Titreşim hareketi ile ortaya çıkan enerji, madde aktarımı olmadan bir ortamdan başka bir ortama şekil değişikliği olarak aktarılır. Bu titreşimler ve sarsıntı sonucu enerji aktarımı ile oluşan harekete dalga hareketi denir.

Durgun bir su yüzeyine düşen bir cisim, su yüzeyinde dalga hareketi oluşturur. Bir ucu sabitlenen gergin sarmal yayın diğer serbest ucunda oluşturulan sarsıntı dalga şeklinde ilerler.

-Deprem

-Elektromanyetik

-Deprem

-Ses

-Deprem

• Periyot ile frekans arasında aşağıdaki gibi bir ilişki vardır.

  t.f=1

• Periyot ve frekans dalga kaynağına bağlıdır. Ortamın değişmesi bu nicelikleri etkilemez.

-Sarmal bir yayda oluşturulan dalgaların enine ya da boyuna dalga olması, dalga kaynağının çalışma şekline bağlı olarak değişir.

-Dalgaların tamamının incelenmesi yerine bir dalga parçasının incelenmesi, dalgalarla ilgili özelliklerin anlaşılmasını kolaylaştırır.

-Bu nedenle dalgaların özelliklerini incelemek için atma oluşturulur.

-Yayda ilerleyen bu sarsıntıya atma denir.

-Bir tek atma için frekans, periyot ve dalga boyu kavramları olmaz.

-Atma, sadece belirli bir genlik ve hıza sahiptir.

-Genişlik

-Hız

-Sürtünmelerin ihmal edildiği sistemlerde atmanın sonsuza kadar ilerlemeye devam edeceği kabul edilir.

-Genişlik, atmanın oluşturulma süresine ve hızına bağlıdır.

Su dalgaları suyun yüzeyinde hareket eder. Yüzeyde hareket eden dalgaların üst kısmı tepe, alt kısmı çukur olarak adlandırılır. Dalganın tepe veya çukur noktasının denge noktasına olan uzaklığına ise genlik denir. Tepedeki su molekülleri dalga ile aynı yönde hareket ederken, çukurdaki su molekülleri zıt yönde hareket ederek çembersel yörüngede bir tur atar. Bu durumda bir tam dalga gerçekleştikten sonra su molekülünün yer değiştirmesi sıfır olur. Ancak derinliğin dalga boyundan daha az olduğu kıyılar gibi ortamlarda dipteki sürtünme kuvvetinden dolayı dalga hareketi engellenir ve dalgaların şekli bozulur.

Su dalgasını oluşturmak için diğer dalgalarda olduğu gibi bir kaynağa ihtiyaç duyulur. Doğrusal ve paralel su dalgaları için doğrusal dalga kaynağının suya batırılıp çıkarılması gerekir. Dairesel dalgalar için ise noktasal dalga kaynağının suya batırılıp çıkarılması gerekir.

Su derinliğinin her yerinde aynı olduğu bir ortamda doğrusal dalgalar daima dalga tepesine dik doğrultuda yayılır. Dairesel dalgalar ise yine dalga tepesine dik ve yarıçap doğrultusunda, her yöne doğru devamlı genişleyen halkalar şeklinde yayılır.

Su dalgalarının yansımasında suyun derinliği ve kaynağın frekansı sabit olduğu sürece dalgaların dalga boyu, periyodu ve yayılma hızı değişmez.

Derin ortamdan sığ ortama geçen su dalgalarında kaynağın sabit olmasından dolayı frekans değişmezken dalga boyu küçülür. V=λ.f bağıntısında bu durum yazılır ise sığ ortama geçen dalganın hızı da küçülür. Yani V_derin > V_sığ , λ_derin> λ_sığ , f_derin=f_sığ ifadeleri yazılabilir.

• Derin ortamdan sığ ortama geçen doğrusal dalgalarının ara kesit yüzeyine açısı 0 dan farklı ise dalganın önce geçen kısmı sığ ortamda daha yavaş ilerler ve dalga kırınıma uğrar. Dalga boyları küçülürken frekansları değişmez. Yani V_derin > V_sığ , λ_derin> λ_sığ , f_derin=f_sığ ifadeleri yazılabilir.

• Sığ ortamdan derin ortama geçen dalgalarda ise yine açı 0’dan farklı ise dalganın önce geçen kısmı daha hızlı ilerler ve dalganın o kısmı daha çok ilerler. Yani V_sığ < V_derin , λ_sığ < λ_derin , f_sığ = f_derin ifadeleri yazılabilir.

