจากการปล่อยก๊าชเรือนกระจก การผลิตที่ส่งผลต่อสิ่งแวดล้อม เนื่องจากไทยมีการทำนา

โดยวิธีการปล่อยน้ำขัง นั้นอาจมีการปล่อยก๊าซมีเทนในชั้นบรรยากาศสูงมาก ซึ่งรุนแรงกว่าคาร์บอนไดออกไซด์ถึง 25 เท่า ถ้าไทยไม่ปรับปรุงโครงสร้างการผลิตเพื่อรองรับการบังคับใช้กฎหมายก๊าซเรือนกระจกของอียูทั้งหมดใน 3-5 ปีนี้การส่งออกจะต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น

เช่นเดียวกันสายการเดินเรือที่เริ่มจ่ายเนื่องจากปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์แล้วยังมีก๊าซมีเทนที่รุนแรงกว่า คาดว่าจะส่งผลให้ไทยต้องจ่ายในส่วนของข้าวมหาศาลประมาณตันละ 200-300 เหรียญสหรัฐ ทั้งหมดนี้หากผู้นำเข้าตั้งเงื่อนไขและเกิดการเปรียบเทียบกับการทำนาของประเทศอื่นจะเป็นข้อจำกัด จึงเป็นสิ่งที่ต้องระวังและควรติดตามอย่างใกล้ชิด

ดังนั้น จึงถึงเวลาแล้วที่ไทยจะจัดการควบรวมแปลงใหญ่ ต้องปรับโครงสร้าง เพาะปลูกข้าว ไม่ว่าจะเป็นการปรับระบบชลประทานให้มีทางเข้า-ออกของน้ำที่ชัดเจน เพื่อทำนาเปียกสลับแห้ง ลดการปล่อยก๊าซในบางช่วง ป้องกันผลกระทบกับการส่งออกของไทยในทุกสินค้าอีกด้วย

ด้าน นายชัยชาญ เจริญสุข ประธานสภาผู้ส่งสินค้าทางเรือแห่งประเทศไทย (สรท.) กล่าวว่า การส่งออกของไทยยังคงเผชิญปัญหาค่าระวางเรือซึ่งถือเป็นปัญหาระดับโลกไปแล้วไม่ใช่แค่ไทย และประเมินกรณีแย่ที่สุดน่าจะเผชิญลักษณะนี้ไปจนถึงเดือนกรกฎาคม

ขณะที่แนวโน้มส่งออกปีนี้ (2565) คาดว่าจะยังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องอีก 5% ถ้าปัญหาระวางเรือสามารถแก้ไขได้ ตลาดเปิด ไทยจะโตขึ้นอีก

อย่างไรก็ตาม สรท.มีข้อเสนอแนะ 5 ข้อสำหรับผู้นำเข้า-ส่งออกสินค้าข้าว 1.ควรวางแผนขนส่งสินค้าระหว่างประเทศโดยไม่ต้องรีรอ 2.ทำ service contract กับสายเรือและผู้ให้บริการโลจิสติกส์ เพื่อยืนยันการนำเข้า-ส่งออก

3.ปรับปรุงการขนส่งให้มีทางเลือกที่หลากหลาย 4.ใช้รูปแบบ incoterm ให้เหมาะสมกับธุรกิจ 5.เลือกใช้ผู้ให้บริการโลจิสติกส์ที่มีศักยภาพรวดเร็ว บริการบริหารจัดการต้นทุนขนส่งต่อเนื่อง

พร้อมทั้งขอให้ผู้ประกอบการทุกสินค้าระมัดระวัง 3 แพง 1.วัตถุดิบแพง 2.ค่าพลังงาน การขนส่งแพง 3.ค่าแรงงานแพงขาดแคลนแรงงานสูง ประกอบกับต้องเฝ้าระวังเงินเฟ้อว่าจะรุนแรงระดับใด

วันที่ 2 มีนาคม 2565 ภายหลังจากสถานการณ์ฝนตกอย่างหนักหลายวันก่อน ตามประกาศกรมอุตุนิยมวิทยา เรื่องหย่อมความกดอากาศต่ำพัดผ่านปกคลุมอ่าวไทยและภาคใต้ ทำให้ภาคใต้มีฝนตกหนักถึงหนักมาก และมีคลื่นลมแรงบริเวณจังหวัดฝั่งอ่าวไทย

นายชาลี สิตบุศย์ เกษตรจังหวัดปัตตานี เผยว่า จากสถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้ปัตตานีประสบปัญหาอุทกภัย พื้นที่การเกษตรได้รับความเสียหายมาก จากการสำรวจพบว่า พื้นที่การเกษตรที่คาดว่าจะได้รับความเสียหายจากทั้ง 12 อำเภอ รวมทั้งหมดขณะนี้ 15,881 ไร่

พืชเศรษฐกิจหลักที่ได้รับผลกระทบ ได้แก่ ข้าว พืชสวน ไม้ผล พืชผัก และพืชไร่ เกษตรกรได้รับผลกระทบ รวม 11,054 ราย เพราะชาวบ้านทำเกษตรตามปกติ ไม่ทันได้ตั้งตัว โดยเฉพาะข้าว เป็นช่วงใกล้เก็บเกี่ยวแล้ว

นายชาลี เผยอีกว่า ขณะนี้ได้มีการกำชับให้เจ้าหน้าที่นักส่งเสริมการเกษตร เร่งสำรวจพื้นที่เกษตรที่ได้รับความเสียหายพื้นที่อำเภอเมือง อ.ยะรัง แหล่งปลูกข้าว อ.หนองจิก อ.แม่ลาน อ. สายบุรี และดูพื้นที่ปลูกแตงโมในอำเภอทุ่งยางแดง ที่จมน้ำหลายร้อยไร่

นอกจากนี้ยังให้ชาวบ้านรักษาป้องกันตัวจากโควิด-19 ตามระเบียบที่กำหนดอย่างเคร่งครัด รวมถึงกระจายลงพื้นที่เพื่อเยี่ยมเยียนให้กำลังใจ สอบถามปัญหาและความต้องการของพี่น้องเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ

โดยกรมส่งเสริมการเกษตรได้มีการสนับสนุนเชื้อไตรโคเดอร์มา จำนวน 15,000 กิโลกรัม สารฉีดกันเชื้อรา เพื่อจัดสรรแก่เกษตรกรใช้ฟื้นฟูพื้นที่ หลังน้ำลดทันทีที่สถานการณ์เริ่มคลี่คลายอีกด้วย