Hópur Q - Lovísa Anna, Marta María, Rakel Ólafsdóttir og Sandra Björk by Rakel Ósk https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet Kafli 17 og 18 en-us 2023-04-21 14:17:26 UTC 2025-10-09 21:32:44 UTC hello@padlet.com Ónæmislyfjameðferð á mismunandi æviskeiðum ha1700321 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563305288 (Karch og Tucker, 2020).]]> 2023-04-21 14:22:08 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563305288 Ónæmisörvandi lyf ha1700321 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563309896 Tegundir ónæmisörvandi lyfja:
  • Interferón 
  • Hvítfrumuboð  e. interleukin
  • Colony-stimulating factors

Lyfjahvörf 
  • Interferón frásogast almennt vel eftir að því er sprautað undir húð eða í vöðva.
  • Það hefur hraða verkun og nær hámarki innan 3-8 klukkustunda, 
  • Helmingunartíminn er  3-8 klukkustundir. Interferón beta-la er undantekning, þar sem verkun kemur fram eftir 12 klukkutíma og nær hámarki eftir 48 klst, og helmingunartíminn er 10 klst.
  • Niðurbrot fer fram í lifur og nýrum og er aðallega skilað út með nýrum. 

Frábendingar og varúðarráðstafanir 
  • Ofnæmi fyrir innihaldsefnum. 
  • Á meðgöngu: getur valdið vansköpun á fóstri.
  • Ekki er mælt með notkun lyfsins nema áhrif þess á móður vegi hærra en þau áhrif sem það gæti haft á barnið. 
  • Sérstaka varúð ætti að hafa hjá fólki með hjartasjúkdóma, tilkynnt hefur verið um háþrýsting og hjartsláttartruflanir við notkun á ónæmisörvandi lyfjum. 

Skaðleg áhrif  
  • Skaðlegu áhrifin tengd notkun á interferón lyfja tengjast því að ónæmis- og bólguviðbrögð eru örvuð (að örva ónæmis- og bólguviðbrögð valda flensulíkum einkennum s.s. sljóleika, vöðvabólgu, liðverkjum, lystarleysi (jafnvel anorexíu) og ógleði).
  • Fylgikvillar: höfuðverkur, svimi, minnkun á beinmerg, sjálfsvígshugsanir, ljósfælni og skert lifrarstarfsemi. 

Milliverkanir milli lyfja 
  • Ekki hefur verið greint frá milliverkunum varðandi interferóna.
(Karch og Tucker, 2020).
]]> 2023-04-21 14:26:20 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563309896 Ónæmisbælandi lyf ha1700321 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563310020 Tegundir ónæmisbælandi lyfja: 
  • Ónæmismiðill (e. immune modulators)
  • T- og B-frumu bælandi. 
  • Interleukin blokki (e.interleukin receptor antagonist)

T og B frumu bælandi lyf  
  • Nokkur T og B frumu ónæmisbælandi lyf eru aðgengileg. Af mörgum mögulegum efnum í boði núna er cyclosporin hvað mest notað. 
  • Einnig eru fjöldi annara efna í boði, t.d. abatacept (Orencia), alefacept (Amevive), azathioprine (Imuran), cyclosporin (Sandimmune, Neoral), glatiramer (Copaxone, Glatopa), mycophenolate (CellCept), pimecrolimus (Elidel), sirolimus (Rapamune) og tacrolimus (Prograf). 

Meðferðaráhrif og ábendingar 
  • Ekki er vitað nákvæmlega hvernig verkunarháttur af T og B frumu niðurbælandi lyfja er en komið hefur í ljós að þau hindra mótefni framleitt af B frumum, hamla bælandi- og hjálpar T frumum, breyta losun á interleukins og T frumu vaxtarefnum. 
  • T- og B-frumu bælandi efni eru notuð til að koma í veg fyrir líffærahöfnun eftir líffæraígræðslur. 

