• Các thiết bị số hiện nay được nhiều học sinh sử dụng như điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính bàn, laptop…

+ Không làm chủ bản thân, dễ sa vào lối sống buông thả và hư hỏng.

+ Không kiểm soát được cảm xúc, các em dễ ứng xử thiếu văn hóa, ảnh hưởng đến các mối quan hệ trọng xã hội.

 + Ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, tương lai.

• Các yếu tố sau có sự ảnh hưởng tới việc sử dụng các thiết bị số làm việc trong môi trường số của học sinh.

• Môi trường xã hội của học sinh: Cơ sở hạ tầng hạn chế (như điều kiện kết nối Internet khó khăn và tỷ lệ hộ gia đình có máy tính thấp), chi phí cao cho việc sử dụng hạ tầng CNTT-TT, chất lượng công nghệ thấp, hoặc không có nội dung trực tuyến bằng ngôn ngữ địa phương… đều dẫn đến sự lạc hậu về công nghệ.

• Bối cảnh gia đình: là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực số của học sinh. Hiểu biết của cha mẹ về vai trò của CNTT-TT đối với tương lai của trẻ, các cuộc thảo luận về các cơ hội và rủi ro của Internet, các hoạt động truyền thông hàng ngày đối với trẻ, tất cả đã hình thành nên phương thức giáo dục trong đó trẻ hòa nhập xã hội bằng cách sử dụng phương tiện truyền thông số tại nhà.

• Các nhà trường: Đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển các năng lực số bao gồm khả năng sáng tạo khi tích hợp công nghệ kỹ thuật số như một công cụ học tập tích cực. Vì chính nhà trường, nơi nuôi dưỡng cho trẻ không chỉ thời gian sử dụng thiết bị số mà còn nhận được sự hướng dẫn của thầy cô, cũng như khuyến khích trẻ tự tin hơn gia nhập môi trường số và có thể phát triển hết khả năng của mình.

• Vai trò của tổ chức, cá nhân: Tham gia với vai trò khác nhau đều có thể giúp cho trẻ có cơ hội phát triển được kĩ năng của mình, nếu có sự hợp tác nhiều bên giúp trẻ tạo hệ sinh thái để phát triển năng lực số cho trẻ.

• Vai trò của môn Tin học: Chương trình GDPT 2018 đưa môn Tin học vào cho trẻ từ lớp 3 những đổi mới hết sức hiện đại, cập nhật có vai trò rất lớn trong việc hình thành năng lực số trong thời gian tới.

• Năng lực số bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi việc sử dụng hơn là tiếp cận. Việc tiếp cận giúp cho mỗi đối tượng tham gia vào môi trường số. Nghĩa là việc có được thiết bị số không đảm bảo rằng nó sẽ được sử dụng trong thực tế.

• Điều quan trọng không phải là thời gian ngồi trước các thiết bị số mà là việc khai thác hết các chức năng của thiết bị số, cả ở nhà và ở trường.

• Năng lực số bị ảnh hưởng bởi số năm trẻ sử dụng máy tính: Càng sớm có năng lực số thì tác động càng lớn.

• Hiểu và xử lý văn bản để phát triển các năng lực số cho các em. Cần tăng cường kỹ năng về ngôn ngữ viết cũng như khả năng đọc hiểu của học sinh, hiểu và xử lý văn bản để phát triển các kĩ năng số cho các em.

• Việc giáo viên sử dụng CNTT-TT có mối tương quan tích cực với năng lực số của học sinh: nếu nhà trường muốn phát triển tốt nhất năng lực số của học sinh thì cần phải đầu tư vào đào tạo CNTT-TT cho giáo viên, đồng thời hỗ trợ tích hợp CNTT-TT vào chương trình giảng dạy (UNESCO 2017).

• Giáo viên cũng sẽ có khả năng đóng vai trò dẫn dắt trong việc tạo ra và triển khai tầm nhìn của trường học như một cộng đồng dựa vào sự đổi mới và học tập liên tục, là hình mẫu cho học sinh với sự khác nhau về độ tuổi, giới tính, mặt bằng ngôn ngữ và văn hóa xã hội sáng tạo tri thức của riêng mình. Giáo viên xây dựng cộng đồng học tập trong lớp học ở đó học sinh thường xuyên được tham gia phát triển các kỹ năng. Lúc này, các trường học được biến đổi thành các tổ chức học tập ở đó tất cả các thành viên được tham gia vào quá trình học tập.

1. Tác động tích cực

• Trong thời đại công nghệ 4.0 như hiện này, không thể phủ nhận mặt tích cực của việc sử dụng các thiết bị số khai thác thông tin trong môi trường số đối với học sinh.

