Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Nửa đầu bài thơ là khoảng thời gian nghệ thuật, trong thi ca ngày xưa đêm khuya, chiều tà thường là khoảng thời gian gợi buồn gợi nhớ là những lúc làn sóng cảm xúc cuộn lên trong lòng những con người đa sầu đa cảm. Đêm khuya ấy là lúc con người ta đã chìm trong giấc ngủ, có hay chăng nhân vật trữ tình ở đây đang có tâm sự của riêng mình, đang thao thức trong sự cô đơn, trống vắng đến tột cùng. Như trong khoảnh khắc Thúc Sinh từ biệt Thúy Kiều cũng là khoảng thời gian ấy làm cho người ta buồn đến não lòng.

Vầng trăng ai xẻ làm đôi

Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường.

Nữ sĩ đã sử dụng tính từ "văng vẳng" một cách rất tinh tế gợi cho con người ta cảm thấy sự mênh mông, trống vắng trong đêm khuya vô tận. Ở đây Nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã rất khéo léo khi sử dụng bút pháp nghệ thuật quen thuộc đó là lấy động tả tĩnh để khơi dậy cảm xúc ngổn ngang trong lòng nhân vật trữ tình. Trống canh dồn, tiếng trống canh thôi thúc gấp gáp, dường như nó giống những bước đi của thời gian đó còn là tiếng trống của một tâm trạng đang rối bời. Hồng  nhan để chỉ một người phụ nữ đẹp nhưng cụm từ "trơ cái hồng nhan" lại làm cho con người ta cảm thấy nó giống như một vật vô tri vô giác. Đặt hình ảnh trơ cái hồng nhan cạnh hình ảnh "nước non" phần nào khiến chúng ta cảm thấy cái hồng nhan thật nhỏ bé trước sự hùng vĩ lớn lao kia. Tuy nhiên cái hồng nhan ấy không bị lấn át, lấn lướt bởi cái lớn lao của nước non mà càng làm cho nó trở lên sầu vạn kỷ, càng thêm đẹp, man mác buồn day dứt. Hai câu thơ như câu hát, ca lên trút nỗi niềm cô quạnh của nhân vật trữ tình, cũng tự hỏi lý do đâu mà bản thân lại cô đơn đến vậy, phải chăng:

Thuyền tình em đi có chăng vội vàng.

Chuyện tình em trôi ghềnh thác ngược xuôi.

Trơ cái hồng nhan với nước non.

         2 câu đầu thể hiện nỗi buồn tủi cô đơn của nữ sĩ trong đêm khuya thanh vắng. Trong câu đầu tgiả đã cho ta thấy được thời gian và không gian. "Đêm khuya" là khoảng thời gian cuối cùng trong ngày, là lúc tất cả mọi người nghỉ ngơi sau một ngày làm việc mệt mỏi. Thời gian ấy là khoảng thời gian thường gợi nỗi cô đơn, nỗi trống trải ấy càng trở nên sâu hơn đối với người phụ nữ chưa có mảnh tình vắt vai. Còn không gian đó chính là không gian vắng lặng, tĩnh mịch. Trong khoảng thời gian không gian ấy đã xuất hiện những âm thanh trống canh dồn. Vào ban đêm thì không ai đi đánh trống dồn dập cả đặc biệt là tiếng trống báo hiệu sang canh.Trong câu thơ có sự xuất hiện của âm thanh nhưng không làm cho không gian tĩnh lặng ngược lại càng khiến cho đêm sâu hơn, vắng hơn và lòng người buồn hơn. Sang câu thơ thứ hai nhà thơ đã sử dụng biện pháp nghệ thuật đảo ngữ”trơ" được đặt lên đầu câu cho thấy chủ thể trữ tình đã mất hoàn toàn cảnh giác,... "Hồng nhan" là một từ vốn để chỉ người con gái đẹp và người đó sẽ được nâng niu, trân trọng nhưng ở đây ta lại bắt gặp hồng nhan đi liền với từ "cái".Cái hồng nhan được đặt trong sự đối lập với nước non. Bên là thân phận nhỏ bé,bên là cả một nước non rộng lớn, mênh mông khiến cho con người càng cảm thấy cô, lẻ loi hơn.Qua hai câu thơ đầu,tác giả đã cho ta cảm nhận sâu sắc, rõ nét cảm giác cô đơn, buồn tủi , xót xa , bẽ bàng của người phụ nữ và sử dụng thành công các biện pháp tu từ.

