2. Phần chìm: Gồm niềm tin, giá trị, cảm xúc và thái độ của các thành viên trong nhà trường.

Những yếu tố này thường không dễ dàng nhận thấy, nhưng lại có ảnh hưởng lớn đến hành vi và thái độ của từng cá nhân trong môi trường giáo dục. Chính các yếu tố chìm này quyết định khí hậu văn hóa và truyền thống của mỗi nhà trường [1][4).

Vì vậy, để hiếu rõ hơn về văn hóa nhà trường, cần xem xét cả hai phần nối và chìm, bởi chúng cùng tạo nên sự phong phú và đa dạng trong môi trường giáo dục. Khả năng nhận diện và quản lý văn hóa nhà trường không chỉ giúp cải thiện chất lượng giáo dục mà còn chuẩn bị tốt hơn cho học sinh phát triển trong xã hội.

1. Phần nổi của văn hóa nhà trường:

   • Đây là những gì người ngoài hoặc người mới có thể dễ dàng quan sát khi bước vào trường.

   • Bao gồm các yếu tố như: quy định về trang phục, cách bài trí lớp học, các hoạt động chính thức, quy tắc ứng xử, khẩu hiệu, và những chương trình lễ hội, hội thao.

   • Phần này tạo nên hình ảnh bề ngoài của trường, nhưng chỉ là một phần nhỏ trong tổng thể văn hóa nhà trường.

2. Phần chìm của văn hóa nhà trường:

   • Là những giá trị, niềm tin, thái độ và cách suy nghĩ sâu sắc đã ăn sâu vào cách mọi người trong trường hành xử và làm việc.

   • Những yếu tố này thường không dễ nhận thấy từ bên ngoài, nhưng chúng ảnh hưởng mạnh đến cách mọi người tương tác và ra quyết định.

   • Ví dụ như: sự tôn trọng giữa giáo viên và học sinh, tinh thần hợp tác, lòng yêu nghề của giáo viên, sự cam kết học tập và phát triển cá nhân của học sinh.

Phần chìm này chiếm phần lớn và có ảnh hưởng quan trọng đến văn hóa tổng thể, giống như phần lớn của tảng băng nằm dưới mặt nước nhưng đóng vai trò giữ cho tảng băng tồn tại và vững vàng.

Môi trường giáo dục thân thiện là môi trường giáo dục mà người học được tôn trọng, đối xử công bằng, bình đẳng và nhân ái; được phát huy dân chủ và tạo điều kiện để phát triển phẩm chất và năng lực.

Tóm lại, có thể hiểu môi trường văn hoá lành mạnh, thân thiện ở tiểu học là môi trường với nền tảng giá trị văn hóa được thiết lập trên những mối quan hệ tốt đẹp phù hợp với đặc thù cấp học. Ở đó, HS được học tập, tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm, sinh lý đối với cấp tiểu học; được tạo điều kiện để các em thể hiện các phẩm chất, năng lực qua các hoạt động giáo

Môi trường giáo dục lành mạnh là môi trường giáo dục không có tệ nạn xã hội, không bạo lực; người học, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên có lối sống lành mạnh, ứng xử văn hóa.

Môi trường giáo dục thân thiện là môi trường giáo dục mà người học được tôn trọng, đối xử công bằng, bình đẳng và nhân ái; được phát huy dân chủ và tạo điều kiện để phát triển phẩm chất và năng lực. Tóm lại, có thể hiểu môi trường văn hoá lành mạnh, thân thiện ở tiểu học là môi trường với nền tảng giá trị văn hóa được thiết lập trên những mối quan hệ tốt đẹp phù hợp với đặc thù cấp học. Ở đó, HS được học tập, tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm, sinh lý đối với cấp tiểu học; được tạo điều kiện để các em thể hiện các phẩm chất, năng lực qua các hoạt động giáo dục. Tiểu học là cấp học nền tảng để hình thành nhân cách HS, các hoạt động xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, thân thiện ở cấp học này được cụ thể hoá và tập trung ở các khía cạnh sau:

- Chú trọng xây dựng và thực hiện bộ quy tắc ứng xử trong trường tiểu học. Tạo lập các hình mẫu nhân cách nhà trường tiểu học, trong đó tập trung vào mô hình nhân cách người giáo viên.