• Thay đổi phương thức học tập: Trong thời đại công nghệ 4.0 với lượng thông tin bùng nổ như hiện này thì ngoài việc tiếp thu kiến thức từ nhà trường, học sinh còn có thể tham gia các lớp học trực tuyến, các diễn đàn trao đổi thông tin, các nhóm chia sẻ kinh nghiệm… từ đó phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, nâng cao hiệu quả học tập. Ngoài ra, học sinh có thể thực hiện các bài kiểm tra, đánh giá theo nhiều hình thức khác nhau, tại nhiều thời điểm khác nhau trên các hệ thống trực tuyến như LMS, SHUB, Azota, Quizizz, Kahoot… tạo điều kiện cho học sinh chủ động sắp xếp kế hoạch cá nhân trong học tập.

• Tiếp nhận thông tin, học hỏi kiến thức và kỹ năng: Việc cập nhật thông tin trong một xã hội hiện đại như hiện nay là điều nên làm và cần phải làm, nó giúp chúng ta dễ dàng tìm hiểu, nắm bắt được nhiều thông tin quan trọng. Học hỏi thêm rất nhiều kiến thức, trau dồi những kĩ năng giúp cho bạn hoàn thiện bản thân mình hơn nữa.

• Mang đến lợi ích về trí não: Việc sử dụng thiết bị số để tìm kiếm, chắt lọc thông tin trên môi trường số một cách hợp lý sẽ giúp não bộ được rèn luyện tốt hơn, nhanh nhạy hơn, tăng khả năng phán đoán, xử lí từ đó đưa ra các quyết định phù hợp.

• Bày tỏ ý kiến cá nhân: Học sinh có thể sử dụng môi trường mạng để thể hiện các ý kiến, các quan điểm của bản thên về các sự việc xung quanh, từ đó giúp mọi người hiểu thêm về nhau.

• Kết nối bạn bè: Chúng ta có thể biết được nhiều thông tin về bạn bè hoặc người thân bằng cách kết bạn trên mạng xã hội. Chúng ta cũng có thể gặp gỡ và giao lưu kết bạn với tất cả mọi người trên thế giới có cùng sở thích hay quan điểm giống mình. Từ đó có thể xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn hoặc hợp tác với nhau về nhiều mặt.

• Giải phóng sức lao động: Thay vì chúng ta làm các báo cáo, tổng hợp thông tin một cách thủ công thì việc sử dụng các thiết bị số khai thác nguồn thông tin phong phú trong môi trường số sẽ rút ngắn thời gian, tăng hiệu quả làm việc. Ngoài ra, với môi trường số chúng ta có thể mua bán Online, thực hiện các giao dịch… bất kể khoảng cách địa lý nhằm giải phóng sức lao động.

2. Tác động tiêu cực

• Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích mà thiết bị số, môi trường số đã mang đến cho con người hiện nay. Tuy nhiên, nó cũng chứa đựng nhiều nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn có thể ảnh hưởng xấu tới công việc, mối quan hệ cá nhân và cuộc sống của người sử dụng.

• Tác động đến học tập: Hiện nay nhiều học sinh rất khó rời khỏi các thiết bị số. Thời gian các em sử dụng các thiết bị số trong ngày là rất lớn. Hiện tượng học sinh sử dụng điện thoại, máy tính bảng… trong giờ nghỉ trưa, trước khi đi ngủ, nửa đêm và thậm chí trong giờ học diễn ra nhiều. Bên cạnh đó, khi giáo viên muốn học sinh tư duy, động não để giải quyết một vấn đề thì từ sự sẵn có, cách tìm kiếm nhanh chóng của Google đã khiến các em dựa dẫm, ỷ lại, phụ thuộc vào những câu trả lời sẵn có. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả học tập của các em.

• Tác động tới nhận thức, hành vi, tư tưởng, lối sống: Không phải tất cả các thông tin trên môi trường mạng đều là đúng. Một bộ phận học sinh khi làm việc trong môi trường mạng không kiểm soát được bản thân, không phân biệt được đúng sai, ngộ nhận những điều trên mạng là lẽ phải, là lý tưởng sống, sai lệch trong nhận thức từ đó có những hành vi, lối sống tiêu cực, thậm chí là vi phạm pháp luật.