Lyfjahvörf
  • Cyclosporine frásogast vel í meltingarkerfinu og nær hámarksgildi á einum til tveimur klukkustundum. Brotið niður í lifur af cytochrome P450 kerfinu og er aðallega skilað út í gallið. 
  • Helmingunartími Sandimmune er um 19 klukkustundir og 8.4 klukkustundir fyrir Neoral. Það er til í vökvaformi sem er hægt að blanda í mjólk, kakó eða appelsínusafa.
  • Abatacept þarf að vera gefið á hálftíma í æð á 2-4 vikna fresti, en það fer eftir því hvernig sjúklingur bregst við. Hámarksgildi eru náð þegar innrennsli endar.
  • Helmingunartími abatacept er 12-23 dagar og nær stöðugu gildi eftir um 60 daga af meðferð. Lyfið er skilað í gegnum nýrun. 

Frábendingar og varúðarráðstafanir
  • Ofnæmi fyrir innihaldsefnum. 
  • Ekki mælt með notkun á meðgöngu eða meðan brjóstagjöf stendur vegna hættu á alvarlegum afleiðingum fyrir fóstur eða barn. 
  • Illkynja æxli - hætta á að æxlið geti dreift sér með ónæmiskerfinu. 
  • Auknar varúðarráðstafanir hjá sjúklingum með nýrna eða lifrar skerðingar.

Skaðleg áhrif  
  • Aukin hætta á sýkingum og æxlisvexti.
  • Eitrunarverkanir á lifur, nýrnareitranir, truflun á nýrnastarfsemi og lungnabjúgur.
  • Fylgikvillar: höfuðverkur, skjálfti, bólur, meltingartruflanir, niðurgangur og háþrýstingur. 

Milliverkanir milli lyfja  
  • Aukin hætta á eitrunarverkun ef þessi lyf eru notuð með öðrum lyfjum sem eru lifrar- og nýrna eitrandi. 
(Karch og Tucker, 2020).
]]> 2023-04-21 14:26:28 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563310020 Áhugavert ítarefni ha1700321 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563318436
  • Líf eftir líffæraígræðslu, ónæmiskerfnið, ónæmisbælandi lyf og hætta á höfnun -  Livet efter transplantation (landspitali.is)  
  • Immune Suppressants, Sam J. Pilero. Grein frá 1970 -  Sci-Hub | Immune Suppressants. BioScience, 20(12), 710–714 | 10.2307/1295288 
  • Myndband um ónæmisbælandi lyf -  https://www.youtube.com/watch?v=vWh1AJwAIg0 
    • ]]>     2023-04-21 14:34:00 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563318436     Fróðleikur um HPV bólusetningar https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563320255
  • Talið er að helmingur kynferðislegra virkra einstaklinga muni greinast með HPV kynsjúkdóminn einhverntímann á ævinni.
  • Tveir stofnar af HPV-veirum, HPV 16 og 18, geta valdið frumubreytingum í leghálsi og eru orsök um 70% allra leghálskrabbameina.
  • Til eru bóluefni gegn ákveðnum stofnum HPV: 
    • Cervarix sem veitir vörn gegn stofnum 16 og 18
    • Gardasil sem veitir vörn gegn stofnum 16 og 18 en einnig stofnum 6 og 11 sem eru orsök 90% tilfella af kynfæravörtum. 
  • Á Íslandi eru öllum 12 ára stúlkum boðið bólusetning með Cervarix.
  • Foreldrar á Íslandi hafa lýst yfir óánægju sinni með að einungis stúlkum sé boðið í bólusetningu og það með bóluefninu sem veitir vörn gegn færri stofnum. Áform eru um að taka upp Gardasil bóluefni í almennum barnabólusetningu og hefja bólusetningu á öllum kynjum 
  • Þetta eru fyrstu tegundir bóluefna sem veita vörn gegn krabbameini og er von um fleiri bóluefni af þessum toga verði þróuð í framtíðinni. 

    • (Embætti landlæknis, 2019;Karch og Tucker, 2020). 

