Հեթանոսության գաղափարախոսությունը և«Հարճը» պոեմը by Gohar Baleyan

Մարիետա, Պոլինա, Սեդա, Սմբատ, Մարտին

2017-12-12 16:08:28 UTC

2017-12-12 16:13:20 UTC

Հեթանոսությունը կրոն է , որին բնորոշ հատկանիշներից է բազմաստվածությունը, բնութենապաշտությունը, տոտեմիզմը: Երբ սկսվեց գրական հեթանոսկան շարժումը , ըստ է ության նպատակը ոչ թե կրոնական հեղափոխոիթյուն կատարելն էր ,այլ գաղափարական: Դանիել Վարուժանը միայն այդպես կարող էր արտահայտել իր ազգային գաղափարները,նա ընտրեց հեթանոսությունը քանի որ այդ ժամանակաշրջանում՝ երբ գերիշխում էին ուժն ու գեղեցկությունը,հայ ժողովորդը ավելի շատ հաղթանակներ ուներ,իսկ երբ ընդունում ենք Քրիստոնեությունը,սկսվում է հայ ժողովրդի համար ծանր և պարտություններով լի ժամանակաշրջան:Վարուժանը չէր դատապարտում քրիստոնեական կրոնը,այն համամարդկային է,իսկ հեթանոսությունը ազգային:Նա հակված էր դեպի հեթաբոսական կրոնը,քանի որ յուրաքնչյուր վեհ և ուժող ազգային դառնում է համամարդկանյին:Բնական, աղատ, լիարյուն կյանքի, ուժի, գեղեցկության, խի զա խ ութ յան, ընդվզման և մաքառման:Արժեքներ, որոնք հիմա մեռած են : Դրանք ձառայել են հայրենիքի ազատության և անկախության նպատակին: Դիմելով հեթանոս դարերին, Վա րուժանն այդ պատմաշըր- ջանի ֆոնի վրա ընդգծում Է գեղեցկությա ն ե. զորության ՝ պաշտամունքի հասնող գա ղափարը:Սա կողք֊կողքի Է դնում այդ երկուսը, մեկի մեջ գտնելով մյուսի հիմքը, մեկը պայմանավորե- լով մ յուս ո վ։ Գե զե ց կության և զո ր ութ յան իդեալի գեղարվեստական ամենացայտուն իրականացումն են Նազենիկի և Տրդատի կերպարները:

2017-12-12 16:34:33 UTC

Պոեմի հիմքում ընկած է իրական դեպք, որ Մովսես Խորենացին հիշատակում է իր «Հայոց պատմության» մեջ. Տիրան արքայի փեսան՝ Տրդատ Բագրատունին, ծեծելով կնոջը, փախչում է, որ խուսափի արքայի պատժից։ Սակայն ճանապարհին Տրդատն իմանում է արքայի մահվան լուրը և հյուրընկալվում Սյունյաց Բակուր իշխանի տանը։ Բակուրի կազմակերպած խնջույքի ժամանակ Տրդատը տեսնում է Բակուրի հարճին՝ Նազենիկին, և պահանջում հարճին տալ իրեն։ Բակուրը մերժում է, սակայն Տրդատը փախցնում է հարճին ու հեռանում Սպերք։Պոեմում Վարուժանի կողմից կատարվել են փոքրիկ շեղումներ, բայց հիմնական գործողությունները չեն փոխվում:Պոեմի սկզբում տիրում էր անհոգ մթնոլորտ, մինչև այն պահը, երբ հայտնվում է Նազենիկը:Միջնամասը նկարագրում է Նազենիկի առևանգումը և ընթերցողին նախապատրաստում է ողբերգիկ ավարտին, երբ Բակուրն արձակում է վերջին նետը:Պոեմի ավարտական կարճ հատվածը վերջերգի դեր է կատարում:Ժամանակակիցները Վարուժանին անվանում են դյուցազներգակ բանաստեղծ, ով իր մտքերը լավագույնս արտահայտելու համար ստեղծել է հերոսական դրվագներով լի պատմություններ:Պոեմում Վարուժանն առատորեն օգտագործում է գրաբարյան բառեր, որոնց շնորհիվ ստեղծվում է այնպիսի տրամադրություն, որ ընթերցողն իրեն զգում է հեթանոսական ժամանակներում:

