Theater van de Grieken:

Met mijn groepje het ik een toneelstuk gespeeld om het theater van de Grieken uit teleggen. Hierbij hebben we de vragen gebruikt die we moesten beantwoorden voor het portfolio. 

We hebben de vragen in het toneelstuk verwerkt zodat we de meeste punten van het Griekse theater hierin mooi konden verwerken.

 

·       Beantwoord per onderwerp minimaal de volgende vragen: 

o   Waar vond het plaats? 

Het theater vond in Griekenland buiten plaats in de openlucht. Het theater was in een halve cirkel met een soort tribunes die omhoogliepen waar de mensen konden zitten om naar het theater te kijken.

 

o   Wanneer ongeveer? 

Vooral in de 5^e eeuw v. Chr. 

 

o   Wie voerde het op? 

De Griekse theaterwereld was alleen voor mannen.

 

o   Waar ging het over? 

Het ging vooral over komedie en tragedie. Ook kwam er veel drama in voor. Liefdes romas waarbij er sprake was van vreemdgaan.  Ook kwamen de goden ook veel aan bod. 

 

o   Hoe zag het eruit? 

De mannen waren vaak verkleed. Omdat er geen vrouwen in die tijd op het toneel mochten moesten sommige mannen als vrouw verkleed. Het speelde zich buiten af het decor was niet spectaculair. Vaak werden testen in liederen gestopt die door de mannen gezongen werden.

 

o   Waarom dan? Wat was de functie?  

Vaak ter ere van god. Oorspronkelijk was het een ritueel in de cultus van Dionysos. Hierbij zong het mannenkoor ter ere van Dionysos.

 

·       Bonusvraag: 

o   Welke elementen zeggen iets over de maatschappij van die periode? 

Ze waren veel met goden bezig en vrouwen werden in die periode achtergesteld.

 

o   Wat van die periode zien we nog steeds terug in het theater van nu? 

De komedie en de verhalen over vreemdgaan.

Bronnen:
Wikipedia-bijdragers. (2021, 16 januari). Theater in het oude Griekenland. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Theater_in_het_oude_Griekenland

Theaters in de Grieks-Romeinse tijd - Toneelschrijver. (2013, 4 maart). toneelschrijver. https://www.toneelschrijver.be/grieksromeinsetheaters

 

Lieke Swart

 

 

Waar vond het plaats? 

Start in Frankrijk, verspreid vanwege een boek dat geschreven is naar andere plekken. 

 

Wanneer ongeveer? 

Boek komt uit in 1938, is zelf geboren in 1896. Sterft 1948. Rond 1950 neemt deze manier van theater af.  

 

Wie voerde het op?  

Antonin Artaud, daarnaast andere theatermakers zoals: Jean Genet, Eugène Ionesco en Samuel Beckett. Hij levert kritiek op de samenleving omdat de mens zich voordoet als iets terwijl er veel meer driften achter de mens zit. Deze man had psychische stoornissen en is verslaafd aan opium, heeft hersenvliesontsteking gehad waardoor hij spastisch is en zenuwstoornissen. 

 

Waar ging het over? 

Over driften van de mens en hoe mensen zich echt voelen.  

 

Hoe zag het eruit? 

Er wordt vooral gewerkt vanuit bewegingen en kreungeluiden. En er dus geen taal wordt gebruikt. Tegen de dominantie van gesproken teksten. Dus iets vertellen met je lijf.  

 

Waarom dan? Wat was de functie van het theater? 

Mensen choqueren. Hij wilde mensen geen vrij gevoel geven wanneer ze naar het theater kwamen maar hun ergste angsten en nachtmerries.  Dit zodat mensen niet naar andere mensen en hun levens konden kijken maar konden inzien wat hun leven was en dat mensen niet op een sociaal geaccepteerde manieren zich gedragen.  

 

Welke elementen zeggen iets over de maatschappij van die periode?  

We zitten in deze periode tussen de 1^e en 2^e wereldoorlog. In een duistere periode. Er is veel verdeeldheid. Gebaseerd op de wetenschap vanuit Freud. Er was op dat moment ook een pandemie de Spaanse griep. En daar zijn veel mensen gestorven. En die griep heeft hij ook gebruikt om zichzelf te inspireren.  

 

Wat van die periode zien we nog steeds terug in het theater van nu? 

Zijn kritiek die hij levert dat er veel meer achter het masker zit. Het is dus nog steeds actueel. En theatermakers nog steeds vanuit zijn visie theater willen maken omdat er meer achter zit. Er zit kritiek op gebruik van script en er meer getoond moet worden wat je voelt, in plaats van het te vertellen.  

Opzet filmpje 

Interviewer en ondervraagde

Filmhoek vanaf de zijkant in interviewvorm.

In het begin beiden zakelijk ('maskers' op volgens deze theater en het onderdrukken van de driften) 

Ook in houding en uiterlijk... Haar, Make up, nette kleding, stereotype netjes. 

Spanning bouwt op en masker brokkelt steeds verder af. De driften van frustratie en niet politiek correct met antwoorden neemt af.

 

Interviewer: Zou je mij wat kunnen vertellen over Antonin Artaud?

