ความเป็นมา

1.รากฐานวัฒนธรรมร่วมไทย-มอญ

การละเล่นมอญซ่อนผ้าเป็นการสะท้อนวัฒนธรรมการอยู่ร่วมกันระหว่างชาวไทยและชาวมอญที่มีความใกล้ชิดทางภาษาและประเพณี โดยชาวมอญที่อพยพเข้ามาอาศัยในไทยได้นำวัฒนธรรมและประเพณีของตนเข้ามาผสมผสานกับวิถีชีวิตของคนไทย การละเล่นนี้จึงเป็นหนึ่งในสิ่งที่เกิด

จากการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมดังกล่าว

2. ความเรียบง่ายและเหมาะสมกับวิถีชีวิตชนบท

มอญซ่อนผ้าเป็นการละเล่นที่ใช้เพียงผ้าผืนเดียวเป็นอุปกรณ์ และไม่ต้องการพื้นที่หรือทรัพยากรมาก จึงเหมาะสมกับวิถีชีวิตเรียบง่ายของคนชนบท

•ลักษณะการเล่น:

1.ผู้เล่นนั่งล้อมวงกันบนพื้น

2.มีผู้เล่น 1 คนเป็น “คนซ่อนผ้า” เดินวนรอบวงพร้อมกับถือผ้า

3.คนซ่อนผ้าวางผ้าไว้ด้านหลังผู้เล่นคนใดคนหนึ่งโดยไม่ให้รู้ตัว

4.ผู้ที่ถูกวางผ้าต้องรีบลุกขึ้นวิ่งไล่จับคนซ่อนผ้า

5.หากจับได้ คนซ่อนผ้าจะต้องเล่นบทเดิมต่อ แต่ถ้าจับไม่ได้ ผู้ที่ถูกวางผ้าจะเป็นคนซ่อนผ้าคนถัดไป

2. มอญซ่อนผ้าแบบแข่งขัน

•ลักษณะการเล่น:

•เพิ่มกติกาพิเศษ เช่น การกำหนดเวลาหรือคะแนน

•มีการลงโทษสำหรับผู้แพ้ เช่น การร้องเพลง การแสดงท่าทางตลก หรือทำกิจกรรมที่กำหนดไว้

3. มอญซ่อนผ้าแบบสร้างสรรค์

•ลักษณะการเล่น:

•เพิ่มหัวข้อที่เกี่ยวข้อง เช่น การถามคำถามความรู้หรือให้ผู้เล่นที่จับได้เล่าประสบการณ์หรือเรื่องราว

•ใช้ผ้าแทนวัตถุอื่น เช่น การ์ดคำถาม หรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา

4. มอญซ่อนผ้าในกิจกรรมชุมชน

•ลักษณะการเล่น:

•เล่นในงานประเพณีท้องถิ่นหรืองานวัด

•มีการนำดนตรีพื้นบ้านหรือเพลงประกอบเพิ่มบรรยากาศ

•เน้นการละเล่นเพื่อความบันเทิงและการมีส่วนร่วมของคนทุกวัย

1. การจัดตำแหน่งผู้เล่น:

• ผู้เล่นนั่งล้อมเป็นวงกลม โดยหันหน้าเข้าหากัน

• กำหนดให้มี “ผู้ซ่อนผ้า” 1 คน

2. เริ่มเกม:

• ผู้ซ่อนผ้าถือผ้าไว้ในมือและเดินวนรอบวง พร้อมร้องเพลงหรือท่องกลอน “มอญซ่อนผ้า” ไปเรื่อย ๆ

3. การซ่อนผ้า:

• ผู้ซ่อนผ้าจะวางผ้าไว้ด้านหลังผู้เล่นคนใดคนหนึ่งอย่างแนบเนียนที่สุด โดยไม่ให้ผู้เล่นคนนั้นรู้ตัว

4. การสังเกต:

• หากผู้เล่นคนที่ถูกวางผ้ารู้ตัวก่อนที่ผู้ซ่อนผ้าจะเดินกลับมาครบรอบ ก็ต้องหยิบผ้าแล้ววิ่งไล่ผู้ซ่อนผ้า

• ถ้าผู้เล่นคนนั้นจับตัวผู้ซ่อนผ้าได้ ก็จะสลับบทบาทกัน

• ถ้าจับไม่ได้ ผู้เล่นคนนั้นต้องเป็น “ผู้ซ่อนผ้า” ในรอบถัดไป

5. กรณีไม่รู้ตัว:

• หากผู้เล่นที่ถูกวางผ้าไว้ไม่รู้ตัวและผู้ซ่อนผ้าสามารถเดินวนกลับมาครบรอบแล้วแตะหลังผู้เล่นคนนั้นได้ ผู้เล่นคนนั้นจะต้องเป็น “ผู้ซ่อนผ้า” ในรอบถัดไป

