• zapoczątkowany konferencją w Wersalu po WW1

• cel: ustanowienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, ograniczenie potęgi Niemiec

• ustanowiono (13 i 14. pkt Wilsona) - Ligę Narodów, która miała pełnić funkcję przestrzegania przez Niemcy postanowień T.W. - 1) demilitaryzacja Nadrenii, 2) zakaz rozszerzeń terytorialnych

• skuteczność: nie, w związku z: łamaniem postanowień T.W. (remilitaryzacja Nadrenii, Anschluss Austrii = polityka appeasementu)

• konsekwencja niewydolności ładu: WW2

• charakter ładu: wielobiegunowy --> koncert mocarstw

• załamanie ładu: WW1

• charakter ładu: dwubiegunowy, bipolarny

• strony: USA i ZSRR

• rywalizacja w postaci "wyścigu zbrojeń"

  • zachód: powstanie NATO w 1949

  • wschód: powstanie Układu Warszawskiego w 1955

• charakter ładu: od 1991-pocz. XX w.: jednobiegunowy (monocentryczny, hegemonistyczny); od pocz. XX w. do dziś: wielobiegunowy (policentryczny)

  • dziś: koncert mocarstw

• powołanie do życia ONZ

• KNZ: zasada do samostanowienia narodów

• 24 października: wejście KNZ w życie

Ustrój ONZ:

• Zgromadzenie Ogólne

  • organ plenarny ONZ

  • członkowie: wszystkie państwa członkowskie ONZ; liczba czł. 193

  • decyzje/rezolucje ZO nie mają mocy wiążącej

  • kompetencje ZO: przestrzeń na formułowanie opinii we wszystkich sprawach, jakie ZO uzna za istotne; przyjmowanie nowych członków na wniosek RB; formułowanie zaleceń; uchwalenie budżetu ONZ; wybór niestałych członków RB i sędziów MTS

  • funkcjonowanie: tryb sesyjny (od 3. wtorku września, przez około 3 miesiące), na sesji - max. 5 przedstawicieli 1 państwa członkowskiego, zgodnie z zasadą suwerennej równości każde państwo ma 1 głos w ZO

• Rada Bezpieczeństwa

  • organ polityczny, wykonawczy

  • członkowie:

    • stali (Permanent Five - P5): Chiny, Rosja, Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania

    • niestali: wybierani na okres 2-letni, liczba: 10

      • Polska ostatnio w latach 2018-2019

  • charakter decyzji: wiążące

    • sposób podejmowania decyzji: większość 9 z 15 + w tym: jednomyślność wielkich mocarstw, w zw. że P5 dysponuje prawem veta

  • kompetencje: utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie -> wysyłanie misji pokojowych, podejmuje decyzje w zakresie samoobrony, RB musi być informowana o akcjach samoobrony, możliwość nakładania sankcji

• Rada Gospodarcza i Społeczna

  • podejmowanie współpracy w zakresie problemów gospodarczych i społecznych

  • przestrzeń na formułowanie dyskusji w zakresie spraw gospodarczych i społecznych

  • analiza i raport podejmowanych aktywności

• Sekretariat

  • Sekretarz Generalny: Antonio Guterres

    • czas trwania kadencji: 5 lat, zwyczajowo można ją raz powtórzyć

    • kierowanie działalnością ONZ, mediator sporów międzynarodowych, prawo poddania pod obrady RB kwestii związanych z pokojem i bezpieczeństwem międzynarodowym

• Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości

  • strony sporów: państwa

  • warunek rozstrzygnięcia sporu przez MTS: oba państwa wyrażają chęć tego rozwiązania

• 10.12.1948; organ: Zgromadzenie Ogólne

• czy ma charakter wiążący: ❌ NIE; ma charakter konsultatywny --> po WW2: wyznaczanie kierunków ochrony powojennej

• generacje: 1 i 2

  
  

została zastąpiona w 2006 r. przez Radę Praw Człowieka (Human Rights Council)

(1) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych; (2) Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych

(1) MPPOiP

• data wejścia w życie: 1976

• generacje PCz: 1

• charakter wiążący: ✅ TAK --> realizacja natychmiastowa

• organ traktatowy: Komitet Praw Człowieka

  • czy przewiduje mechanizm skarg indywidualnych? -> ✅ TAK

(2) MPPGSiK

• data wejścia w życie: 1976

• generacje PCz: 2

• charakter wiążący: ✅ TAK --> klauzula progresywnej realizacji (postęp)

• organ traktatowy: Komitet Praw Społecznych

• egzekwowanie odpowiedzialności karnej osób fizycznych

• zakres przedmiotowy: zbrodnia przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne, ludobójstwo, zbrodnie agresji

• zasady odpowiedzialności:

  • Państwo na którego terytorium dokonano: jest państwem stroną; odpowiedzialny: jest obywatelem państwa strony -> odpowiedzialność się ponosi

  • Zasada terytorialności -> państwo na którego terytorium dokonano: jest państwem stroną; ale odpowiedzialny: nie jest obywatelem państwa strony -> odpowiedzialność się ponosi

  • Zasada obywatelstwa -> państwo na którego terytorium dokonano: nie jest państwem stroną; ale odpowiedzialny: jest obywatelem państwa strony -> odpowiedzialność się ponosi

w jej czasie pracowano nad KNZ

cel: zapewnienie przestrzegania przez Niemcy postanowień T.W., zachowanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego

• chęć zachowania, gwarancji pokoju i bezpieczeństwa

• państwa inicjatorzy: US, GB

• US: Franklin Delano Roosevelt

• pierwsza okazja do użycia formuły United Nations

• zobowiązanie do walki z faszyzmem i realizacji postanowień Karty Atlantyckiej z 1941 r.

• PAŃSTWA ZAŁOŻYCIELSKIE: Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania, Francja, Belgia, Włochy, Luksemburg, Dania, Holandia, Portugalia, Islandia, Norwegia

• kompetencje NATO:

  • rozwijanie przyjaznych relacji międzynarodowych

  • rozwiązywanie sporów międzynarodowych

  • mechanizm samoobrony w razie napaści zbrojnej

    • art. 5 NATO w zw. z art. 51 KNZ

  • zapewnienie bezpieczeństwa międzynarodowego

• organy NATO:

  • organ plenarny: Rada Północnoatlantycka

  • najwyższy urzędnik: Sekretarz Generalny - Mark Rutte // już nie jest to Jens Stoltenberg

cel: dbałość o poszanowanie praw człowieka, standardy demokratyczne, ochronę grup mniejszościowych

• czy ma charakter wiążący: TAK

• generacja praw człowieka: 1

• mechanizm dochodzenia praw i wolności: skarga indywidualna; warunek konieczny - wyczerpanie środków odwoławczych w porządku krajowym

• organ powołany do dochodzenia w. i p.: Europejski Trybunał Praw Człowieka, siedziba: Strasburg

państwa: Polska, Francja, Niemcy

cel: wsparcie PL w akces do struktur euroatlantyckich; obecny stopień aktywności: niski

państwa: Polska, Czechosłowacja (potem: Czechy i Słowacja od r. 1993), Węgry

cel pierwotny: wzajemne wsparcie w akcesie do struktur euroatlantyckich

podział działalności - tzw. "koszyki" OBWE

1 - bezpieczeństwo

2 - gospodarka i ochrona środowiska

3 - humanitaryzm, prawa człowieka

siedziba w WWA jednego z organów OBWE: ODIHR - Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka

kolejno: protokół do Układu Białowieskiego (z Ałma-Aty) - dołączyły kolejne państwa

• współpraca gospodarcza

• integracja polityczna

państwa: [G6] USA, Wlk. Brytania, Japonia, Francja, Niemcy (RFN), Włochy

1976 [G7]: Kanada

1997 [G8]: Rosja (zawieszona w roku 2014 w związku z aneksją Krymu)

obecnie - G7/G8: dylemat nomenklatury polega na kwestii występowania Unii Europejskiej (ale nie jest ona formalnym członkiem)

• podział świata ze względu na wpływy zachodnie i wschodnie (sowieckie)

• od Szczecina nad Bałtykiem od Triestu nad Adriatykiem opadła dziś żelazna kurtyna

• Pełna nazwa: Program Odbudowy Europy

• Na czym polegał?