Örneğin hava ortamında yayılan bir ses dalgası ile oluşan basınç farklılıkları sayesinde insan kulağı duyabilmektedir. Kulak kanalına giren ses dalgaları, kulak zarına çarptığında bir basınç oluşturur. Kulak zarı, değişken bu basınç ile titreşir ve dalga hareketini orta kulak kemiklerine aktarır. Daha sonra iş kulağa aktarılan bu dalga beyinde ses olarak algılanır. Mikrofon ve hoparlör gibi sistemler de basınç farkı ile sesi algılar veya üretir.

• Ses dalgası katılarda daha iyi iletildiği için hızı en fazla katılarda, en az gazlardadır. V_katı >v_sıvı >v_gaz

• Ses boşlukta yayılmaz.

• Sesin yayılma hızı ortamın sıcaklığına bağlıdır. Sıcaklık artarsa yayılma hızı artar.

• Ortam yoğunluğu artar ise sesin yayılma hızı artar.

İnsan kulağı, 20 Hz ile 20000 Hz frekans aralığındaki sesleri duyabilir. Hayvanların duyabildiği bazı sesleri insan kulağının duymaması frekans ile ilgilidir.

Tiz (ince) seslerin frekansı yüksek iken bas (kalın) seslerin frekansı düşüktür.

Bir ucu sabit bir yere tutturulmuş bir gitar teli diğer ucundan gerildiğinde telde oluşan esin frekansı:

• Telin boyu ile ters orantılıdır.

• Telin gerginliği ile doğru orantılıdır.

• Telin kesiti ile ters orantılıdır.

• Telin cinsine bağlıdır.

Aynı zamanda sesin şiddeti dalga frekansına ve genliğe bağlıdır. Frekans arttığında birim yüzeyden geçen dalga sayısı arttığı için şiddet artar. Genlik ile dalga enerjisi doğru orantılı olduğu için genlik arttıkça dalga şiddeti artar. Sesin şiddetinin birimi Watt/metrekaredir(W/m² ). Ancak ses şiddeti birimi olarak telefonun mucidi Alexander Graham Bell’in anısına desibel kullanılır. dB olarak gösterilir ve 10^-12 W/m² lik ses şiddeti 0 dB’e karşılık gelir. Bu değer aynı zamanda insan kulağının duyabildiği en düşük ses şiddetidir. 1 W/m² lik ses şiddeti 120 dB’e karşılık gelir. Bu değer de insan kulağı için acı verme seviyesidir.

Depremde kaya tabakalarında birbirine göre düşey ya da yatay yönde yer değiştirmeler meydana gelir. Yer kabuğundaki yer değiştirmelere fay adı verilir. Yer kabuğundaki kırılma uzun hat şeklinde devam eder. Bu uzun hatlara fay hattı denir.

Faydaki kırılma büyüklüğünün artması ile büyük bir enerji açığa çıkar. Deprem enerjisinin ortaya çıktığı noktaya odak noktası denir. Yer üzerinde, odak noktasına en yakın nokta depremin merkez üssü olarak tanımlanır. Merkez üssü, depremin en çok hasar verdiği ve depremin en çok hissedildiği yerdir.

Depremle ilgili çalışma yapan bilim dalına sismoloji, bu alanda uzmanlık yapan bilim insanına sismolog, deprem dalgalarını kayıt eden cihazlara sismograf ve yer sarsıntılarının kayıt edildiği kağıtlara sismogram denir.

Bazen, volkanik dağların faaliyete geçmesi ve yer kabuğunun alt kısmının boşaltılması gibi etkiler depreme sebep olabilir. Deprem sonrasında kayaların yerlerine oturması esnasında artçı depremler oluşur.

Dünyada iki deprem kuşağı vardır. Birincisi büyük okyanus ve çevresinde oluşan Japonya’yı da içine alan pasifik deprem kuşağıdır. İkincisi Cebelitarık’tan başlayarak Endonezya’ya kadar uzanan ve Türkiye’yi içine alan Akdeniz-Himalaya deprem kuşağıdır.

Çeşitli yer kuvvetleri karşısında fayların ani kırılmasıyla oluşan deprem türlerine tektonik depremler denir.

Göçük Depremleri

Yer altı mağara ve maden bölgelerinde çökmeler ile meydana gelen küçük depremlere denir.

Patlama ve Çarpma Depremleri

Nükleer düzeneklerin patlaması ile yer kabuğundaki titreşimlerden dolayı oluşan depremlere patlama depremleri, göktaşlarının çarpması ile oluşan depremlere ise çarpma depremleri denir.

Deprem sırasında açığa çıkan enerjinin ölçüsüne büyüklük (magnitüd) denir. Deprem büyüklüğü C.Richter tarafından geliştirilen Richter ölçeği adı verilen bir cetvele göre hesaplanır.

Depremin Şiddeti

Depremin insanlar, binalar ve doğa üzerindeki etkilerinin ölçüsüne deprem şiddeti denir. Deprem merkezinden uzaklaştıkça şiddeti azalır. Depremin büyüklüğü (magnütüdü) değişmez.