ผู้เล่น

นางสาวจิรนันท์ เอี่ยมสมบูรณ์

นางสาวสุรัสวดี พงษ์ประดิษฐ์

นางสาวสุพิชญา มิ่งเมือง

นางสาวณัฐณิชา ใยสำลี

นางสาววริศรา ภู่แย้ม

1. ชีวิตประจำวันและความเชื่อ

เพลงพื้นบ้านมักจะเกิดขึ้นจากการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น เพลงเกี่ยวกับการเกษตรกรรม การทำงาน เช่น เพลงร้องประสานเสียงในทำนองที่ใช้ในการทำงานร่วมกันในท้องนา หรือการร้องเพลงในขณะทำกิจกรรมในชุมชน เช่น การจับปลา การทอผ้า หรือการเก็บเกี่ยว

2. การประกอบพิธีกรรมและศาสนา

หลายเพลงพื้นบ้านเกิดขึ้นจากพิธีกรรมทางศาสนาและความเชื่อพื้นบ้าน เช่น เพลงบรรเลงในงานบุญ งานผีเสื้อ การสวดมนต์ หรือการร้องเพื่อขอพรจากเทพเจ้า ซึ่งแสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และธรรมชาติ

3. การเล่าเรื่องราว

เพลงพื้นบ้านบางชนิด เช่น เพลงลูกทุ่งหรือเพลงฉ่อย มักมีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับการเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตของผู้คน เช่น เรื่องความรัก การต่อสู้กับโชคชะตา หรือเหตุการณ์สำคัญในสังคม ซึ่งมีการแต่งทำนองที่เรียบง่ายและจำง่าย เพื่อให้ผู้ฟังสามารถเข้าถึงและร่วมสัมผัสประสบการณ์ในเนื้อเพลงได้ง่าย

4. ภูมิภาคและวัฒนธรรมท้องถิ่น

เพลงพื้นบ้านมักมีลักษณะและสไตล์ที่แตกต่างกันไปตามภูมิภาค เช่น เพลงพื้นบ้านภาคกลางจะมีจังหวะที่สงบและคล้ายคลึงกับเพลงระบำ ส่วนเพลงภาคอีสานหรือเพลงลาวมักมีทำนองที่ช้าและเศร้า เพลงภาคใต้มีลักษณะของจังหวะที่เร็วและมีความสนุกสนาน เช่น เพลงบรรเลงแบบ “ลิเก” และ “มโนราห์”

5. การสืบทอดทางวัฒนธรรม

เพลงพื้นบ้านส่วนใหญ่จะถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นผ่านการฟังและการเลียนแบบ การสอนจากครูบาอาจารย์ หรือจากการร่วมกิจกรรมในชุมชน ซึ่งทำให้เพลงพื้นบ้านเป็นสื่อที่รักษาและถ่ายทอดเรื่องราวและค่านิยมทางสังคม

โดยรวมแล้ว เพลงพื้นบ้านไทยมีที่มาจากความเชื่อมโยงของชีวิตประจำวัน วัฒนธรรม และประเพณีต่าง ๆ ของชุมชน ซึ่งไม่เพียงแต่สะท้อนวิถีชีวิตในอดีต แต่ยังมีความสำคัญในด้านการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนในชุมชนและการบันทึกประวัติศาสตร์ในลักษณะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติไทย

ความเป็นมาของเพลงพื้นบ้าน

1. กำเนิดจากวิถีชีวิตชุมชน

• เพลงพื้นบ้านมักเกิดขึ้นจากกิจกรรมประจำวัน เช่น การทำนา การประมง การเก็บเกี่ยว หรือการละเล่นในเทศกาลต่าง ๆ

• ตัวอย่างเช่น เพลงกล่อมเด็ก เพลงเกี่ยวข้าว เพลงเรือ เป็นต้น

2. การสื่อสารและการเรียนรู้

• เพลงพื้นบ้านเป็นสื่อกลางในการบอกเล่าเรื่องราวในอดีต คติสอนใจ และความเชื่อของคนในชุมชน

• บางครั้งเพลงเหล่านี้ใช้เป็นเครื่องมือในการเกี้ยวพาราสี หรือสร้างความบันเทิง

3. อิทธิพลของวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น

• แต่ละภูมิภาคจะมีเพลงพื้นบ้านที่สะท้อนอัตลักษณ์และวัฒนธรรมเฉพาะถิ่น เช่น เพลงโคราช เพลงลำตัด เพลงกลองยาว เพลงซอ เป็นต้น

4. การถ่ายทอดรุ่นสู่รุ่น

• เดิมเพลงพื้นบ้านถ่ายทอดด้วยวิธีปากต่อปาก และบางครั้งเป็นการแสดงสดในงานประเพณีหรือพิธีกรรมต่าง ๆ