Mở đầu bài thơ Tự tình là hai câu đề thể hiện rõ thân phận người phụ nữ đầy cay đắng , xót xa và nỗi niềm buồn tủi cô đơn của nữ sĩ trong đêm khuya thanh vắng:

"Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non"

Câu phá đề mở ra thời gian và không gian nghệ thuật rất đặc biệt : đêm đã về khuya , "đêm khuya" là khoảng thời gian cuối cùng trong ngày , bao quanh chỉ là một màu đen tối với những tiếng con vật kêu . Với không gian trơ trọi , mênh mông tĩnh lặng làm cho nỗi buồn của nữ sĩ được nhân lên . Tiếng "trống canh dồn" gợi ra bước đi gấp gáp vội vã của thời gian . Từ đó , ta có thể thấy được tâm trạng con người trong bối cảnh thời gian ấy , đang chất chứa nhiều nỗi niễm , đó là sự bất an , lo lắng , rối bời , hoảng hốt không biết nên làm gì bây giờ . Bút pháp lấy động tả tĩnh trong từ "văng vẳng" , cho ta cảm nhận được âm thanh vang vọng từ một nơi rất xa vọng lại , chúng ta không nghe thấy hết mà chỉ nghe được tiếng vang của nó . Chứng tỏ đây là một không gian rộng lớn , tĩnh lặng đến lạ thường . Trong không gian ấy , con người to lớn bỗng trở lên bé nhỏ , cô đơn , lạc lõng , trơ trọi

Nỗi niềm buồn tủi và cô đơn ấy không chỉ diễn tả ở câu thứ nhất , mà xang câu thứ hai còn được diễn tả một cách trực tiếp và chân thực hơn :

"Trơ cái hồng nhan với nước non"

Tác giả nhấn mạnh từ "trơ" bằng biện pháp nghệ thuật kết hợp , đó là nghệ thuật đảo cấu trúc với cách phối nhịp đầy phá cách 1/3/3. Qua đó , tác giả đã diễn tả nỗi đau và sự bản lĩnh của người phụ nữ VN . Từ "trơ" cũng có nghĩa là trơ lì , chai sạn , ngẩng cao đầu thách thức mặc kệ sự việc có xảy ra như nào đi chăng nữa . Bên cạnh đó , tác giả nhấn mạnh khắc sâu hai vế đối lập " cái hồng nhan/nước non". Ở đây tác giả sử dụng cụm từ "cái hồng nhan" là một sự kết hợp độc đáo , "hồng nhan" là từ mang sắc thái trang trọng , thể hiện sự trân trọng với vẻ đẹp của phụ nữ nhưng lại kết hợp với từ cái cho thấy sự nhỏ bé , tầm thường . Gợi cho ta thấy sự rẻ túng và không được coi trọng trong xã hội , bị đối xử thậm tệ và chê bai một cách nặng nề . Còn "nước non" gợi cốt cách cứng cỏi , tư thế kiêu hãnh của người phụ nữ cô đơn buồn tủi . Qua 2 câu đề này , Hồ Xuân Hương đã cất lên tiếng than cho những thân phận bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa .Đồng thời góp thêm một phần tiếng nói phong trào bảo vệ người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa 
thảo17/9 a

                                                               “Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn 

                                                                 Trơ cái hồng nhan với nước non “. 

