กลุ่มดาวแมงป่องอยู่ในแนวของเส้นทางสุริยะ ทำให้สามารถสังเกตเห็นได้ง่ายในช่วงฤดูร้อนของไทย และเป็นหนึ่งในกลุ่มดาวที่ใช้บอกทิศทางได้ดี เพราะมีรูปร่างโค้งเหมือนหางแมงป่องชัดเจน

ลักษณะของกลุ่มดาว:

• ประกอบด้วยดาวฤกษ์ 7 ดวง เรียงกันเป็นรูปกระบวย หรือที่เรียกว่ากลุ่มดาวกระบวยเล็ก (Little Dipper) 

• ดาวเหนือ (Polaris) เป็นดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวหมีเล็ก และเป็นดาวที่อยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือมากที่สุด 

• สามารถมองเห็นกลุ่มดาวหมีเล็กได้ในละติจูด +90° ถึง −10° 

  ตำนาน:

  ในตำนานกรีก กลุ่มดาวหมีเล็กเป็นตัวแทนของอาร์คาส บุตรชายของเทพเจ้าซุส 

กลุ่มดาวนี้อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตรฟ้า ทำให้สามารถมองเห็นได้จากหลายพื้นที่ทั่วโลก และยังเกี่ยวข้องกับตำนาน “สิงโตแห่งนีเมีย” ในเทพปกรณัมกรีก ซึ่งเป็นศัตรูตัวแรกของเฮอร์คิวลิส

กลุ่มดาวสิงโต (Leo)

กลุ่มดาวสิงโตเป็นหนึ่งใน 12 กลุ่มดาวจักรราศีที่สามารถมองเห็นได้ชัดเจนในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม โดยมีรูปร่างคล้ายสิงโตนอนหมอบ มักใช้ในการบอกฤดูกาลในสมัยโบราณ และเกี่ยวข้องกับตำนานกรีกเรื่อง “เฮอร์คิวลิสสังหารสิงโตแห่งนีเมีย” ซึ่งเป็นภารกิจข้อแรกของเฮอร์คิวลิส

ดาวที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่

• Regulus: ดาวที่สว่างที่สุด อยู่ตรงหัวใจของสิงโต

• Denebola: ดาวสว่างรองลงมา อยู่ตรงปลายหาง

• 
  

นอกจากนี้ กลุ่มดาวสิงโตยังเป็นที่ตั้งของกาแล็กซีสำคัญ เช่น M65, M66 และ NGC 3628 ซึ่งเรียกรวมกันว่า Leo Triplet เป็นจุดสนใจของนักดาราศาสตร์ในการศึกษาจักรวาล

กลุ่มดาวนี้ไม่เพียงแต่มีความสำคัญทางดาราศาสตร์เท่านั้น แต่ยังมีความสำคัญในด้านวัฒนธรรมและตำนานอีกด้วย

เราจะพูดถึง M44 เพราะเป็นจุดเด่นของกลุ่มดาวปูที่ใช้ศึกษาเรื่อง สี อุณหภูมิ และอายุ ของดาวในกลุ่มได้ดีที่สุด

กลุ่มดาวปูมีอายุราว 970 ปี, ดาวพัลซาร์กลางเนบิวลามีอุณหภูมิสูงถึง ล้านเคลวิน, สีของเนบิวลาประกอบด้วยหลายสีเนื่องจากก๊าซต่างชนิดกันที่เรืองแสงในย่านต่างของสเปกตรัม.