    ]]>     2023-04-21 14:35:33 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563320255     17.kafli https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563320754 Við hverju eru interferón gefin?
    1. Verkjum
    2. Ofnæmi
    3. Krabbameini
    4. Bólum 
    ]]>     2023-04-21 14:36:04 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563320754     18.kafli https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563321000 Hvað eru toxóíð?
    1. Bóluefni gegn veirum
    2. Móteitur gegn eitri úr biti snáka
    3. Bóluefni gegn eitri sem sumar bakteríur framleiða
    4. Ofnæmisviðbrögð við bólusetningum
    ]]>     2023-04-21 14:36:17 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563321000     Vissir þú að? https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563491567 Smelltu á myndina til þess að stækka hana.]]> 2023-04-21 17:22:18 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563491567 Ítarefni um HPV bólusetningar https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563522437

    ]]>     2023-04-21 17:55:35 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563522437     Bólusetningar á mismunandi æviskeiðum https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563686079 Smelltu á myndina til þess að stækka hana.]]> 2023-04-21 22:32:20 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563686079 Lykilhugtök 17.kafli https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563700596 Smelltu á myndina til þess að stækka hana.]]> 2023-04-21 23:24:50 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2563700596 Bóluefni og ónæmissermi - Talglærur https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564256663 (Karch og Tucker, 2020). 
    (Sérlyfjaskrá, 2021).

     


    ]]>     2023-04-22 15:10:07 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564256663     FLIXABI - Ónæmisbælandi lyf https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564395214 ATC flokkun
    • L04AB02 = Infliximabum
    • L04AB = Tnf-alfa tálmar (tumor necrosis factor alpha)
    • L04A = Ónæmisbælandi lyf
    • L04 = Ónæmisbælandi lyf
    • L = Æxlishemjandi lyf og lyf til ónæmistemprunar
    Verkun
    • Infliximab er manna-músa einstofna blendingsmótefni sem binst með mikilli sækni bæði við uppleysanlegt form TNFα og himnuform en ekki við lymphotoxin α (TNFβ). 
    Ábendingar
    • Iktsýki
    • Crohns sjúkdómur hjá fullorðnum og hjá börnum og unglingum 6-17 ára
    • Sáraristilbólga hjá fullorðnum og börnum 6-17 ára
    • Hryggikt
    • Sóraliðagigt
    • Sóri
    Gjafaleið
    • Til notkunar í bláæð
    • Flixabi meðferð skal hefja og vera undir eftirliti sérhæfðs læknis, gjöf flixabi innrennslis á að vera í höndum hæfs heilbrigðisstarfsfólks sem er þjálfað í að taka eftir vandamálum í tengslum við innrennsli 
    Frábendingar
    • Ofnæmi fyrir innihaldsefnum
    • Sjúklingar með berkla eða alvarlegar sýkingar eins og sýklasótt, ígerð og tækifærissýkingar
    • Sjúklingar með meðal til alvarlega hjartabilun 
    Viðvaranir
    • Passa skal upp á rekjanleika líffræðilegra lyfja með því að skrá heiti og lotunúmer lyfsins með skýrum hætti
    • Fylgjast skal vel með innrennslistengdum viðbrögðum og ofnæmi
    • Fylgjast skal náið með sýkingum og gæta varúðar í því sambandi.
    Lyfjahvörf (pharmacokinetics)
    • Ekki er vitað hvernig brotthvarfi lyfsins er háttað
    • Helmingunartími er um 8-9,5 dagar
    Almennar aukaverkanir
    • Mjög algengar: Innrennslitengd viðbrögð, verkir.
    • Algengar: Brjóstverkur, þreyta, hiti, viðbrögð á stungustað, kuldahrollur, bjúgur,
    • Sjaldgæfar: Sár gróa seint.
    • Mjög sjaldgæfar: Hnúðaskemmd
    • Frekari upplýsingar um aukaverkanir er hægt að finna á sérlyfjaskrá.
    Milliverkun
    • Ekki hafa verið gerðar neinar rannsóknir á milliverkunum
    • Mælt er gegn því að lifandi bóluefni séu gefin samtímis og infliximabi 
    SmPC lyfsins: Flixabi, INN-infliximab (europa.eu
    (Sérlyfjaskrá, e.d.).