  • istota: odbudowa gospodarki po WW2

  • postać pomocy: surowce; instrumenty finansowe - bezzwrotne lub niskooprocentowane pożyczki

  • adresaci: wszystkie państwa europejskie

    • nie wszystkie państwa Europy przyjęły wsparcie - bo wpływy wschodnie

• główna przeszkoda we współpracy narodów Europy: odwieczne konflikty Francji i Niemiec

• instrument usunięcia przeszkody: powiązania gospodarcze FR i GE - by wydobycie węgla, produkcję stali integrować z innymi gospodarkami // dlaczego węgiel i stal? -> w zw. z tym w. i s. to główne surowce przemysłu zbrojeniowego

• prognozy Schumana:

  • uniknięcie wojny między FR a GER

  • podstawy pod federację europejską

  • chęć integracji gospodarczej

P: 1951; W/Ż: 1952

Państwa: Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy, Francja, RFN

Skutek: powołanie do życia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali

P: 1957; W/Ż: 1958

Państwa: Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy, Francja, RFN

Skutek: powołanie

• Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej [Euratom istnieje do dziś!]

• Europejska Wspólnota Gospodarcza

P: 1965; W/Ż: 1967

Państwa: Belgia, Holandia, Luksemburg, Włochy, Francja, RFN

Skutek: Wspólnoty, które działały oddzielnie - zostały poddane pod jedną: 1) Radę, 2) Komisję.

P: 1986; W/Ż: 1987

Skutki:

• utworzenie Rady Europejskiej

• wzmocnienie organu plenarnego WE

• utworzenie wspólnego rynku wewnętrznego

P: 1992; W/Ż: 1993

SKUTEK PODSTAWOWY: Powołanie Unii Europejskiej

• ustanowienie Unii Gospodarczej i Walutowej

• powołanie instytucji ERPO: ombudsman

• ustanowienie instytucji obywatelstwa unijnego

  • charakter: dodatkowy, akcesoryjny, wtórny - wobec obywatelstwa państwa członkowskiego UE / narodowego

  • prawa wynikające z ob. UE: czynne i bierne prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego; czynne prawo wyborcze w wyborach do org. stanowiącego i jednoosobowego wykonawczego gminy (jednostka lokalna, podstawowa), bierne do org. stanowiącego podstawowej JST; możliwość złożenia skargi do ERPO w języku traktatowym; swobody traktatowe - swobodny przepływ: osób, towarów, usług i kapitału; obywatelska inicjatywa europejska do KE (1 MLN ob. pcz UE)

P: 1997; W/Ż: 1999

Skutek:

• możliwość stosowania sankcji na państwa członkowskie w związku z łamaniem standardów pcz. i standardów demokratycznych

• zwiększenie uprawnień Parlamentu Europejskiego

P: 2001; W/Ż: 2003

Skutek:

• przygotowanie ustrojowe do największego rozszerzenia na r. 2004

  • ustanowienie zasady 1 państwo = 1 komisarz

• szczyt w Nicei // 07.12.2000 r. -> proklamowanie Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (w/ż: Traktat Lizboński (TFUE))

P: 2007; W/Ż: 2009

Kto był wówczas Prezydentem RP? - Lech Kaczyński

Kto był premierem? - Donald Tusk

• skutek ustrojowy: nadanie osobowości prawnej UE = podmiotowość prawnomiędzynarodowa WTÓRNA; zniesienie systemu filarowego = jednolita struktura Unii Europejskiej

• skutek instytucjonalnych: powołano: 1) stały przewodniczący RE [van Rompuy 09-14, Tusk 14-19, Michel 19-24, Costa 24-dziś]; 2) Wysoki przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa; zwiększenie uprawnień PE

• ustanowienie prawa incjatywy obywatelskiej europejskiej (1mln podpisów do KE)

• ustalenie procedury wyjścia z UE

1 - serbska

2 - chorwacka

3 - bośniacka // wyznanie dominujące: islam

• Kosowo nie jest członkiem ONZ

• Kosowo jest uznawane przez Polskę

Wówczas prezydentem:

• PL: Lech Kaczyński - dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze państwa bałtyckie, a później może i przyjdzie czas na mój kraj, na Polskę

• GR: Michaeil Saakaszwili