กลุ่มดาวหมีใหญ่มีขนาดเป็นรองเพียงกลุ่มดาวงูไฮดรา (Hydra) และกลุ่มดาวหญิงพรหมจารี (Virgo) หรือกลุ่มดาวราศีกันย์ในฝั่งซีกฟ้าใต้ โดยครอบคลุมพื้นที่ราว 1,280 ตารางองศา หรือคิดเป็นร้อยละ 3.10 ของทรงกลมท้องฟ้า (Celestial sphere) ทั้งหมด กลุ่มดาวหมีใหญ่เป็นกลุ่มดาวที่มีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักอย่างมาก เนื่องจากดาวฤกษ์ที่สว่างจ้า 7 ดวง เรียงตัวกันเป็นรูปกระบวย หรือที่เรียกกันว่า ดาวกระบวยใหญ่ (Big Dipper) เป็นส่วนหนึ่งในองค์ประกอบของกลุ่มดาว โดยที่ดาวฤกษ์ทั้ง 7 ดวงนี้ ไม่ได้เป็น “กลุ่มดาว” ที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (International Astronomical Union : IAU) แต่ถูกเรียกเป็น “ดาวเรียงเด่น” (Asterism) ซึ่งคือการจับกลุ่มกันของดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดและอยู่ใกล้เคียงกันในทรงกลมท้องฟ้าตามจินตนาการของมนุษย์ โดยดาวกระบวยใหญ่นี้ เป็นเพียงองค์ประกอบส่วนหนึ่ง (ส่วนหาง) ของกลุ่มดาวหมีใหญ่เท่านั้น

นอกจากนี้ กลุ่มดาวหมีเล็กยังเป็น 1 ใน 48 กลุ่มดาวดั้งเดิมที่ถูกจารึกอยู่ในบันทึกของปโตเลมี (Ptolemy) เมื่อหลายพันปีก่อนเช่นเดียวกับกลุ่มดาวหมีใหญ่อีกด้วย ส่งผลให้กลุ่มดาวหมีเล็กเป็นกลุ่มดาวเก่าแก่ที่มีชื่อเรียกเฉพาะถิ่นมากมาย โดยชาวกรีกโบราณเรียกกลุ่มดาวนี้ว่า “หมีตัวเล็ก” (Little bear) ขณะที่ชาวจีนและชาวบาบิโลเนียเรียกกลุ่มดาวนี้ว่า “ราชรถแห่งสวรรค์” (Wagon of heaven) หรือชาวอังกฤษที่เรียกกลุ่มดาวหมีเล็กว่ากลุ่มดาว “คันไถ” (Plough)

ในกลุ่มดาวจระเข้นี้ มีดาวสว่างชื่อว่า Canopus (คาโนปัส) ซึ่งเป็นดาวที่สว่างที่สุดอันดับ 2 บนท้องฟ้ายามค่ำคืน รองจากดาวซิริอุส

อยู่บริเวณ ซีกฟ้าเหนือ ใกล้กับ ดาวเหนือ (Polaris) และกลุ่มดาวหมีใหญ่

• มีลักษณะเหมือน งูหรืองูมังกร เลื้อยโค้งไปมาระหว่างกลุ่มดาวอื่น

• มองเห็นได้ตลอดปีในประเทศไทย (กลุ่มดาวที่ “ไม่ลับขอบฟ้า”)

ข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ:

สัญลักษณ์:

ผู้ชายแบกหม้อน้ำ หรือคนเทน้ำ สื่อถึงการเชื่อมโยงกับน้ำและฝน

ตำนาน:

ในเทพนิยายกรีก กลุ่มดาวนี้มักเกี่ยวข้องกับแกนีมีด ผู้ทำหน้าที่ถ้วยให้กับเทพเจ้า หรือเทพเจ้าซูสที่เทน้ำลงมาเป็นฝน

ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุด:

ดาวเบตาอควอรี (Sadalsuud) และดาวอัลฟาอควอรี (Sadalsuud)

ช่วงเวลาที่มองเห็นได้ดีที่สุด:

ประมาณเดือนตุลาคม หรือช่วงเดือนมกราคมถึงมีนาคม

ลักษณะทางดาราศาสตร์:

สี: ดาวฤกษ์ในกลุ่มดาวนี้มีสีขาวหรือเหลืองอ่อน

อุณหภูมิ: ดาวคนแบกหม้อน้ำมีอุณหภูมิพื้นผิวที่สูง ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดแสงและความร้อนในระบบดาวฤกษ์