• Tác động tới các kĩ năng xã hội: Mất thời gian cho các thiết bị công nghệ có thể lấy đi sự bổ ích từ các hoạt động khác như học tập, tập thể dục, hoặc các hoạt động đội nhóm để nâng cao kỹ năng giao tiếp xã hội. Nhiều học sinh đang dành phần lớn thời gian chơi Game, xem phim, lướt mạng xã hội như Facebook, Tiktok,…và chỉ như đối thoại một mình. Vì vậy, các em dành rất ít thời gian để giao tiếp với các bạn đồng trang lứa hay bạn bè ở lớp. Nếu một học sinh có kỹ năng xã hội kém, học sinh đó sẽ cảm thấy rất khó để giao tiếp với mọi người, nhất là khi đang ở vào độ tuổi trưởng thành, và điều này có thể gây hại cho cuộc sống của các em trong thời gian dài. Những người sống tách biệt khó có thể hòa hợp với cuộc sống xã hội và trong nhiều trường hợp họ sẽ có cảm giác trầm cảm, cô đơn. Đến khi gặp phải khó khăn, các em không biết mở lòng, không tâm sự với ai mà chỉ nghĩ "quẫn" dẫn đến những hậu quả thật đáng tiếc.

• Tác động tới sự phát triển thể chất, sức khỏe: Một nền giáo dục toàn diện, hoàn hảo sẽ giúp tăng cường cả về thể chất lẫn tinh thần cho học sinh. Việc sử dụng quá nhiều và tập trung quá mức vào các thiết bị số để truy cập vào Internet, chơi Game, xem phim, tham gia các trang mạng xã hội… có thể dẫn đến thói quen không lành mạnh, gây ức chế sự phát triển về thể chất, trí não, ảnh hưởng tới sức khỏe.

• Trong độ tuổi THPT, các bạn học sinh có những chuyển biến tâm sinh lý phức tạp mà nếu không trang bị kỹ năng sống vững vàng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới tương lai, dẫn tới nhiều hậu quả đáng tiếc của việc thiếu kỹ năng sống ở học sinh THPT.

1. Kỹ năng bảo mật thông tin cá nhân

Những thông tin như tên thật, tuổi, số điện thoại, trường lớp, địa chỉ nhà, ảnh cá nhân hay các loại mật khẩu là những thông tin cá nhân, cần được bảo mật, không nên chia sẻ những thông tin này trên mạng. Các em nên đặt bảo mật 2 lớp để tránh bị lấy cắp tài khoản phục vụ cho những mục đích xấu. Những bài đăng trên mạng cũng nên giới hạn người xem là bạn bè, để tránh sự nhòm ngó từ người lạ.

2. Kỹ năng nghiên cứu độc lập, khả năng tự học

Đây là kỹ năng rất quan trọng bởi vì ngoài những kiến thức trên lớp do giáo viên truyền đạt, các em cần tham khảo, nghiên cứu tài liệu để tự nâng cao, hoàn thiện kiến thức của mình trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển rất nhanh hiện nay. Điều này sẽ giúp kể cả khi rời nhà trường các em cũng có thể tự học để nâng cao trình độ chuyên môn.

3. Kỹ năng tư duy sáng tạo

Đây là một trong những kỹ năng quan trọng nhất. Bởi trong học tập, cuộc sống đều rất cần có khả năng sáng tạo để giải quyết các tình huống.

4. Kỹ năng khai thác và sử dụng công nghệ thông tin

Rất nhiều nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức hiện nay đang trong quá trình chuyển đổi số, quá trình này phụ thuộc phần lớn vào việc sử dụng, khai thác hệ thống CNTT. Do đó, học sinh cần phải thành thạo kỹ năng sử dụng các thiết bị số để có thể sử dụng, tương tác với môi trường số trong thời đại 4.0.

5. Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin

Nhu cầu khám phá và tìm hiểu về những thứ xung quanh chúng ta luôn là vô hạn. Để phục vụ cho nhu cầu đó thì trau dồi những kỹ năng tìm kiếm thu thập thông tin là rất cần thiết. Trong quá trình chúng ta tìm kiếm không phải tất cả những thông tin mà chúng ta nhận được cũng đều đúng đắn. Mặt khác khối lượng thông tin mà chúng ta tìm được sau mỗi lần thắc mắc là “rất lớn”. Chính vì vậy mà lúc này con người lại cần đến một kỹ năng cũng quan trọng không kém đó là kỹ năng xử lý thông tin.

6. Kỹ năng giao tiếp, ứng xử trên môi trường số

Ngoài các kỹ năng giao tiếp truyền thống như đọc, nói và viết mạch lạc, rõ ràng thì các em học sinh cần bổ sung thêm kỹ năng giao tiếp trên mạng xã hội. Cần biết cách thông qua Internet để tiếp cận với nhiều người để thu thập và trao đổi thông tin. Trước khi bình luận, chia sẻ hay đăng tải bất cứ thông tin gì các em cần phải tìm hiểu và suy nghĩ kỹ vì những bài đăng trên mạng sẽ có nhiều người xem, đánh giá, bình luận. Bên cạnh đó, thông tin được đăng tải trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng đúng. Có rất nhiều tin sai sự thật, tin kích động chống phá nhà nước,… được lan truyền trên mạng. Nếu không tìm hiểu kỹ thì các em có thể tin tưởng vào các nguồn tin sai trái, ảnh hưởng đến nhận thức, từ đó chia sẻ các bài viết, tiếp tay cho kẻ xấu lan truyền tin giả.