Đêm về khuya là tác giả đang thao thức trong nỗi cô đơn đợi chờ . Tính từ văng vẳng được nữ sĩ tử dùng rất tự  nhiên , tinh tế khiến ta cùng lúc nhận ra không gian vừa mênh mông vừa vắng lặng lúc nửa đêm . Ở đây Xuân Hương đã khéo léo sử dụng bút pháp nghệ thuật quen thuộc của thi pháp cổ điển lấy động tả tình . “ Tiếng canh dồn “ tiếng trống thôi thúc , gấp gáp , liên hồi theer hiện nước đi dồn dập của thời gian . Tiếng trống của tâm trạng - tiếng trống rối bời vì thời gian trôi nhanh của nghĩa là tuổi xuân của nhà thơ cũng mau . Cách cảm nhận bước đi của thời gian qua tiếng trống điểm canh là cách cảm nhận rất dỗi Á Đông. Đó là thời gian tâm lí thấm đậm chất trữ tình. Đêm khuya là lúc vạn vật chìm trong giấc ngủ, đó cũng là lúc lòng người sâu lắng nhất là lúc con người đối diện với chính bản thân mình. Mở đầu bài thơ ta đã cảm nhận được cái buồn man mác, len lỏi trong từng câu chữ được gợi ra trong sự tĩnh lặng của đêm khuya. Tiếng trống văng vẳng không quá gần mà lại nghe  thấy cái nhịp " dồn , vội vàng , gấp gáp ….” . Bởi vì đó là tiếng trống gợi sự bước đi của thời gian , gợi sự tàn phá và nó đc nghe bởi tâm trạng ng phụ nữ mang tâm thức cô đơn , ám ảnh trc thời gian. Không gian và thời gian dc mở ra như thế rất tài tìnhvà tinh tế . Sự bẽ bàng của duyên phận đc thể hiện qua câu thơ “ trờ cái hồng nhan với nc non”. Từ” trơ “ đc đảo lên đầu câu gây ấn tg mạnh mẽ . " Trơ “  là tủi hổ , là bẽ bàng . Thêm vào đó là hai từ “ hồng nhan “ là để chỉ sắc đẹp của ng con gái mà lại đi với từ “ cái “ thì thật rẻ rúng , mỉa mai . Cái hồng nhan “ trơ “ ra với “ nc non “ với không gian , thời gian . Câu thơ đã gợi lên sự hồng nhan , bạc phận . Vì vậy nỗi xót xa ngày càng thấm thía , đau xót .Nhịp điệu 1/3/3 cũng là để nhấn mạnh sự bẽ bàng .Trong văn cảnh này chữ “ trơ “ không chỉ là tủi thân , bẽ bàng mà còn là thách thức .Từ “trơ” kết hợp với nc non thể hiện sự bền gan , thách đố .Như vậy thấy đc bên cạnh nỗi đâu Xuân Hương là bản lĩnh .Qua hai câu thơ ta cảm nhận đc thân phận lẻ loi và nỗi buồn trống vắng khó tả của ng “ hồng nhan “. Hồ Xuân Hương đã cất lên tiếng than cho những thân phận người phụ nữ ở xã hội xưa , góp thêm một tiếng nói trong trào lưu nhân đạo  của văn học cuối tk 18 và đầu tk 19. 

                                                               “Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn 

                                                                 Trơ cái hồng nhan với nước non “. 