• ต่อมามีการบันทึกผ่านสื่อ เช่น แผ่นเสียง เทปคาสเซ็ต และดิจิทัล

5. ความหลากหลายของเพลงพื้นบ้าน

• เพลงพื้นบ้านในแต่ละพื้นที่มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างกันตามภาษาถิ่น เครื่องดนตรี และจังหวะการขับร้อง

ลักษณะสำคัญของเพลงพื้นบ้าน:

1. สะท้อนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมท้องถิ่น – บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตประจำวัน ความเชื่อ และประเพณี

2. ภาษาง่ายและเข้าใจได้ทันที – มักใช้ภาษาท้องถิ่นในการขับร้อง

3. สืบทอดด้วยมุขปาฐะ (ปากต่อปาก) – ถ่ายทอดผ่านการขับร้องในชุมชน

4. มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น – มีท่วงทำนองและจังหวะที่ต่างกันไปตามภูมิภาค

5. ใช้ในการสร้างความบันเทิงและพิธีกรรม – ใช้ในงานรื่นเริง งานประเพณี หรืองานบุญต่าง ๆ

หน้าที่ของเพลงพื้นบ้าน:

• ถ่ายทอดความรู้ ความเชื่อ และคติสอนใจ

• เป็นสื่อกลางในการสร้างความสัมพันธ์ในชุมชน

• ให้ความบันเทิงและความสนุกสนาน

• สะท้อนอัตลักษณ์และวัฒนธรรมของท้องถิ่น

1.เพลงพื้นบ้านที่ใช้ประกอบพิธีกรรม

• ใช้ในงานบุญ ประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ

• มักเกี่ยวข้องกับความเชื่อและศาสนา

• ตัวอย่าง:

• เพลงขอฝน (ภาคอีสาน)

• เพลงเซิ้งบั้งไฟ (ภาคอีสาน)

• เพลงโนราห์ (ภาคใต้)

2.เพลงพื้นบ้านเพื่อการเกี้ยวพาราสี

• ใช้สำหรับการแสดงความรัก ความสนใจระหว่างชาย-หญิง

• คำร้องมักแฝงความหมายเชิงเปรียบเทียบและมีอารมณ์ขัน

• ตัวอย่าง:

• เพลงเรือ (ภาคกลาง)

• เพลงอีแซว (ภาคกลาง)

• เพลงซอ (ภาคเหนือ)

3.เพลงพื้นบ้านเพื่อบันเทิงและผ่อนคลาย

• ขับร้องเพื่อความสนุกสนานและสร้างความบันเทิง

• ใช้ในงานเทศกาลหรืองานรื่นเริง

• ตัวอย่าง:

• เพลงลำตัด (ภาคกลาง)

• เพลงฉ่อย (ภาคกลาง)

• เพลงหมอลำ (ภาคอีสาน)

4.เพลงพื้นบ้านกล่อมเด็ก

• ขับร้องเพื่อกล่อมเด็กให้หลับสบาย

• เนื้อร้องมักมีความอ่อนโยนและอบอุ่น

• ตัวอย่าง:

• เพลงกล่อมเด็กภาคเหนือ (อื่อ อือ หลับต๋าเถิดหนา)

• เพลงกล่อมเด็กภาคใต้ (จันเจ้าเอ๋ย)

5.เพลงพื้นบ้านที่ใช้ในการทำงาน

• ใช้ขับกล่อมระหว่างการทำงานเพื่อสร้างจังหวะและความเพลิดเพลิน

• ลดความเหนื่อยล้าจากงานหนัก

• ตัวอย่าง:

• เพลงเกี่ยวข้าว (ภาคกลาง)

• เพลงทำขวัญข้าว (ภาคอีสาน)

• เพลงร้องไถนา (ภาคเหนือ)

6.เพลงพื้นบ้านที่ใช้แข่งขันหรือแสดงความสามารถ

• มักใช้ในการแข่งขันเพื่อความสนุกสนาน

• แสดงความสามารถทั้งการร้อง การด้นสด และปฏิภาณไหวพริบ

• ตัวอย่าง:

• เพลงลำตัด (ภาคกลาง)

• เพลงซอ (ภาคเหนือ)

7.เพลงพื้นบ้านที่ใช้เล่าเรื่องราวและตำนาน

• ถ่ายทอดเรื่องราว ประวัติศาสตร์ และตำนานท้องถิ่น

• มีเนื้อหายาวและมักร้องเป็นเรื่องราวต่อเนื่อง

• ตัวอย่าง:

• เพลงเล่านิทานพื้นบ้าน (ภาคเหนือ)

• เพลงบอก (ภาคใต้)

8.เพลงพื้นบ้านเฉพาะถิ่นหรือเอกลักษณ์ท้องถิ่น

• แต่ละพื้นที่มีเพลงพื้นบ้านที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตน

• มักใช้ภาษาและวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นองค์ประกอบ

• ตัวอย่าง:

• เพลงซอ (ภาคเหนือ)

• เพลงหมอลำ (ภาคอีสาน)

• เพลงโนราห์ (ภาคใต้)