- Thầy cô giáo, trước hết là giáo viên chủ nhiệm cần tạo không khí cởi mở, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau giữa thầy với thầy, thầy với trò, trò với trò; phải kịp thời phát hiện và ngăn chặn những mâu thuẫn giữa HS với nhau

- Tạo môi trường để cho các em trong mỗi lớp học, các lớp học có điều kiện giao tiếp, quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau trong các hoạt động học tập và cuộc sống

- Quan tâm rèn luyện ý thức tự giác cho HS

- Coi trọng HS, cổ vũ sự nỗ lực hoàn thành công việc và công nhận sự thành công của mỗi HS;

- Hình thành lối sống xanh, thân thiện với môi trường bằng việc tạo điều kiện để HS có thể thực hiện các công việc phù hợp với đặc điểm lứa tuổi tiểu học như trồng và chăm sóc cây xanh trong khuôn viên trường học, gia đình; bảo vệ môi trường xanh - sạch - đẹp;…

- Xây dựng môi trường tiểu học gần gũi và gắn kết với văn hoá, điều kiện địa lí địa phương.

1. Tôn trọng lẫn nhau: Học sinh và giáo viên đều có thái độ tôn trọng và hỗ trợ nhau.

2. Khuyến khích giao tiếp: Cung cấp cơ hội cho học sinh bày tỏ ý kiến và cảm xúc.

3. Đồng cảm và hỗ trợ: Xây dựng mối quan hệ tốt giữa học sinh và giáo viên, tạo ra sự gần gũi và tin tưởng.

4. Giáo dục về giá trị và đạo đức: Giúp học sinh nhận thức được giá trị của sự trung thực, trách nhiệm và lòng nhân ái.

5. Khích lệ sáng tạo và đổi mới: Khuyến khích học sinh thể hiện bản thân và phát triển kỹ năng cá nhân.

Môi trường này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện về nhân cách.

Giáo viên ở cấp tiểu học không chỉ là người thầy mà còn là người cố vấn, người mẹ, người bạn của các em. Hình ảnh của người giáo viên có ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động nhân cách, học tập của con trẻ trong nhà trường. Trong những năm đầu đời, giáo viên sẽ hướng dẫn các em phát triển kỹ năng nhận thức, tâm lý và xã hội, khả năng học hỏi những điều mới và mở rộng tình yêu học tập. Một người giáo viên tiểu học phải hội tụ đầy đủ những phẩm chất cơ bản như: có đam mê với nghề dạy học, một người nhiệt tình trong giảng dạy; có kỹ năng giao tiếp gần gũi để xây dựng mối quan hệ tích cực với đối tượng học sinh nhỏ tuổi và thiết lập mối quan hệ tốt với các em.

 Trong xây dựng văn hóa nhà trường, giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất quan trọng. Giáo viên chủ nhiệm là thành viên của tập thể sư phạm và hội đồng sư phạm, là người thay mặt hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và cha mẹ học sinh quản lí và chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục toàn diện lớp mình phụ trách. Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trong học tập nói riêng và trong xây dựng văn hóa nhà trường nói chung; giáo viên chủ nhiệm cũng là người phổ biến, yêu cầu và hướng dẫn học sinh thực hiện các chuẩn mực của nhà trường nói riêng và thực hiện các quy định của pháp luật nói chung; đồng thời định hướng, tổ chức các hoạt động thông qua đó học sinh chủ động tham gia hình thành nên nét đặc trưng văn hóa riêng của từng khối/lớp.