Đêm về khuya là tác giả đang thao thức trong nỗi cô đơn đợi chờ . Tính từ văng vẳng được nữ sĩ tử dùng rất tự  nhiên , tinh tế khiến ta cùng lúc nhận ra không gian vừa mênh mông vừa vắng lặng lúc nửa đêm . Ở đây Xuân Hương đã khéo léo sử dụng bút pháp nghệ thuật quen thuộc của thi pháp cổ điển lấy động tả tình . “ Tiếng canh dồn “ tiếng trống thôi thúc , gấp gáp , liên hồi theer hiện nước đi dồn dập của thời gian . Tiếng trống của tâm trạng - tiếng trống rối bời vì thời gian trôi nhanh của nghĩa là tuổi xuân của nhà thơ cũng mau . Cách cảm nhận bước đi của thời gian qua tiếng trống điểm canh là cách cảm nhận rất dỗi Á Đông. Đó là thời gian tâm lí thấm đậm chất trữ tình. Đêm khuya là lúc vạn vật chìm trong giấc ngủ, đó cũng là lúc lòng người sâu lắng nhất là lúc con người đối diện với chính bản thân mình. Mở đầu bài thơ ta đã cảm nhận được cái buồn man mác, len lỏi trong từng câu chữ được gợi ra trong sự tĩnh lặng của đêm khuya. Tiếng trống văng vẳng không quá gần mà lại nghe  thấy cái nhịp " dồn , vội vàng , gấp gáp ….” . Bởi vì đó là tiếng trống gợi sự bước đi của thời gian , gợi sự tàn phá và nó đc nghe bởi tâm trạng ng phụ nữ mang tâm thức cô đơn , ám ảnh trc thời gian. Không gian và thời gian dc mở ra như thế rất tài tìnhvà tinh tế . Sự bẽ bàng của duyên phận đc thể hiện qua câu thơ “ trờ cái hồng nhan với nc non”. Từ” trơ “ đc đảo lên đầu câu gây ấn tg mạnh mẽ . " Trơ “  là tủi hổ , là bẽ bàng . Thêm vào đó là hai từ “ hồng nhan “ là để chỉ sắc đẹp của ng con gái mà lại đi với từ “ cái “ thì thật rẻ rúng , mỉa mai . Cái hồng nhan “ trơ “ ra với “ nc non “ với không gian , thời gian . Câu thơ đã gợi lên sự hồng nhan , bạc phận . Vì vậy nỗi xót xa ngày càng thấm thía , đau xót .Nhịp điệu 1/3/3 cũng là để nhấn mạnh sự bẽ bàng .Trong văn cảnh này chữ “ trơ “ không chỉ là tủi thân , bẽ bàng mà còn là thách thức .Từ “trơ” kết hợp với nc non thể hiện sự bền gan , thách đố .Như vậy thấy đc bên cạnh nỗi đâu Xuân Hương là bản lĩnh .Qua hai câu thơ ta cảm nhận đc thân phận lẻ loi và nỗi buồn trống vắng khó tả của ng “ hồng nhan “. Hồ Xuân Hương đã cất lên tiếng than cho những thân phận người phụ nữ ở xã hội xưa , góp thêm một tiếng nói trong trào lưu nhân đạo  của văn học cuối tk 18 và đầu tk 19. 

                                                               “Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn 

                                                                 Trơ cái hồng nhan với nước non “. 