    ]]>     2023-04-22 23:39:01 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564395214     Hvenær og hvar lyf virka sem ætluð eru ónæmiskerfinu. mm010402 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564577791 Vírus fer á frumu, þar virka interferónin. Fruman losar prótein í B frumu, B fruma fer í plasma frumu, þá myndast mótefni, svo kemur mótefnavaka mótefnasamstæða þar á milli virkar einstofna mótefni, þá kemur viðbótar virkjun, síðan kemur bólguviðbragð. 
    Fruman -> frumuinnrás -> hjálpar t-frumur -> t-verkunarfruma. Hjálpar t fruman fer til b frumunnar. T-stýrfruma fer til plasma frumanna. T-stýrifruma fer líka til T-verkunarfrumu. T-stýrirfruma. Losun á Hvítfrumuboði hjálpar T-stýrifruma. T- og B stýrirfrumu bælandi lyf virka á T-stýrifrumur. Hvítfrumuboð virka á losun á hvítfrumuboði. Anakinra (bólgueyðandi lyf) virkar á hvítfrumuboð. 
    Vírus fer á frumu, fruma eyðileggst, sem leiðir til kíníns (peptíð). Þegar fruma eyðileggst losar hún histamín (Karch og Tucker, 2020).

    ]]>     2023-04-23 12:08:24 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564577791     mm010402 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564584639
    Ýtið á myndina til að sjá hana betur.  
    (Karch og Tucker, 2020). 
    (Office of Infectious Disease and HIV/AIDS Policy, 2022). 
    (Ostendorf, 2021).]]>     2023-04-23 12:26:31 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2564584639     BOOSTRIX - Bólefni https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2566315404 ACT flokkun
    • J = Sýkingalyf til altækrar notkunar (systemic use)
    • J07 = Bóluefni
    • J07A = Bakteríubóluefni
    • J07AJ = Kíghóstabóluefni
    • J07AJ52 = Kíghósti í blöndum með öðrum toxóíðum

    Verkun
    • Lyfið er samsett toxíóða og bakteríu bóluefni úr þrenns konar toxóíðum (barnaveikistoxóíð, stífkrampatoxóíð, kíghóstatoxóíð) ásamt kíghóstamótefnavökum.
    • Lyfið veitir virkt ónæmi gegn barnaveiki, stífkrampa og kíghósta, endurtaka þarf bólusetningu til þess að viðhalda ónæmi.
    Ábendingar
    • Þungaðar konur á öðrum eða síðasta þriðjungi meðgöngu - til þess að vernda barnið á fyrstu mánuðum eftir fæðingu gegn kíghósta
    • Örvunarbólusetningar hjá einstaklingum frá fjögurra ára aldri (endurtaka á 10 ára fresti)
    • Unglingar og fullorðnir sem aldrei hafa fengið bólusetningu gegn barnaveiki, stífkrampa og kíghósta
    • Þegar meðhöndla þarf áverka sem gætu valdið stífkrampa - þegar langt er liðið frá örvunarskammti

    Gjafaleið
    • Í vöðva (IM), helst í axlarvöðvasvæðinu.

    Frábendingar
    • Ofnæmi gegn innihaldsefnum.
    • Ofnæmisviðbrögð eftir fyrri gjöf bóluefna gegn barnaveiki stífkrampa eða kíghósta.
    • Heilasjúkdómur af óþekktum orsökum innan 7 daga frá fyrri bólusetningu með kíghóstabóluefni.
    • Tímabundin blóðflagnafæð eða taugafræðilegir fylgikvillar eftir fyrri bólusetningar gegn barnaveiki og/eða stífkrampa.
    • Alvarleg bráð hitasótt - fresta skal bólusetningu.

    Viðvaranir
    • Ef eftirfarandi aukaverkanir hafa komið fram í tengslum við fyrri kíghóstabólusetningu skal ekki gefa Boostrix nema eftir vandlega íhugun:
      • Hiti ≥ 40°C innan 48 klst. frá bólusetningu, ekki af annarri þekktri ástæðu.
      • Yfirlið eða ástand sem líkist losti (vöðvaslappleiki-minnkuð svörun við áreiti) innan 48 klst. frá bólusetningu.
      • Viðvarandi, óhuggandi grátur sem varir ≥ 3 klst., innan 48 klst. frá bólusetningu.
      • Krampaköst með eða án hita innan 3 daga frá bólusetningu.
    • Hjá börnum með alvarlegan taugasjúkdóm.
    • Fylgjast skal með einkennum bráðaofnæmis.
    • Blóðflagnafæð og blæðingarsjúkdómar - getur haft blæðingu í för með sér eftir stungu.

