Λίγο έξω από το μηλλιαραδων, στον παλιό δρόμο που πάει προς το ρέμα της Κουκούλας, υπάρχει ένα καλύβι ρημαγμένο, θαμμένο στα πουρνάρια. Οι γεροντότεροι λένε πως κάποτε ανήκε σ’ έναν βοσκό, τον Στάθη, που χάθηκε ξαφνικά έναν χειμώνα, χωρίς να βρεθεί ποτέ το κορμί του.

Χρόνια πέρασαν, ώσπου ένα βράδυ φθινοπώρου, ο Γιώργος, ένας ντόπιος κυνηγός, πέρασε από κει κατά λάθος είχε χαθεί στο πυκνό σκοτάδι. Βλέπει το καλύβι και αποφασίζει να περάσει μέσα τη νύχτα.

Όλα ήταν βουβά. Μόνο η φωτιά που άναψε με τα ξερά ξύλα έσπαγε τη σιγή. Μα καθώς πήγε να κλείσει τα μάτια του, άκουσε από τη γωνιά του καλυβιού ένα σιγανό μουρμουρητό. Γύρισε και είδε μια σκιά να κάθεται εκεί, με τη σιλουέτα ενός άντρα με τραγιάσκα και ραβδί. Το πρόσωπό του δεν ξεχώριζε καλά, μα η φωνή του ήταν καθαρή

Ο Γιώργος πετάχτηκε έξω και το καλύβι πίσω του έμοιαζε σκοτεινό, λες και ποτέ δεν υπήρξε φωτιά εκεί μέσα. Την επόμενη μέρα, πήγε μαζί με άλλους στο παλιό πηγάδι που υπήρχε κοντά και βρήκαν μέσα κόκαλα ανθρώπινα.

Από τότε, κανείς δεν ξαναπλησίασε το καλύβι. Λένε όμως πως, όταν φυσάει από τα ανατολικά, ακούγεται ακόμα μια φωνή από μακριά.

-Αποστόλης Χουλάκης

-Βαγγέλης Μηναδάκης

-Μάριος Πρασατζάκης

Σήμερα, η Άνω Βιάννος διατηρεί τον παραδοσιακό της χαρακτήρα, με πετρόχτιστα σπίτια, πλακόστρωτα δρομάκια και πλούσια φυσική ομορφιά, ενώ προσφέρει υπέροχη θέα προς το Λιβυκό Πέλαγος. Η περιοχή περιβάλλεται από ελαιώνες, καστανιές και πηγές, ενώ σημαντικό αξιοθέατο αποτελεί το Μουσείο Ολοκαυτώματος και οι εκκλησίες με τοιχογραφίες βυζαντινής τεχνοτροπίας.

Η ιστορία του Παπά-Γιώργη από την Άνω Βιάννο:

Ο Παπά-Γιώργης ήταν ο ιερέας της Άνω Βιάννου. Ήταν ένας άνθρωπος σεβάσμιος, με βαθιά πίστη και αγάπη για τον τόπο του. Όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την Κρήτη, εκείνος δεν έμεινε αμέτοχος. Συμμετείχε σιωπηλά στην αντίσταση, προσφέροντας τροφή και κρυψώνες σε αντάρτες και φυγάδες, αλλά και ενθαρρύνοντας τους χωριανούς να μείνουν ενωμένοι και γενναίοι.

Στις 14 Σεπτεμβρίου 1943, οι Γερμανοί ξεκίνησαν τις μαζικές εκτελέσεις στη Βιάννο, ως αντίποινα για αντάρτικες ενέργειες στην περιοχή. Ολόκληρα χωριά κάηκαν και περισσότεροι από 460 άμαχοι εκτελέστηκαν, ανάμεσά τους και ο Παπά-Γιώργης. Δεν προσπάθησε να κρυφτεί. Στάθηκε στην εκκλησία του χωριού μέχρι τέλους, φορώντας τα ράσα του, αρνούμενος να εγκαταλείψει το ποίμνιό του.

Όταν οι στρατιώτες τον πλησίασαν, λέγεται πως τους κοίταξε με ηρεμία και είπε: «Δεν είμαι στρατιώτης, είμαι ποιμένας. Αν σκοτώσετε εμένα, το χώμα τούτο θα θυμάται τη φωνή μου στις καμπάνες». Εκτελέστηκε μαζί με άλλους συγχωριανούς του. Το κορμί του θάφτηκε πρόχειρα, μα το όνομά του πέρασε στην τοπική μνήμη ως σύμβολο θυσίας και αληθινής πίστης.

Ακόμα και σήμερα, κάθε χρόνο στη Βιάννο τελείται μνημόσυνο για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, με τον Παπά-Γιώργη να μνημονεύεται από τους παλιότερους ως «ο ιερέας που δεν λύγισε».