Đêm về khuya là tác giả đang thao thức trong nỗi cô đơn đợi chờ . Tính từ văng vẳng được nữ sĩ tử dùng rất tự  nhiên , tinh tế khiến ta cùng lúc nhận ra không gian vừa mênh mông vừa vắng lặng lúc nửa đêm . Ở đây Xuân Hương đã khéo léo sử dụng bút pháp nghệ thuật quen thuộc của thi pháp cổ điển lấy động tả tình . “ Tiếng canh dồn “ tiếng trống thôi thúc , gấp gáp , liên hồi theer hiện nước đi dồn dập của thời gian . Tiếng trống của tâm trạng - tiếng trống rối bời vì thời gian trôi nhanh của nghĩa là tuổi xuân của nhà thơ cũng mau . Cách cảm nhận bước đi của thời gian qua tiếng trống điểm canh là cách cảm nhận rất dỗi Á Đông. Đó là thời gian tâm lí thấm đậm chất trữ tình. Đêm khuya là lúc vạn vật chìm trong giấc ngủ, đó cũng là lúc lòng người sâu lắng nhất là lúc con người đối diện với chính bản thân mình. Mở đầu bài thơ ta đã cảm nhận được cái buồn man mác, len lỏi trong từng câu chữ được gợi ra trong sự tĩnh lặng của đêm khuya. Tiếng trống văng vẳng không quá gần mà lại nghe  thấy cái nhịp " dồn , vội vàng , gấp gáp ….” . Bởi vì đó là tiếng trống gợi sự bước đi của thời gian , gợi sự tàn phá và nó đc nghe bởi tâm trạng ng phụ nữ mang tâm thức cô đơn , ám ảnh trc thời gian. Không gian và thời gian dc mở ra như thế rất tài tìnhvà tinh tế . Sự bẽ bàng của duyên phận đc thể hiện qua câu thơ “ trờ cái hồng nhan với nc non”. Từ” trơ “ đc đảo lên đầu câu gây ấn tg mạnh mẽ . " Trơ “  là tủi hổ , là bẽ bàng . Thêm vào đó là hai từ “ hồng nhan “ là để chỉ sắc đẹp của ng con gái mà lại đi với từ “ cái “ thì thật rẻ rúng , mỉa mai . Cái hồng nhan “ trơ “ ra với “ nc non “ với không gian , thời gian . Câu thơ đã gợi lên sự hồng nhan , bạc phận . Vì vậy nỗi xót xa ngày càng thấm thía , đau xót .Nhịp điệu 1/3/3 cũng là để nhấn mạnh sự bẽ bàng .Trong văn cảnh này chữ “ trơ “ không chỉ là tủi thân , bẽ bàng mà còn là thách thức .Từ “trơ” kết hợp với nc non thể hiện sự bền gan , thách đố .Như vậy thấy đc bên cạnh nỗi đâu Xuân Hương là bản lĩnh .Qua hai câu thơ ta cảm nhận đc thân phận lẻ loi và nỗi buồn trống vắng khó tả của ng “ hồng nhan “. Hồ Xuân Hương đã cất lên tiếng than cho những thân phận người phụ nữ ở xã hội xưa , góp thêm một tiếng nói trong trào lưu nhân đạo  của văn học cuối tk 18 và đầu tk 19. 

        "Kìa ai chín suối xương không nát

          Có lẽ nghìn thu tiếng vẫn còn"

Đó là sự còn lại của 1 tài năng nghệ thuật, 1 tâm hồn, 1 nhân cách lớn trong nền văn học trung đại. Tú Xương, ông sống giữa 1 xã hội thối nát mà tất cả các giá trị thiêng liêng đều bị bào mòn và mai một, tình người với người chỉ còn là thứ tình cảm hời hợt mua bán. Thế nhưng, Tú Xương đã giữ lại cho mình tình cảm cao quý nhất đó là tình yêu đối với người vợ. "Thơ là do cái tình sinh ra và cái tình phải chân thật" giống như cái tình của ông Tú dành cho người bạn đời của mình đó là bài thơ "Thương Vợ" - bài thơ trữ tình đằm thắm, thể hiện sự cảm thông, chia sẻ, biết ơn, nể phục vừa là lời tự trách bản thân về trách nhiệm của người chồng. 

Đào chưa tươi đã khô

Quế đang thơm đã rũ

Rừng sâu, bể rộng, nàng hỡi đi đâu?

Ngọc nát, châu chìm, lòng tôi quặn nhớ.

Song với Tú Xương một nhà thơ trung đại lại có những vần thơ viết về vợ khi còn sống, không chỉ một mà có hẳn đề tài thơ viết về bà Tú, biết rằng Tú Xương sống trong một xã hội đang bị đảo lộn về tất cả, tình thương cũng bị mai , tình cảm đổi chác mua bán quá ư dễ dàng.Giữa xã hội nhố nhăng ấy, nhà thơ tự giữ lại cho mình tình cảm cao quý nhất là tình yêu đối với người vợ. Thương vợ là bài thơ ghi lại tình yêu chân thành của nhà thơ dành cho người vợ vừa có sự cảm thông, chia sẻ và biết ơn vừa là lời tự thán, tự trách bản thân về trách nhiệm của người chồng. 