    Lyfjahvörf (pharmacokinetics)
    • Ekki er farið fram á mat á lyfjahvörfum fyrir bóluefni.

    Aukaverkanir
    • Mjög algengar (>10%) → pirringur, svefnhöfgi, viðbrögð á stungustað (roði/bólga/verkir)
    • Algengar (1-10%) → lystarleysi, höfuðverkur, niðurgangur/uppköst/meltingartruflanir, hiti (37,5-39°C), veruleg bólga í bólusetta útlimnum
    Milliverkanir
    • Boostrix má gefa samhliða öðrum lyfjum, bóluefnum og ónæmissermum en athuga skal eftirfarandi:
      • Ónæmisbælandi meðferð getur leitt til ófullnægjandi svörunar á virkni Boostrix.
      • Önnur bóluefni og ónæmisglobúlín (immunoglobulin) má gefa samhliða Boostrix en lyfin skulu gefin á mismunandi stungustöðum.
    (Sérlyfjaskrá, 2022).
    ]]>     2023-04-24 22:03:32 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2566315404     ha1700321 https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567030507 Embætti landlæknis (2019). Bólusetningar barna. https://island.is/bolusetningar-barna

    Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins og Embætti landlæknis (11. maí 2017). Inflúensa. https://www.heilsuvera.is/markhopar/sjukdomar-fravik-einkenni/influensa/

    Karch, A.M. og Tucker, R.G. (2020). Focus on Nursing Pharmacology (8. útgáfa). Wolters Kluwer Health.    

    Office of Infectious Disease and HIV/AIDS Policy (OIDP) (22. desember 2022). Vaccine Types. https://www.hhs.gov/immunization/basics/types/index.html#:~:text=Live%20vaccines%20use%20a%20weakened,and%20long%2Dlasting%20immune%20response.

    Ostendorf, W. (2021). Medication Administration. Í P. A. Potter, A. G. Perry, P. A. Stockert og A. M. Hall (ritstjórar), Fundamentals of Nursing (bls. 590-676). Elsevier.

    Sérlyfjaskrá (e.d.). Samantekt á eiginleikum lyfs - Flixabi 100 mg.  Flixabi,INN-infliximab (europa.eu)

    Sérlyfjaskrá (17.nóvember, 2021). Samantekt á eiginleikum lyfs - Octagam 10%.  https://old.serlyfjaskra.is/FileRepos/125da20e-a926-ec11-810e-005056a1b61b/Octagam_10_SmPC.pdf

    Sérlyfjaskrá (22.apríl, 2022). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins Boostrix stungulyf, dreifa í áfylltri sprautu. https://old.serlyfjaskra.is/FileRepos/6f4946ee-24b4-ec11-8114-005056a1b61b/Boostrix_PFS_fylgise%c3%b0ill.pdf

    Sigurður Sigurðsson. (2005). Um berklaveiki á Íslandi. Læknablaðið, 91(1), 69–102. https://www.laeknabladid.is/media/tolublod/1302/PDF/2005-01-f07.pdf

    World Health Organization. (e.d.). History of smallpox vaccination. https://www.who.int/news-room/spotlight/history-of-vaccination/history-of-smallpox-vaccination?topicsurvey=ht7j2q


    ]]>     2023-04-25 10:19:28 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567030507     Lykilhugtök 18.kafli https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567058561 Smelltu á myndina til þess að stækka hana.]]> 2023-04-25 10:49:28 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567058561 Lykilhugtök 18.kafli - frh. https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567070182 Smelltu á myndina til þess að stækka hana.]]> 2023-04-25 11:02:48 UTC https://padlet.com/ha1700321/x19ow86g8ewakmet/wish/2567070182