7. Kỹ năng làm việc theo nhóm

Kỹ năng này rất cần thiết để học sinh có thể biết cách hợp tác, phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ học tập và sớm hình thành tác phong cần thiết này khi làm việc trong các doanh nghiệp, tổ chức. Điều này rất có ý nghĩa trong bối cảnh các khóa học trực tuyến phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Bởi môi trường học tập trực tuyến, học sinh càng cần tăng cường làm việc nhóm để tăng hiệu quả công việc.

8. Kỹ năng tư duy phản biện

Các thông tin trên môi trường mạng chưa hẳn đã đúng. Học sinh cần rèn luyện tư duy phản biện để phân tích, xử lí thông tin thu nhận được, cần biết cách lật ngược vẫn đề, biết cách đặt câu hỏi cho sự việc, từ đó phân biệt được đúng sai. Thông qua tranh biện, học sinh sẽ cải thiện được cả kỹ năng giao tiếp, lập luận, khả năng phân tích vấn đề, tư duy logic, sáng tạo…

9. Kỹ năng quản lý thời gian

Một khi học sinh bước ra khỏi vùng an toàn để đến một môi trường mới, được tự do “bay nhảy”, chắc chắn sẽ khó thoát khỏi những cám dỗ, những cuộc vui, hay sự lười biếng của bản thân. Và điều đó sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến việc học cũng như cuộc sống của các em. Tuy nhiên, để quản lý thời gian hiệu quả không phải là dành toàn bộ thời gian cho việc học hay hoàn thành một dự án nhanh chóng mà nó đánh giá dựa trên hiệu quả công việc đạt được và cách mà các em phân bổ thời gian hợp lý cho học tập, làm việc và cuộc sống cá nhân. Rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian sẽ giúp các em phối hợp nhịp nhàng giữa học và chơi.

1. Kỹ năng tìm kiếm thông tin của con người

• Nhu cầu khám phá và tìm hiểu về những thứ xung quanh chúng ta luôn là vô hạn. Để phục vụ cho nhu cầu đó thì trau dồi những kỹ năng tìm kiếm thu thập thông tin là rất cần thiết. Kỹ năng tìm kiếm thông tin là những kỹ năng mà con người áp dụng, sử dụng để tìm kiếm thêm nguồn thông tin, kiến thức cần thiết cho bản thân. Đây là một kỹ năng rất quan trọng mà con người luôn thực hiện hàng ngày bằng nhiều cách khác nhau.

1.1. Khái quát chung về kỹ năng tìm kiếm thông tin

• Tìm kiếm thông tin hay còn biết đến là hoạt động thu thập, tìm hiểu những thông tin tuân theo những yếu tố cụ thể. Mục đích nhằm giải thích hoặc hiểu rõ về vấn đề, nội dung nào đó mà người tìm kiếm hướng tới. Tìm kiếm thông tin là phương pháp có tính đa dạng về cách thức và là hoạt động có tính chủ đích của người thực hiện. Tìm kiếm thông tin được xem là một quá trình liên tục, kéo dài và xoay quanh rất nhiều vấn đề. Mỗi người sẽ có những cách tiếp cận thông tin khác nhau và vấn đề muốn tìm hiểu, tìm kiếm cũng không giống nhau.

• Qua quá trình tích lũy, tìm kiếm thông tin của mỗi người thì sẽ có một mức độ hiệu quả nhất định. Những chủ đề tìm kiếm thông tin sẽ đa dạng và tùy thuộc lĩnh vực mà người tìm kiếm quan tâm. Việc tìm kiếm thông tin có rất nhiều hướng từ sách, báo, phim, ảnh, mạng trang web, ...v.v Và vấn đề liên quan đến thông tin thì không thể liệt kê được do vậy việc hướng tới kỹ năng tìm kiếm thông tin nhanh, hiệu quả tiếp cận được nguồn thông tin hữu ích, xác thực là điều rất cần thiết.