2017-12-12 16:37:59 UTC

2017-12-12 16:45:31 UTC

Անցյալին հառած Վարուժանի հայացքը Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ հայտնաբերում է մի գեղեցիկ դրվագ ազատ սիրո, մարդկային անմիջական ոգեւորության մասին եւ այդ նյութով ստեղծում իր «Հարճը» պոեմը:Այստեղից է ընտրված պոեմի բնաբանը՝ «…. զի յոյժ գեղեցիկ էր եւ երգէր ձեռամբ»: «Երգէր ձեռամբ» գրաբար արտահայտության աշխարհաբար իմաստը կլինի՝ ձեռքերով նվագել: Այսինքն՝ աղջիկը ձեռքերով նվագել է լարային որեւէ գործիք: Այս «երգէր ձեռամբ» արտահայտության ակունքը Աստվածաշունչն է. «Գիրք թագաւորաց»-ի մեջ Դավիթ թագավորի մասին ասվում է. «Դաւիթ երգէր ձեռամբ իւրով»: Իսկ «ձեռամբ երգել» նշանակում է ձեռքով նվագել (տե՛ս Գ. Աբգարյան, Մի հոդվածի առթիվ, «Գրական թերթ», 1986, թիվ 50):Վարուժանի պոեմից մի հատված 1911-ին տպագրվել է «Ասպետական կենցաղին» վերնագրով: Այստեղ կարեւորը «ասպետական» բառն է, որի կորած էությունը նոր ժամանակներում բանաստեղծը փորձում էր վերականգնել: Այնուհետեւ պոեմը հայտնի է դարձել «Հարճը» վերնագրով:Պոեմն սկսվում է պատմողական հանդարտ նկարագրությամբ. Գարնանամուտ երեկո մ’իր պալատին մեջ մարմար, Բակուր, Սյունյաց Նահապետ, շքեղ հանդես մը կուտար, Երբ Ուղեւոր մը հանկարծ մըրըրկարշավ կը հասնի Լուսընկափայլ ճամբայեն՝ մեծ դրան քով արքենի:

2017-12-12 16:49:25 UTC

2017-12-12 17:17:31 UTC

Հեթանոս շարժման ներկայացուցիչները Դանիել Վարուժանի գլխավորությամբ
- Գործում են հանուն հայ տեսակի բնական հատկանիշների եւ կարողությունների վերականգնման, հանուն հայկական արժեքային համակարգի վերահաստատման, հանուն ազգի ու հայրենիքի միասնության եւ հարատեւման…

Հեթանոս երգեր, Դանիել Վարուժանի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է ընծայվել 1912 թ. Կ.Պոլսում։Ժողովածուն գրված է հեթանոսական շարժման սկզբունքներին համապատասխան։ Ժողովածուն բաղկացած է երեք բաժնից՝ «Գողգոթայի ծաղիկներ» ու «Հեթանոս երգեր» շարքերից և Հարճը պոեմից։ Առաջին շարքում պատկերված են իրականությունը, բուրժուական իրականության զոհ բանվորներն ու աշխատավորներն (Աստուծո լացը, Մեռնող բանվորը, Խաբված կույսեր, Միջոն, Սպասում, Ընկեցիկը, Պատգամավորներս և այլն)։«Հեթանոս երգեր» շարքում պատկերված է իդեալը, մարդու պաշտամունքը։ Այս շարքի բանաստեղծությունները կնոջ ու գեղեցկության գովերգեր են (Կղեոպատրա, Օ, Տալիթա, Հեթանոսական, Արևելյան բաղնիք, Օրհնյալ ես դու ի կանայս, Անահիտ և այլն)։