Giáo viên ở cấp tiểu học không chỉ là người thầy mà còn là người cố vấn, người mẹ, người bạn của các em. Hình ảnh của người giáo viên có ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động nhân cách, học tập của con trẻ trong nhà trường. Trong những năm đầu đời, giáo viên sẽ hướng dẫn các em phát triển kỹ năng nhận thức, tâm lý và xã hội, khả năng học hỏi những điều mới và mở rộng tình yêu học tập. Một người giáo viên tiểu học phải hội tụ đầy đủ những phẩm chất cơ bản như: có đam mê với nghề dạy học, một người nhiệt tình trong giảng dạy; có kỹ năng giao tiếp gần gũi để xây dựng mối quan hệ tích cực với đối tượng học sinh nhỏ tuổi và thiết lập mối quan hệ tốt với các em.

 Trong xây dựng văn hóa nhà trường, giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất quan trọng. Giáo viên chủ nhiệm là thành viên của tập thể sư phạm và hội đồng sư phạm, là người thay mặt hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và cha mẹ học sinh quản lí và chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục toàn diện lớp mình phụ trách. Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trong học tập nói riêng và trong xây dựng văn hóa nhà trường nói chung; giáo viên chủ nhiệm cũng là người phổ biến, yêu cầu và hướng dẫn học sinh thực hiện các chuẩn mực của nhà trường nói riêng và thực hiện các quy định của pháp luật nói chung; đồng thời định hướng, tổ chức các hoạt động thông qua đó học sinh chủ động tham gia hình thành nên nét đặc trưng văn hóa riêng của từng khối/lớp.

dựng của nhà trường với các điều kiện thực tiễn tương ứng. Phân tích và đề xuất, tham vấn cho hiệu trưởng về các vấn đề liên quan đến các giá trị này. Theo đó, định danh rõ ràng các biểu hiện cũng như mức độ ưu tiên của văn hoá lành mạnh thân thiện ở trường mình. Đề xuất, hoàn thiện các mục tiêu theo kế hoạch (dài hạn, trung hạn, ngắn hạn) hoặc theo các định hướng nội dung văn hóa nhà trường cần xây dựng (ví dụ xây dựng hình mẫu nhân cách, xây dựng văn hóa cảnh quan…). Đối với những trường được thành lập thời gian dài, có bề bày truyền thống lâu đời, các giá trị hữu hình (logo, khẩu hiệu, cảnh quan, nội quy…) đã cơ bản hoàn thiện thì thời gian dành cho mục tiêu

xây dựng các giá trị văn hoá này không cần dài hạn, chỉ cần thời gian ngắn để chuẩn chỉnh, hoàn thiện hơn theo các tiêu chí văn hoá nhà trường. Tuy nhiên, nếu trường vừa thành lập thì việc thực hiện xây dựng một ngôi trường với cảnh quan đẹp, hợp lí và đầy đủ các giá trị vật chất khác cũng cần thời gian dài hơi hơn.

- Tham gia góp ý về tính khả thi của các mục tiêu, đề xuất điều chỉnh mục

tiêu cho phù hợp với thực tiễn nhà trường, nội dung và đối tượng thực hiện.

Bước 1: Tìm hiểu môi trường và các yếu tố ảnh hưởng tới chiến lược phát triển văn hóa trường học.

Bước 2: Xác định giá trị cốt lõi, xây dựng tầm nhìn của nhà trường;

Bước 3: Xác định hệ thống nhiệm vụ, chương trình hành động, hoạt động xây dựng văn hóa trường học.

Bước 4: Lựa chọn mô hình phát triển văn hóa phù hợp với thực tiễn nhà trường;

Bước 5: Lập kế hoạch phát triển văn hóa nhà trường.

Bước 2: Xác định giá trị cốt lõi, xây dựng tầm nhìn của nhà trường;

Bước 3: Xác định hệ thống nhiệm vụ, chương trình hành động, hoạt động xây dựng văn hóa học đường;

Bước 4: Lựa chọn mô hình phát triển văn hóa phù hợp với thực tiễn nhà trường;

Bước 5: Lập kế hoạch phát triển văn hóa nhà trường.