1.2. Những kỹ năng cần có khi tìm kiếm thông tin

1.2.1. Kỹ năng chuẩn bị trước khi tìm kiếm

• Đầu tiên đó là kỹ năng xác định mục tiêu và thu hẹp chủ đề tìm kiếm. Bước đầu bạn cần xác định được mục đích của việc tìm kiếm thông tin liên quan đến vấn đề nào. Nắm bắt được những yêu cầu cơ bản của việc tìm kiếm thông tin như thông tin phải phù hợp, thông tin phải chính xác, thông tin đầy đủ, kịp thời và thông tin tìm kiếm được nên đơn giản, dễ hiểu đối với mình. Đối với những chủ đề rộng thì bạn nên tập trung vào một câu hỏi mà mình đang thắc mắc nhất. ví dụ như nếu bạn đang muốn tìm kiếm thông tin về địa điểm du lịch thì bạn nên đặt câu hỏi cụ thể như địa điểm đó ở đâu? Ở đó có món ăn gì? Nói chung những câu hỏi của bạn nên đi vào trọng tâm.

1.2.2. Tìm kiếm thông tin ở đâu?

• Tiếp theo là kỹ năng xác định nơi tìm kiếm. Đặt ra những câu hỏi liên quan đến thông tin mình muốn tìm kiếm, định hướng cách thức tìm kiếm thông tin, thường nên sử dụng 2 đến 3 cách thức để có thể tiếp cận được nhiều nguồn thông tin hữu ích. Bạn có thể tìm kiếm thông tin thông qua các phương thức như tìm kiếm qua sách, báo chính thống có đề cập đến vấn đề mà bạn quan tâm. Bạn cũng có thể tìm kiếm tài liệu ở thư viện nhà trường hoặc thư viện công cộng, nhà sách.

• Thời đại công nghệ phát triển, việc tìm kiếm thông tin ở các trang web, trên internet đang chiếm ưu thế rất lớn bởi sự tiện lợi, nhanh chóng. Bạn có thể tận dụng ưu thế này để có thể có thêm nhiều thông tin bổ ích cho mình. Bạn cũng nên tham khảo ở nhiều trang mạng để có thể thu thập thông tin đa dạng hơn. Một cách khác cũng khá hữu ích là quan sát trực tiếp, hỏi bạn bè, người thân hoặc hỏi người có hiểu biết về vấn đề mà bạn muốn tìm kiếm. Phương pháp này thì cần ở ban một số những kỹ năng quan trọng như giao tiếp, ứng xử để việc thu thập thông tin diễn ra hiệu quả và tự nhiên nhất.

1.2.3. Kỹ năng xác định từ khóa và thực hành tìm kiếm

• Thứ ba là kỹ năng xác định từ khóa tìm kiếm và bắt đầu tìm kiếm. Ở kỹ năng này khá quan trọng nếu bạn thực hành tìm kiếm trên các công cụ tìm kiếm trên internet như Google, các trang mạng xã hội như Facebook, Instagram... Việc xác định được từ khóa ngắn gọn, đi đúng vào trọng tâm sẽ giúp thông tin bạn tìm được tối ưu hơn, tránh trường hợp quá nhiều thông tin lan man mà không đi đúng vào trọng tâm câu hỏi mà bạn đang tìm kiếm. Đối với cách thức tìm kiếm trực tiếp qua trò chuyện thì việc xác định từ khóa cũng khá quan trọng. Đó là một phần của kỹ năng giao tiếp và việc bạn cần làm để có thông tin đó là giao tiếp khéo léo nhưng vẫn đi đúng vào mục tiêu.

1.2.4. Lưu trữ những thông tin đã tìm kiếm được

• Cuối cùng là kỹ năng lưu trữ thông tin đã tìm kiếm được. Bạn có công nhận với chúng tôi rằng có những lúc vì lượng thông tin về quá nhiều và bạn chưa kịp đọc kỹ nên lúc này bạn sẽ tìm cách lưu lại những thông tin đó để có thể sàng lọc sau không? Kỹ năng này cũng rất quan trọng bởi con người chúng ta chỉ có một trí nhớ hữu hạn. Việc lưu trữ thông tin có thể dễ dàng thực hiện khi bạn tìm kiếm thông tin trên internet hoặc các trang web, mạng xã hội bằng cách download hoặc lưu trữ online,... Còn với hình thức tìm kiếm thông tin trực tiếp thì bạn có thể cân nhắc đến việc mang sổ bút hoặc ghi âm nếu thông tin đó cần thiết và thực sự quan trọng mà bạn phải nhớ.

• Trong quá trình chúng ta tìm kiếm không phải tất cả những thông tin mà chúng ta nhận được cũng đều đúng đắn, phù hợp và tạo ra giá trị nhất định. Mặt khác thì khối lượng thông tin mà chúng ta tìm được sau mỗi lần thắc mắc là “rất lớn”. Chính vì vậy mà lúc này con người lại cần đến một kỹ năng cũng quan trọng không kém đó là kỹ năng xử lý thông tin.