2017-12-12 17:25:19 UTC

2017-12-12 17:38:37 UTC

Հեթանոս երգերում , ինչպես հարճ պոեմում երգվում է գեղեցկությունը առնականությունը: Հարց է առաջանում ինչու պետք է նա իր ժամանակաշրջանում գրեր սիրո հաղթանակի մասին պատմող ստեղծագործություն կամ արդյոք սիրո գերկայության խնդիրն է այստեղ արծարծվում: Արդեն նշվեց , որ հեթանոսությունը մեթոդ էր ազգային գաղափարներ արտահայտելու: Ուրեմն պետք է դիըտարկել ոչ միայն սերը վեհացնելու տեսանկյունիից:
Պոեմի սկզբնամասում ասվում է , որ խնջույքին քաջերը նստել էին ըստ իրենց սրի մեծության , այսինքն ուժի և կարողության, և Նազենկին տիրելը դառնում է Տրդատի և Բակուրի պատվի հարցը, այլապես հարճ եղած Նազենիկի համար Բակուրը չէր մերժի Տրդատի խնդրանքը:
Գեղեցկությանը տիրելու խնդիրը , նրա ազատ դրսևորումը ,կնոջ և տղամարդու հարաբերությունը դիտարկվում է բացարձակ իրողություն, ամենամիասնություն, գերմարդու ձև: Ոժեղ հերոսի կերպարը դառնում է իշխող, ուժի դրսևորման ձև, պասիվ կենսակերպի համարձակ հաղթահարում, որտեղ գեղեցիկն ու ուժը դեմք են առնում:

«Հարճի» բնաբանը հիշեցնում է Ներոնի վայրագության մասին: Այսինքն՝ Վարուժանը փառաբանում է ողբերգության մեջ պարունակվող դաժանությունից ծնվող տառապանքը, ինչից էլ բխում է գեղեցիկը: Ողբերգության մեջ դաժանության մասին նիցշեական դիտարկումները նույնությամբ խտացված են «Հարճի» բնաբանում: Փաստորեն՝ Դ.Վարուժանը «Հարճը» պոեմում փառաբանում է դաժանությունը և ուժը՝ որպես գեղեցիկի նախապայման:«Հեթանոս երգեր» շարքի՝ միայն բնաբանների քննությունն իսկ հնարավորություն է տալիս լիովին ընկալել բանաստեղծի ասելիքի ողջ խորությունը: Այսինքն՝ նիցշեական «հեթանոսապաշտությունը»՝ որպես փիլիսոփայական երևույթ, որպես «հավերժական վերադարձի» առանցք, որպես անցում մահից կյանք և ցավից հրճվանք, շատ բնորոշ է Վարուժանի «Հեթանոս երգերին», որոնք, սակայն, բեկված են գեղեցիկի կամ տգեղի պրիզմայով՝ որպես արվեստի բարձրարժեք նմուշներ: Ողջ եվրոպական արվեստը (և հատկապես գրականությունը), հիմքում ունենալով Նիցշեի մտքերը, ամենազանազան ճյուղավորումներ տվեց, և թե որ արվեստագետը որքանով բերեց իրե՛նը, նո՛րը, հենց դրանում էլ երևաց նրա տեղն ու դերը արվեստի կամ գրականության պատմության մեջ:Նիցշեական «հեթանոսապաշտությունը»՝ դիոնիսյան ցավի և հաճույքի երկփեղկվածությունը:

2017-12-12 17:47:50 UTC

2017-12-12 20:20:30 UTC

<<Հարճում>> գեղարվեստորեն իր ականացված են հեթանոս հոսանքի գրեթե բոլոր հիմնա- կան սկդրունքնե րը։ Նա հեթանոսական է թե միաջավայրով. թե գաղփարներով:ԱՅս պոեմում կարելի է նկատել մ ի շարք հեթանոսական տարրեր.
1)ճոխ խնջույքի նկարագրությունը,հագեցած կենացներով և զվարճությամբ
2)Պալատի և արձանների նկարագրությունը
3)Ասպետական ուժը,հատկապես ընդգծված է այն մասում,որ ասում է թե ասպետները ըստ իրենց ուժի էին նստած սեղանի շուրջը
4)Գլխավորապես ուժի և գեղեցկության գաղափարը,ուժը ցուցաբերելով գեղեցկությանը տիրելը,որն էլ հեթանոսությանը բնորոշ կարեևորագույն հատկանիշն է:

2020-02-04 15:32:50 UTC

Հարճ

2020-07-03 12:37:22 UTC