Χατζάκης Μάνος

Μιχελάκης Παναγιώτης

Σμαράγδα Λασηθιωτάκη

Μανώλης Πνευματικάκης

Ο Σήφης Κ., ντόπιος γεωργός και πατέρας πέντε παιδιών, ήταν από εκείνους τους ανθρώπους που δεν κουνούσαν εύκολα το κεφάλι τους στους κατακτητές. Όταν οι Γερμανοί άρχισαν να ελέγχουν τα παράλια της νότιας Κρήτης, έβλεπαν την Άρβη σαν στρατηγικό σημείο λόγω του λιμανιού της. Ο Σήφης, μαζί με άλλους χωριανούς, βοηθούσε να φυγαδεύονται αντάρτες, φυγάδες και Βρετανοί αξιωματικοί από το μικρό μόλο, με βάρκες που έφευγαν κρυφά τα βράδια.

Το 1943, μετά από εντοπισμό ανταρτικής δράσης στην περιοχή, οι Γερμανοί ξεκίνησαν εφόδους σε χωριά του Δήμου Βιάννου – με αποκορύφωμα τις μαζικές εκτελέσεις στις 14 Σεπτεμβρίου. Οι φήμες έλεγαν ότι η Άρβη θα ήταν η επόμενη. Ο Σήφης, παρά τον φόβο, έκρυψε δύο νεαρούς από τη Βιάννο που είχαν γλιτώσει από εκκαθαριστική επιχείρηση, σε μια σπηλιά πάνω από την παραλία, κοντά στο φαράγγι της Άρβης. Για μέρες τούς πήγαινε ψωμί και νερό με κίνδυνο της ζωής του.

Οι Γερμανοί τελικά πέρασαν και από την Άρβη, έκαναν έρευνες και απείλησαν να κάψουν τα θερμοκήπια, μα δεν βρήκαν τίποτα. Κανείς από το χωριό δεν μίλησε. Η σιωπή της Άρβης εκείνες τις μέρες ήταν πιο ηχηρή από καμπάνα.

Μετά τον πόλεμο, ο Σήφης δεν μίλησε ποτέ για όσα έκανε. Όμως η ιστορία του κυκλοφορούσε σαν ψίθυρος ανάμεσα στους παλιούς. Σήμερα, λίγοι την ξέρουν, μα όσοι περπατούν στο μονοπάτι προς τη σπηλιά λένε πως νιώθουν ακόμα την ανάσα του αγώνα.

Η Άρβη δεν ξεχνά.

Μαρίνα Ταβερναράκη

Κάλλια Πετράκη

Ειρήνη Σταφσούλα

Το καλάμι ήταν ένα πυκνοκατοικημένο χωριό που πλέον θεωρητισμοί εγκαταλελειμένο.

Η μεγαλύτερη απορία είναι γιατί εγκαταλείφθηκε το χωριό;

Ο χωριό,σύμφωνα με πληροφορίες, εγκαταλείφθηκε σταδιακά μετά την μόνιμη εγκατάσταση των ανθρώπων στη Ψαρή Φοράδα,ένα παραθαλάσσιο χωριό.Ο λόγος που κατέβηκαν από το ορεινό Καλάμι για την Ψαρή Φοράδα ήταν για βιοποριστικούς λόγους,καθώς η Ψαρή,όπως την αποκαλούν οι σημερινοί κάτοικοι,είχε ευνοϊκές καιρικές συνθήκες ώστε να μπορούν οι αγρότες να παράγουν υπαίθρια προϊόντα όπως η τομάτα.

Στην αρχή της «μετακόμισης» κατεβεναν οι αγρότες για να επιτηρουν τα κτήματα τους αλλά στην συνέχεια η υδρηση του πρώτου σχολείου στην Ψαρή (Μαρτιος 1975) έφερε περισσότερους ανθρώπους με τις οικογένειες τους να εγκατασταθούν μόνιμα.Παρολο που πολλοί ήταν εκείνοι που κατεβεναν,το χωριό ερημώθηκε σταδιακά.

Ένα σύγχρονο χωριό

Το Καλαμι ήταν ένα από τα πιο «μοντέρνα» χωριά στον Δήμο Βιαννου και οχι μόνο.Διεθετε μήλο για το άλεσμα του αλευριού ,επτα καφενεία που ακόμα και γυναίκες πήγεναν που για την εποχή ήταν πολυ τολμηρό οι γυναίκες να βγαίνουν.Επιπροσθετα,υπηρχε τσαγκαράδικο,σαμαραδικο,ραπτοκοπιο όπου είχε πολυ ζήτηση καθώς οι γυναίκες περιποιούνταν τον εαυτό τους.Ενα ακόμη χρήσιμα ήταν το ξενοδοχείο του χωριού.

Από τα προαναφερόμενα μαγαζιά,φέρεται πως το Καλάμι ήταν ένα προτωτυπο χωριό με τα δεδομένα εκείνης της εποχής που ηταν παλιομοδίτικα.

Μύθοι

Το όνομα του χωριού

Συμφωνα με μύθους,το Καλάμι πήρε το όνομα του κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας όπου πολυ Έλληνες ήθελαν να παράξουν προμήθειες για τις οικογένειες τους.Στην περιοχή του σημερινού Καλαμιού υπήρχαν κάτι καλαμιές και εκεί παρήγαγαν οι τουρκοκρατουμενοι Έλληνες τα προϊόντα τους.Για να μην γίνονταν αντιληπτοί από τους Τούρκους,κάθε φορά που πήγε αν στα χωράφια του έλεγαν ότι πήγε αν στις καλαμιές.Ετσι προέκυψε το όνομα του χωριού.