อายุ: กลุ่มดาวนี้เป็นหนึ่งในกลุ่มดาวที่เก่าแก่ที่สุดที่ได้รับการบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ โดยมีการบันทึกครั้งแรกในศตวรรษที่ 2 โดยคลอเดียส ปโตเลมี

Pollux อยู่ห่างจากโลก 34 ปีแสง เป็นดาวยักษ์แดง สีส้มอมแดง อุณหภูมิประมาณ 4,865 เคลวิน อายุราว 724 ล้านปี อยู่ในช่วงปลายของชีวิตดาวฤกษ์

Castor อยู่ห่างจากโลก 51 ปีแสง สีขาวอมฟ้า อุณหภูมิสูงถึง 10,300 เคลวิน อายุประมาณ 200 ล้านปี และยังเป็นระบบดาวซ้อนที่ประกอบด้วยดาวอย่างน้อย 6 ดวง

ความสัมพันธ์ระหว่าง สี อุณหภูมิ และอายุของดาวในกลุ่มดาวคนคู่ (Gemini) สามารถอธิบายได้โดยเน้นที่ ดาวเด่น 2 ดวงหลัก คือ พอลักซ์ (Pollux) และ คาสเตอร์ (Castor) ซึ่งมีลักษณะต่างกันและแสดงความสัมพันธ์ของสี อุณหภูมิ และอายุได้ชัดเจน ดังนี้:

---

🌟 1. พอลักซ์ (Pollux)

สี: ส้ม

อุณหภูมิ: ค่อนข้างต่ำ (ประมาณ 4,660 เคลวิน)

ลักษณะ: เป็น ดาวยักษ์แดง (Red Giant)

อายุ: มาก → ดาวเข้าสู่ช่วงปลายของชีวิต (วัยแก่)

▶️ สรุป: สีส้ม → อุณหภูมิต่ำ → ดาวมีอายุมาก กำลังขยายตัวก่อนจะจบชีวิต

---

🌟 2. คาสเตอร์ (Castor)

สี: ขาวอมฟ้า

อุณหภูมิ: สูง (มากกว่า 10,000 เคลวิน)

ลักษณะ: เป็นระบบดาวคู่ซ้อนกันหลายดวง ส่วนใหญ่ยังอยู่ในช่วงต้นหรือกลางของชีวิต

อายุ: ยังไม่มาก → อยู่ในช่วงวัยหนุ่มสาว

▶️ สรุป: สีขาวฟ้า → อุณหภูมิสูง → ดาวอายุน้อยหรือวัยกลางคน

---

🔁 สรุปภาพรวมของความสัมพันธ์ (ในกลุ่มดาวคนคู่)

ชื่อดาว สี อุณหภูมิพื้นผิว อายุโดยประมาณ ลักษณะของดาว

พอลักซ์ (Pollux) ส้ม ต่ำ (~4,600 K) แก่ ดาวยักษ์แดง

คาสเตอร์ (Castor) ขาวฟ้า สูง (~10,000+ K) อายุน้อย–กลาง ระบบดาวคู่สีร้อนแรง

---

📌 ความสัมพันธ์โดยรวม:

ดาวที่อายุน้อย → สีฟ้าหรือขาว → อุณหภูมิสูง

ดาวอายุมาก → สีส้ม/แดง → อุณหภูมิต่ำลง

- จากโลกประมาณ 148 ปีแลง Arles ) และอีก 1 ดวงเป็นสะโพกของแกะ มีหลักการ สังเกตง่าย ๆ สำหรับหาดาวกลุ่มนี้ คือ ดูจากกลุ่มดาวลูกไก่ เมื่อเห็นกลุ่มดาวลูกไก่แล้วมองไปทางทิศตะวันตก ใกล้ ๆ กลุ่มดาวลูกไก่จะเห็นกลุ่มดาวสามเหลียมมุมป้าน ซึ่งเป็นหัวแกะได้แลเมื่อมองไปทางทิศตะวันตกจะเห็นกลุ่มตาวม้า กลุ่มดาวเกะ เป็นกลุ่มดาวทางซีฟ้าด้านเหนือ อยู่ถัดจากกลุ่มดาวปลาไปทางทิศตะวันออกประกอบด้วยตาวฤกษ์.4,ดวงเป็นอย่างน้อย โดย 3 ดวงแรกเป็นส่วนของหัวแกะ เมื่อครั้งสมัยกรีทโบราณ [ 1000 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เคยเป็นกลุ่มดาวที่ แนวการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ ตัดกับแนวเส้นศูนย์สูตรฟ้าพอดี ในฤดูใบไม้ผลิ | ราววันที่ 21 มีนาคมของทุกปี ) เราเรียกจุดนี้ว่า The March Equinox หรือ 0 Arles หรือ ปัจจุบันเรียกว่า The Vernal Eqyinax ในปัจจุบัน จุดดังกล่าวได้ขยับไปอยู่ในกลุ่ม

ดาวปลาคู่ [ Pisces ]

• ดาวเบต้า แคนเซอรี (β Cancri): เป็นดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่ม

• ดาวอัลฟา แคนเซอรี (α Cancri): เป็นดาวฤกษ์สองดวง (binary star)

• ภายในกลุ่มดาวนี้ยังมีวัตถุท้องฟ้าน่าสนใจ เช่น กระจุกดาวรังผึ้ง (Beehive Cluster หรือ M44) ซึ่งประกอบด้วยดาวฤกษ์จำนวนมากที่ยังมีอายุไม่มาก

อุณหภูมิของดาวฤกษ์จะแตกต่างกันไปตามสี โดยดาวฤกษ์สีน้ำเงินจะมีอุณหภูมิสูงที่สุด และดาวฤกษ์สีแดงจะมีอุณหภูมิต่ำที่สุด. 

ดาวฤกษ์อายุน้อยมักจะมีอุณหภูมิสูงและสีน้ำเงิน เนื่องจากมีการเผาผลาญไฮโดรเจนในแกนกลางอย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดพลังงานจำนวนมากและมีอุณหภูมิสูง. เมื่อดาวฤกษ์มีอายุมากขึ้น เชื้อเพลิงไฮโดรเจนจะลดลง อุณหภูมิจะลดลง และสีของดาวจะเปลี่ยนเป็นสีแดง

• เป็นกลุ่มดาวอันดับ 2 ที่ใหญ่ที่สุดในท้องฟ้า

• อยู่ในแนวเส้นสุริยะ (Zodiac)

• ดาวหลักชื่อ สไปกา (Spica) เป็นดาวฤกษ์สีน้ำเงินขาว สว่างที่สุดในกลุ่ม

• เกี่ยวข้องกับเทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ในตำนานกรีก (Demeter หรือ Astraea)

• ในทางดาราศาสตร์ ยังเป็นตำแหน่งของ กลุ่มกาแล็กซีหญิงสาว (Virgo Cluster) ซึ่งเป็นกลุ่มกาแล็กซีใหญ่ใกล้กับทางช้างเผือก

  
  

  • ดาวในกลุ่มดาวหญิงสาวมีหลายสีในสเปกตรัม เช่น น้ำเงิน ขาว เหลือง แดง

  • สีในสเปกตรัมบ่งบอกถึง อุณหภูมิผิวของดาว:
    

    • น้ำเงิน → ร้อนมาก (>10,000 K)

    • ขาว-เหลือง → ร้อนปานกลาง (~6,000 K)

    • แดง → เย็น (~3,000 K)

  • อุณหภูมิเชื่อมโยงกับ อายุของดาว:
    