2.1. Khái quát về kỹ năng xử lý thông tin

• Xử lý thông tin là những kỹ năng mà con người sử dụng để đối chiếu, sàng lọc, biên tập lại và lựa chọn những thông tin phù hợp từ nhiều nguồn khác nhau về để áp dụng trong cuộc sống, cho bản thân. Nói các khác đây chính là bước cuối cùng để xác định xem là thông tin nào là cần thiết cho chúng ta.

• Vấn đề xử lý thông tin là một quá trình thường tiếp nối quá trình tìm kiếm thông tin. Khi tìm kiếm được thông tin ban đầu hoặc một nguồn thông tin nào đó thì chúng ta sẽ thực hiện hoạt động phân tích, phân loại thông tin theo các phương thức, nguyên tắc và tiêu chí mà mình đặt ra.

• Từ hoạt động đó chúng ta chọn lọc ra những thông tin hữu ích, đồng bộ và xác thực, giúp giải quyết được vấn đề mà chúng ta quan tâm. Thông tin tìm kiếm được là rất nhiều nhưng không phải thông tin nào cũng có thể sử dụng được để giải quyết vấn đề. Vì thế hoạt động sàng lọc và xử lý thông tin sẽ là hoạt động quyết định hiệu quả của cả chuỗi quá trình tìm kiếm thông tin. Hoạt động này là cần thiết để có thể xử lý vấn đề một cách tốt nhất hoặc tăng hiệu quả cho việc sử dụng thông tin, tránh gặp phải những vấn đề nhiễu thông tin hoặc nắm bắt được thông tin sai lệch. Kỹ năng xử lý thông tin cũng được học hỏi và tích lũy thường xuyên.

2.2. Những kỹ năng về xử lý thông tin mà con người cần có

2.2.1. Kỹ năng tổng hợp thông tin và tiến hành phân loại

• Tổng hợp lại những thông tin đã thu thập được, tiến hành sắp xếp thông tin theo từng nội dung, từng lĩnh vực, từng vấn đề một cách logic và có hệ thống từ bao quát đến chi tiết. Phân loại thông tin định tính và thông tin định lượng. Đối với thông tin định tính nên có sự kiện, vấn đề để chứng minh tính đúng. Còn đối với thông tin định lượng thì cần có số liệu để thể hiện.

2.2.2. Kỹ năng phân tích, sàng lọc và loại bỏ thông tin

• Dựa trên những thông tin, dữ liệu tổng hợp được bạn sẽ tiến hành hoạt động so sánh những thông tin chính với những dữ liệu chứng minh, loại bỏ những thông tin thừa, không liên quan đến vấn đề bạn nghiên cứu.

• Chọn những thông tin có tính tin cậy và xác thực cao hơn hỗ trợ cho việc giải quyết vấn đề và đáp ứng được mục đích tìm kiếm thông tin ban đầu của bạn.

2.2.3. Kỹ năng biên tập, kết luận thông tin

• Sau khi chọn lọc được những thông tin hữu ích thì bạn sẽ tiến hành biên tập, xâu chuỗi lại thông tin cuối cùng. Và ứng dụng vào vấn đề cần giải quyết, nếu thông tin hữu ích thì việc tìm kiếm và xử lý thông tin của bạn đã đạt hiệu quả.

3. Kết hợp kỹ năng tìm kiếm và kỹ năng xử lý thông tin

• Kỹ năng tìm kiếm thông tin và kỹ năng xử lý thông tin có mối quan hệ tương quan, tác động lẫn nhau và thường được gộp chung lại thành kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin. Khi thông tin được tìm kiếm và thu thập một cách thống nhất, hài hòa thì quá trình chọn lọc, xử lý sẽ diễn ra nhanh và có hiệu quả hơn. Thông tin phải tìm kiếm từ nhiều chiều khác nhau và có sàng lọc để đảm bảo cho quá trình xử lý sẽ đưa ra được thông tin chính xác nhất.

• Việc xử lý thông tin sẽ thể hiện được kết quả của việc tìm kiếm thông tin có hiệu quả hay không. Vì thế việc kết hợp hai kỹ năng này sẽ tạo thói quen cũng như giúp bạn có được những thông tin bổ ích và nhanh chóng nhất.

4. Vai trò của kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin

• Thông tin có vai trò rất đặc biệt trong cuộc sống, nó giúp chúng ta rất nhiều khía cạnh khác nhau. Thông tin giúp chúng ta sống và làm việc, học hỏi cũng như tích lũy kiến thức, vì thế việc có được thông tin một cách nhanh chóng đáp ứng được yêu cầu và có tính chính xác sẽ giúp ích cho chúng ta rất nhiều. Kỹ năng thu thập và sàng lọc thông tin sẽ giúp cho chúng ta có thể nắm bắt được những thông tin cần thiết. Thông tin và kiến thức xung quanh chúng ta là vô hạn. Khi những kỹ năng về tìm kiếm, xử lý khối lượng khổng lồ đó hiệu quả sẽ giúp cho cuộc sống của các bạn trở nên dễ dàng hơn, kiến tạo ra được nhiều giá trị tốt đẹp hơn. Mặt khác chính vì không phải thông tin nào bạn tìm được cũng sẽ có ích và an toàn nên vì thế quá trình tìm kiếm thông tin và xử lý chúng càng trở nên quan trọng để có thể giảm thiểu tối đa sự sai lệch và tránh gây hậu quả về sau.