     Có lẽ đề tài người phụ nữ trong văn học thơ ca Việt Nam không còn quá xa lạ, nhưng viết về người vợ của mình , hình ảnh bóng lưng người đàn bà tần tảo vất vả giàu đức hi sinh vì gia đình là vô cùng hiếm hoi và đặc biệt .Vậy mà tác giả Trần Tế Xương (1870-1907) một người con của quê hương Nam Định , đã thành công biến điểm đặc biệt ấy thành nét nổi bật trong sự nghiệp thơ ca của mình .Với phong cách chính là trào phúng và trữ tình gân ấn tượng qua các tác phẩm :văn tế sống vợ , thương vợ, tết dán câu đối”  bộc lộ tình thương và suy nghĩ của ông với vợ , với cuộc sống.

Hai ta như bọt với bèo dưỡng nhau".

Hai câu nói trên vẫn luôn vang vọng như 1 lời nhắc nhở mỗi chúng ta hãy sống trách nhiệm với cá nhận, cộng đồng và xã hội. Xã hội hiện đại, việc có ý thức và giữ gìn ý thức cá nhân và cộng đồng đã trở thành 1 chuẩn mực cũng như là thước đo những giá trị đạo đức của 1 con người. Vậy ý thức là gì? Là 1 đặc thù của con người, có vai trò quyết định trong đời sống của con người, 1 cá thể khó có thể sống độc lập nếu sống thiếu ý thức. Còn ý thức cá nhân chính là 1 mắt xích nhỏ trong cộng đồng, ý thức cá nhân thiên về những suy nghĩ riêng của từng người. Ý thức cộng đồng là phần nhận thức về giá trị chung theo chuẩn mực đạo đức mà mọi người phải tuân thủ, hưởng đến 1 xh văn minh tốt đẹp. Vì sao cần phải có ý thức cá nhân và ý thức cộng đồng? Bản thân ta cần phải có ý thức để chỉ đạo hành động, quyết định con người hành động đúng hay sai, thành công hay thất bại dựa trên cơ sở những điều kiện khách quan nhất. Do đó, con người càng phản ánh đầy đủ, chính xác thế giới khách quan thì càng cải tạo xã hội có hiểu quả. "Sống trong đời sống cần có 1 tấm lòng..." Người có được ý thức cộng đồng cao sẽ gây được thiện cảm cho những người xung quanh thông qua những hành động đẹp, từ đó có được lòng tin và niềm yêu thương của con người. Đa số mọi người dân đều có ý thức cá nhân và ý thức cộng đồng như: Một cá nhân sẵn sàng hạ cái "tôi" để hòa nhập với tập thể, hi sinh lợi ích cá nhân hay mọi người thực hiện đúng luật giao thông, không gây mất trật tự nơi công cộng. Nổi bật hơn nữa đó chính là chúng ta đã cùng nhau chiến đấu với đại dịch Covid-19 vừa qua, mỗi ngày qua đi là những ca mắc mới liên tiếp. Tất cả những hành vi trên đều có ý thức cá nhân và cộng đồng. Nhưng đáng buồn thay, còn rất nhiều cá thể hoàn toàn không có ý thức cá nhân và cộng đồng, điều đó thể hiện sự ích kỉ, bo bo giữ mình, chỉ biết đến lợi ích của mình, đó là sự khiếm khuyết trong tâm hồn và nhận thức, người như vậy dễ bị cô lập và mọi người xa lánh. Vì vậy, mỗi chúng ta cần phải có ý thức từ những hành động nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa giống như Bác Hồ từng nói " Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình", thế thì mới có 1 đất nước phát triển toàn diện về cả tinh thần lẫn vật chất. Bài học tôi rút ra được đó là khi ta chịu buông bỏ cái "tôi" để thân thiện với mọi người bằng tấm lòng nhiệt tình và làm những việc thiết thực nhất tức chúng ta đang đi trên con đường thành công, cái tốt cái đẹp đang chờ ta khám phá đấy!