    • ดาวน้ำเงิน → อายุน้อย เผาไหม้เร็ว อยู่ไม่นาน

    • ดาวแดง → อายุมาก อยู่มานาน หรือเข้าสู่ช่วงปลายชีวิต

  
  

ชื่อกลุ่มดาว Monoceros (มาจากภาษาละติน แปลว่า "ยูนิคอร์น")

ย่อชื่อ : Mon

พื้นที่ 482 ตารางองศา (ใหญ่เป็นอันดับที่ 35)

ซีกฟ้า : ท้องฟ้าซีกใต้

กลุ่มดาวที่อยู่ติดกัน : Orion, Canis Major, Canis Minor, Gemini, Hydra, Puppis, Lepus

สีและอุณหภูมิของดาวในกลุ่ม Monoceros

สีของดาว อุณหภูมิ (โดยประมาณ) ประเภทดาว

น้ำเงิน-ขาว10,000–30,000 K ดาวร้อน (ชนิด B, A) – ดาวเกิดใหม่ เช่น Beta Monocerotis

ขาว-เหลือง5,000–7,500 K ดาวลำดับหลัก เช่น G-type

ส้ม-แดง3,000–5,000 K ดาวยักษ์เก่า เช่น Alpha Monocerotis

อายุโดยประมาณ 100ล้านปี-1.5 พันล้านปี

ลักษณะและตำแหน่ง

กลุ่มดาวนี้มีรูปทรงที่เรียกว่า "กางเขนเหนือ" (Northern Cross) ประกอบด้วยดาวฤกษ์สว่าง 5 ดวงที่เรียงตัวกันเป็นรูปกากบาท ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่ทำให้มองหาได้ง่ายในท้องฟ้ายามค่ำคืนช่วงฤดูร้อนถึงฤดูใบไม้ร่วง

* เดเนบ (Deneb): เป็นดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวหงส์และเป็นส่วนหางของหงส์ ดาวดวงนี้ยังเป็นหนึ่งในสามดาวที่ประกอบกันเป็น "สามเหลี่ยมฤดูร้อน" (Summer Triangle) ร่วมกับดาวเวกาและดาวอัลแทร์

* แอลบิเรโอ (Albireo): เป็นดาวที่อยู่ปลายจงอยปากของหงส์หรือส่วนหัวของกางเขนเหนือ เป็นดาวคู่ที่มีความสวยงามมากสำหรับนักดูดาวสมัครเล่น เพราะมีดาวดวงหนึ่งเป็นสีเหลืองทองและอีกดวงเป็นสีน้ำเงิน

ตำนานและความเชื่อ

กลุ่มดาวหงส์มีตำนานหลายเรื่อง โดยเรื่องที่โด่งดังที่สุดคือตำนานเทพเจ้า ซูส (Zeus) ที่แปลงกายเป็นหงส์เพื่อไปหานางลีดา (Leda) ซึ่งเป็นราชินีแห่งสปาร์ตา และยังมีตำนานที่เกี่ยวข้องกับเพื่อนผู้ซื่อสัตย์ของเฟทอน (Phaethon) ที่ถูกเปลี่ยนเป็นหงส์เพื่อเป็นเกียรติแก่ความภักดีของเขา

กลุ่มดาวหงส์ตั้งอยู่บนระนาบของทางช้างเผือก จึงอุดมสมบูรณ์ไปด้วยเนบิวลาและกระจุกดาวต่างๆ ทำให้เป็นกลุ่มดาวที่น่าสนใจสำหรับนักดาราศาสตร์และผู้ชื่นชอบการถ่ายภาพทางดาราศาสตร์เป็นอย่างมาก

(กลุ่มดาวหงส์มีดาวฤกษ์ชื่อเด่นคือ เดเนบ (Deneb) ซึ่งเป็นดาวยักษ์ใหญ่สีขาว-น้ำเงิน มีอุณหภูมิพื้นผิวสูงมาก และ มีอายุสั้นกว่าดวงอาทิตย์มาก)