Η βιαστικη εγκαταλειψη

Πολλοί άνθρωποι που δεν γνωρίζουν την πραγματική αλήθεια υσχιριζοναι πως το χωριό εγκαταλείφθηκε επειδή έπρεπε να εκενωθει λόγω έργων που θα γίνονταν για κάποιο φράγμα για ενδεχόμενη κατεδάφιση των σπιτιών τους και για πλημύρες που θα προέκυπταν.Βεβαια αυτός δεν είναι ο πραγματικός λόγος παρόλο που πολλα χρόνια αργότερα πράγματι ζητήθηκε η συγκατάθεση των ανθρώπων που είχαν τα σπίτια τους στο Καλάμι για εκκένωση και φυσικά οι περισσότεροι δέχτηκαν.

Σήμερα…

Το Καλάμι είναι ένα χωριό που σήμερα έχει ελάχιστου κατοίκους,τα σπίτια είναι εγκαταλελειμμένα,ο λόγος που υπάρχουν ακόμα τα αντικείμενα και τα έπιπλα είναι επιεδη οι άνθρωποι που έφτιαξαν τα σπίτια τους στην Ψαρή,αγόρασαν νέα και δεν χρησιμοποίησαν τα παλιά τους. «Το χωριό φάντασμα»,είναι ένα πολυσυζητημένο χωριό με ελάχιστους να γνωρίζουν την ιστορία του.

Αγιορα Τσέλο

Ρανια Σελιμι

Ιστορική Σημασία

Η περιοχή της Ψαρής Φοράδας έχει επίσης ιστορική σημασία λόγω της παρουσίας του μοναστηριού της Παναγίας της Κεραλιμενιώτισσας. Κατά την παράδοση, το μοναστήρι αυτό ληστεύτηκε από Άραβες κουρσάρους, οι οποίοι πήραν τα ιερά κειμήλια του μοναστηριού. Όταν όμως σήκωσαν άγκυρες για να φύγουν, ένας τρομερός νοτιάς φύσηξε και τα πελώρια κύματα απειλούσαν να τους πνίξουν. Θυμήθηκαν τότε τα λόγια του ηγουμένου, γύρισαν πίσω τα ιερά κειμήλια και έταξαν χρυσά τάματα. Μετά από λίγο καιρό εκπλήρωσαν το τάμα τους και έφεραν στο μοναστήρι μια χρυσή καμπάνα και ένα χρυσό καράβι με την Παναγία στην πλώρη και την επιγραφή με χρυσά γράμματα «Στην Κυρά των λιμανιών». Έκτοτε, το μοναστήρι λέγεται «Παναγία η Κυραλιμανιώτισσα».

Ο Θρύλος της Άγριας Φοράδας

Σύμφωνα με έναν τοπικό μύθο που κυκλοφορεί στην περιοχή, υπήρχε μία άγρια φοράδα που ζούσε στα βουνά γύρω από την Ψαρή Φοράδα. Αυτή η φοράδα είχε ιδιαίτερη δύναμη και ταχύτητα και ήταν γνωστή σε όλους τους κατοίκους της περιοχής για την ικανότητά της να ξεφεύγει από τους κυνηγούς και τους εχθρούς. Οι ντόπιοι πίστευαν ότι η φοράδα αυτή ήταν το πνεύμα μιας παλιάς θεάς της φύσης, η οποία προστάτευε την περιοχή και τους κατοίκους της από κακοτυχία και επιθέσεις.

Κάθε φορά που κάποιο άτομο προσπαθούσε να την πιάσει, η φοράδα εξαφανιζόταν στα βουνά, αφήνοντας πίσω της μόνο ίχνη στον αέρα και στα πετρώματα. Ο μύθος λέει ότι η φοράδα ήταν αθάνατη και δεν μπορούσε να παγιδευτεί, καθώς ήταν σύμβολο της ελευθερίας και της άγριας ομορφιάς της φύσης.

Οι κάτοικοι της περιοχής έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην άγρια φοράδα και την θεωρούσαν σύμβολο καλοτυχίας. Όταν κάποιος την έβλεπε στον ορίζοντα, πίστευαν ότι θα είχαν καλή τύχη και ευημερία για το υπόλοιπο της χρονιάς. Οι πιο τολμηροί προσπαθούσαν να την κυνηγήσουν για να την πιάσουν και να αποδείξουν την τόλμη τους, αλλά κανείς δεν τα κατάφερε ποτέ.

Αυτός ο μύθος επιβίωσε και συνδέεται με το όνομα της περιοχής, ενισχύοντας την αίσθηση του μυστηρίου και της ανεξερεύνητης φύσης που χαρακτηρίζει την Ψαρή Φοράδα μέχρι σήμερα.

Γιονι νουρελλαρι

Ρελι ταρε