Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν άρχισαν να κυκλοφορούν σχολικά βιβλία γραμμένα στη δημοτική γλώσσα, υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από συντηρητικούς κύκλους, την Εκκλησία και μέρος του Τύπου.

Το πιο γνωστό περιστατικό συνέβη το 1911 και το 1917, όταν ο εκπαιδευτικός εκσυγχρονισμός του Βενιζέλου έφερε στη σχολική εκπαίδευση βιβλία στη δημοτική, όπως το Αναγνωστικό του Ψυχαρή ή το Αλφαβητάριο με τον ήλιο.

Αυτό προκάλεσε οργή στους αντιδημοτικιστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι η δημοτική:

• «υποβαθμίζει» τη γλώσσα,

• «προσβάλλει» την αρχαία ελληνική κληρονομιά,

• και «αλλοιώνει» την εθνική ταυτότητα.

⸻

🔥 Το σύνθημα

Έτσι, κάποιοι φανατικοί καθαρευουσιάνοι έφτασαν στο σημείο να ζητήσουν να καούν τα βιβλία που ήταν γραμμένα στη δημοτική.

Το σύνθημα αυτό, επομένως, εκφράζει:

• τον φόβο και την αντίδραση απέναντι στην πρόοδο,

• την προσπάθεια φίμωσης της νέας γλώσσας του λαού,

• και τη σύγκρουση δύο κόσμων: του παλιού (καθαρεύουσα) και του νέου (δημοτική).

⸻

📚 Συμβολισμός

Η φράση «Να καούν τα βιβλία» συμβολίζει τη λογοκρισία και την αντίσταση στην αλλαγή.

Στην ουσία, είναι μια κραυγή φόβου απέναντι στη γνώση και στην εκπαίδευση του λαού με τη δική του γλώσσα.

Όχι — η τιμή (με την έννοια της ηθικής αξίας, της ακεραιότητας και του αυτοσεβασμού) δεν αγοράζεται.

Η φήμη ή η αναγνώριση μπορεί να αγοραστεί με χρήματα, εξουσία ή επιρροή, αλλά η αληθινή τιμή είναι κάτι που χτίζεται με πράξεις, ήθος και συνέπεια.

Όπως λέει και ο Σολωμός:

«Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό.»

Η τιμή, λοιπόν, είναι εσωτερική αξία, όχι αντικείμενο εμπορίου.

- Πώς μπορεί να κρατήσει την αξιοπρέπεια του ως πρόσφυγας;

Ο πρόσφυγας βρίσκεται σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση: έχει χάσει το σπίτι, τη γη, ίσως και την ταυτότητά του.

Όμως η αξιοπρέπεια δεν εξαρτάται από τα εξωτερικά αγαθά — εξαρτάται από τη στάση του ανθρώπου απέναντι στις συνθήκες.

Ο πρόσφυγας μπορεί να κρατήσει την αξιοπρέπειά του:

    1.    Μη νιώθοντας ντροπή για την κατάστασή του.

Δεν είναι επιλογή του να φύγει από τον πόλεμο ή την πείνα. Είναι πράξη επιβίωσης και θάρρους.

    2.    Διατηρώντας τον σεβασμό προς τον εαυτό και τους άλλους.

Με καλοσύνη, αλληλεγγύη και συνεργασία με τους γύρω του, ακόμα και μέσα στη δυσκολία.

    3.    Μέσα από τη μάθηση και τη δημιουργία.

Όπου μπορεί, να μορφώνεται, να εργάζεται, να συμβάλλει. Η συμμετοχή στην κοινωνία είναι πηγή αυτοεκτίμησης.

    4.    Μη ξεχνώντας ποιος είναι.

Οι ρίζες, η γλώσσα, η ιστορία του — αυτά είναι η εσωτερική του πατρίδα, που δεν μπορεί κανείς να του την πάρει.

Η σύγχρονη δουλεία ουσιαστικά αναφέρεται σε καταστάσεις όπου ένα άτομο γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, δίχως να μπορεί να αρνηθεί ή να φύγει λόγω απειλών, βίας, εξαναγκασμού ή εξαπάτησης. Ουσιαστικά, του στερείται η ελευθερία του. Μπορεί λοιπόν να περιλαμβάνει την καταναγκαστική εργασία, τον καταναγκαστικό γάμο, ή/και την εμπορία ανθρώπων (όταν πρόκειται για σεξουαλική εκμετάλλευση, 4/5 θύματα αποτελούν κορίτσια ή γυναίκες), αλλά και άλλες μορφές εκμετάλλευσης.

Ο προφανής στόχος των εκμεταλλευτών είναι να αποκομίσουν προσωπικό ή/και οικονομικό όφελος, εκμεταλλευόμενοι και τις κατά περίπτωση συνθήκες. Για παράδειγμα, όπως σημειώνει η Walk Free, ο αναγκαστικός γάμος είναι διαδεδομένος σε χώρες όπου επικρατούν ιδιαίτερα πατριαρχικές αντιλήψεις, οι οποίες μεταφράζονται φυσικά σε διακρίσεις μεταξύ των φύλων, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται όταν υπάρχουν και νόμοι που βάζουν εμπόδια στην όποια χειραφέτηση των γυναικών. Επίσης, σε χώρες με μεγάλο πληθυσμό μεταναστών, στους οποίους δεν παρέχεται επαρκής προστασία, η καταναγκαστική εργασία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Όταν μάλιστα αυτή επιβάλλεται από το κράτος, τότε τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα για τα θύματα.

Ακόμα όμως κι όταν οι «σύγχρονοι δούλοι» βρίσκονται μακριά, σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, η ζήτηση από πλούσιες χώρες και η διακίνηση αγαθών, από πρώτες ύλες έως τη μεταποίηση, δημιουργεί ορισμένες αδιαφανείς αλυσίδες εφοδιασμού, πολλές από τις οποίες είναι «ματωμένες».

Για παράδειγμα, το 2021, οι χώρες της G20 (Αργεντινή, Αυστραλία, Βραζιλία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιαπωνία, Ιταλία, Ινδία, Ινδονησία,  Καναδάς, Κίνα, Μεξικό, Νότια Αφρική, Νότια Κορέα, τη Ρωσία, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, και Ευρωπαϊκή Ένωση), εισήγαγαν εμπορικά αγαθά αξίας 468 δισεκατομμυρίων δολαρίων (στην κορυφή βρίσκονται οι ΗΠΑ), τα οποία ανήκουν στην κατηγορία των «προϊόντων κινδύνου», δηλαδή είναι πολύ πιθανό να αποτελούν προϊόντα σκλαβιάς.