+ Xác định mục tiêu rõ ràng: Các em cần xác định rõ các trò chơi, những bộ phim chỉ là giải trí, nghĩa là chơi cho vui, xem cho biết chứ không phải tập trung quá nhiều thời gian và tâm trí vào đó, cũng không đặt nặng vấn đề hơn thua, tránh những xích mích không đáng có khi chơi game.

+ Lựa chọn hình thức giải trí: Học sinh có thể giải trí thông qua các hình thức như chơi game, nghe nhạc… tuy nhiên cần lựa chọn các trò chơi, phim ảnh không mang tính bạo lực, nhạy cảm. Ngoài ra các em có thể giải trí bằng cách mua sắm online… nhưng cần tiết chế theo nhu cầu và khả năng của bản thân.

+ Sắp xếp thời gian hợp lý: Các nội dung giải trí thường rất hấp dẫn, lôi cuốn. Nếu không biết kiểm soát, các em sẽ đắm chìm trong thế giới ảo hay còn gọi là “nghiện”. Do đó, cần bố trí thời gian phù hợp, khuyến khích chỉ nên giải trí trong 10-15 phút giữa các bài học.

+ Không làm chủ bản thân, dễ sa vào lối sống buông thả và hư hỏng.

+ Không kiểm soát được cảm xúc, các em dễ ứng xử thiếu văn hóa, ảnh hưởng đến các mối quan hệ trọng xã hội.

+ Ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, tương lai.

• Năng lực sống là yếu tố cần thiết, quan trọng đối với con người, đặc biệt là đối với lứa tuổi học sinh THPT, vì đây là lứa tuổi các bạn sắp trưởng thành, chuẩn bị bước vào cuộc sống xã hội rộng lớn. Rèn luyện năng lực sống có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi người để họ luôn là chính mình, có thể đương đầu với mọi thử thách trong cuộc sống.

• Trong những năm gần đây chương trình giáo dục của Bộ giáo dục đã hướng đến việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Thực tế cho thấy giáo dục năng lực sống trong nhà trường chưa được quan tâm đúng mức, chưa đáp ứng yêu cầu của Bộ giáo dục đề ra.

• Căn cứ vào tình hình thực tế, thấy rằng rất nhiều học sinh chưa nhận thức đúng đắn trong việc sử dụng các thiết bị số làm việc trong môi trường số, chưa khai thác được các lợi ích mà thiết bị số, môi trường số mang lại, do đó vấn đề “Giáo dục kỹ năng sử dụng các thiết bị số làm việc trong môi trường số phục vụ việc học và giải trí một cách hiệu quả nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh THPT” thực sự cấp thiết.

• Sử dụng thiết bị số trong môi trường số (hay còn gọi là năng lực số) là đề cập đến kiến thức, kỹ năng và thái độ cho phép trẻ sử dụng các thiết bị số nhằm phát triển và phát huy tối đa khả năng trong thế giới công nghệ số ngày càng lớn mạnh trên phạm vi toàn cầu, một thế giới mà trẻ vừa được an toàn, vừa được trao quyền theo cách phù hợp với lứa tuổi cũng như phù hợp với văn hóa và bối cảnh địa phương (khái niệm năng lực số của UNICEF – 2019).

• Việc giáo dục kĩ năng sử dụng thiết bị số trong môi trường số đối với học sinh nhằm định hướng phát triển các kĩ năng tìm kiếm, đánh giá, quản lý được thông tin; giao tiếp, hợp tác, giải quyết các vấn đề an toàn, hiệu quả trong môi trường số. Đồng thời hướng dẫn giáo viên và các nhà quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục, gia đình, tổ chức xã hội xây dựng kế hoạch phát triển năng lực số cho học sinh.

Bối cảnh:

Người chơi bước vào một căn phòng ngủ của một học sinh cấp 2. Căn phòng trông khá bình thường với bàn học, giường ngủ, tủ quần áo, và một loạt các thiết bị điện tử như điện thoại, laptop, máy chơi game... Tuy nhiên, học sinh trong căn phòng này đã dần bị cuốn vào thế giới của thiết bị điện tử, bỏ bê học hành và các hoạt động hàng ngày. Nhiệm vụ của người chơi là giúp học sinh thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ, khôi phục lại cân bằng giữa học tập và giải trí.

Mục tiêu:

Người chơi phải tìm kiếm và giải các câu đố liên quan đến sự mất cân bằng của học sinh này với công nghệ. Họ sẽ cần phải tìm ra cách mở khóa nhiều ổ khóa và các manh mối để giúp học sinh tỉnh ngộ trước khi quá muộn.

Các phần chính của căn phòng và câu đố:

1. Bàn học bị bỏ quên:

   • Mô tả: Bàn học của học sinh lộn xộn với sách vở bị bỏ bê, bên cạnh đó là các thiết bị điện tử như điện thoại và tai nghe. Một cuốn sổ có nhiều trang bị gạch xóa liên tục, biểu hiện sự mất tập trung.

   • Câu đố: Người chơi cần tìm được một bài toán hoặc câu văn bị bỏ dở và hoàn thành nó để tìm ra mật mã đầu tiên cho ổ khóa của ngăn kéo bàn. Bên trong ngăn kéo sẽ có một manh mối về thói quen học tập của học sinh và một ổ khóa điện tử cần mã số để mở.

2. Điện thoại bị khóa:

   • Mô tả: Điện thoại của học sinh đang bị khóa với một mật khẩu ẩn. Người chơi phải tìm manh mối trong căn phòng để mở khóa chiếc điện thoại.

   • Câu đố: Manh mối sẽ nằm trong một bài đăng mạng xã hội của học sinh về những chủ đề yêu thích như game hoặc các hoạt động trên mạng xã hội. Người chơi cần suy luận mật khẩu từ những gợi ý trong bài đăng hoặc từ các vật dụng khác trong phòng.

3. Bộ máy chơi game cũ kỹ:

   • Mô tả: Bên cạnh bàn học là máy chơi game mà học sinh dành rất nhiều thời gian cho nó. Khi bật lên, máy yêu cầu một mã PIN để tiếp tục chơi.

   • Câu đố: Mật mã có thể là ngày sinh hoặc sự kiện quan trọng trong đời học sinh (có thể tìm thấy từ một bức thư hoặc tấm ảnh gia đình trong phòng). Khi giải đúng mã, trò chơi sẽ hiển thị một câu đố cần giải quyết về thời gian biểu hợp lý giữa việc học và giải trí.

4. Giường ngủ và thói quen xấu:

   • Mô tả: Học sinh thường trốn học bằng cách nằm dài trên giường với các thiết bị trong tay. Dưới gầm giường có một hộp khóa chứa một chiếc đồng hồ báo thức bị vỡ.

   • Câu đố: Người chơi cần tìm cách lắp lại đồng hồ báo thức và đặt đúng giờ để "đánh thức" học sinh khỏi thói quen xấu. Chiếc đồng hồ sẽ phát ra một âm thanh hoặc ký hiệu là chìa khóa để giải một câu đố khác trong phòng.

5. Gương soi và hình ảnh ẩn:

   • Mô tả: Một chiếc gương trong phòng chứa một hình ảnh ẩn. Khi người chơi chiếu đèn pin vào một góc nhất định, hình ảnh đó sẽ hiện ra, chứa đựng manh mối cho câu đố tiếp theo.

   • Câu đố: Hình ảnh là một câu đố thị giác hoặc một chuỗi các ký hiệu mà khi ghép lại sẽ tạo thành mã số để mở khóa tủ quần áo. Trong tủ có một bài học về tác động tiêu cực của việc lạm dụng công nghệ đối với sức khỏe và tinh thần của học sinh.

Mục tiêu cuối cùng:

Người chơi phải lần lượt giải hết các câu đố để tìm ra các mật mã và mở các khóa trong căn phòng. Khi giải thành công tất cả các câu đố, họ sẽ giúp học sinh tỉnh ngộ và hiểu ra tầm quan trọng của việc cân bằng giữa công nghệ và học tập. Người chơi phải làm việc nhanh chóng, vì thời gian bị hạn chế, tượng trưng cho việc học sinh đang ngày càng chìm sâu vào thế giới ảo.

Thời gian chơi: 60 phút

Thử thách: Người chơi cần kết hợp giữa việc giải quyết các câu đố liên quan đến logic, suy luận, và trí nhớ, đồng thời hiểu được tầm quan trọng của việc cân bằng giữa giải trí và học tập trong đời sống hàng ngày.

Thông điệp: Căn phòng "Phòng Ngủ Bí Ẩn" mang đến thông điệp giáo dục về sự phụ thuộc vào công nghệ và nhắc nhở học sinh về sự cần thiết của việc giữ cân bằng giữa học tập và giải trí, cũng như giá trị của việc sử dụng thời gian hợp lý.