Ondervraagde: Natuurlijk. Artaud werd in 1896 geboren in Marseille, een plaatsje in Frankrijk. Hij wordt gezien als de vader van het theater van de wreedheid. Als kind lag Artaud op sterven door een hersenvliesontsteking. Deze heeft hij overleefd, maar hield hier wel blijvende klachten aan over houden. In 1938 publiceert hij zijn boek: Het theater van de wreedheid. 

Interviewer: (iets in de trant van) Dat is een moeilijke start geweest. Het boek: Het theater van de wreedheid. Waar gaat het over?

Ondervraagde: (In eigen woorden!) Het theater van de wreedheid is een verzameling lezingen, opstellen, manifesten en brieven, ontstaan vanaf 1931 en verscheen in 1938 onder de titel Le théatre et son double. Hierin ontwerpt de regisseur, toneelspeler, toneeltheoreticus, dichter en tekenaar Artaud een provocerend, revolutionair theaterconcept; hij wijst het westerse, psychologiserende taaltheater af en verlangt, onder de indruk van het Oost-Aziatische toneel, een hele revisie van de westerse voorstelling over het leven en de zin ervan. Het theater krijgt daarbij een wezenlijke, magisch-religieuze rol toebedeeld: het moet de mythe van de moderne mens en het moderne leven, die in de ziel van het individu en het collectief latent aanwezig zijn, in een extreme, aangrijpende vorm op toneel brengen. In de plaats van de literaire taal komt de taal van beeld en beweging, die zich verbinden tot een nieuwe theatertaal die de toeschouwer verontrust en tot een identificatie met het toneelgebeuren dwingt. 

 

(Bovenstaande tekst wel vaag houden zodat de interviewer kan inspelen op het feit dat zij het niet snapt en maar ingewikkelde taal vindt. Misschien is deze vraag iets om wat van irritatie op te wekken bij de ondervraagde?)

 

Interviewer: Uhmm oke…… Kunt u dat misschien herhalen in makkelijkere taal?

 

(Dit zorgt al voor de eerste frustratie/driften bij de ondervraagde)

 

Ondervraagde: Antonin maakte theater vanuit de driften van personen. Misschien zegt de psychoanalyse van Freud u iets? Hij had niet zoveel met geschreven teksten en vond dat tekst dienend moet zijn aan het lichaam, niet het lichaam aan de tekst. Het gaat dus om echt theater. 

 

Interviewer: Ah oke…. (Nep zakelijk, alsof ze het nu wel begrijpt) En wat was het doel van Antonin met deze vorm van theater dan?

 

(interviewer kan bv dit verhaal onderbreken door te zeggen dat ze gebeld wordt en deze even moet weigeren of een pen laat vallen. Dit weer om de frustratie op te voeren) 

 

Ondervraagde (provocerend) : Mensen choqueren. Hij wilde mensen geen vrij gevoel geven wanneer ze naar het theater kwamen maar hun ergste angsten en nachtmerries.  Dit zodat mensen niet naar andere mensen en hun levens konden kijken maar konden inzien wat hun leven was en dat mensen niet op een sociaal geaccepteerde manieren zich gedragen.  

 

Interviewer: Duidelijk. Als we in de geschiedenis kijken wordt het boek gepubliceerd tussen wereldoorlog 1 en 2 in. In deze periode was er veel chaos en verdeeldheid. Ook lijkt zijn boek en deze theater vorm het gevolg van de gepubliceerde theorieën van Freud waar Antonin theater van wilde maken. Ik heb het boek gelezen daar spreekt de schrijver ook over het vergelijken van zijn theater met een pandemie. In zijn lezen heeft hij natuurlijk ook te maken gehad met die andere grote pandemie: de zwarte dood. Het is opvallend dat een pandemie nu weer actueel is. Kunt u een voorbeeld geven waarin het werk van Antonin vandaag de dag nog terugkomt? 

 

(Duidelijk geïrriteerd inzetten, terwijl ze begint te vertellen raakt de interviewer opnieuw afgeleid denk aan een appje lezen of versturen of nu gebeld worden en opnemen of weglopen. Opnemen en weglopen kan interessant zijn om dit laatste stuk dan als monoloog te brengen waarbij de ondervraagde dit nog boos voordraagt aan zichzelf alsof hij de vraag nog beantwoord)

 

Ondervraagde: Hij is er klaar mee dat mensen zich verschuilen achter een masker. De mens is niet mooi, niet perfect….. De mens heeft driften die hij verbergt om maar de passen in de samenleving. Dat was hij 100 jaar geleden al en daar worden we vandaag de dag nog steeds gek van. (Evt is dit ook het moment om uiterlijk aan te passen in de wanhoop van dit stuk tekst) Alles moet steeds maar perfect. Iedereen zit achter zijn masker….. Tot je langzaam gek wordt……. 

 

Artaud, A. (z.d.). Het theater van de wreedheid - Uitgeverij IJzer. Uitgeverij ijzer. Geraadpleegd op 9 juni 2021, van https://www.uitgeverij-ijzer.nl/boeken/20-antonin-artaud-het-theater-van-de-wreedheid

Kloosterling, H. (z.d.). HET THEATER VAN DE WREEDHEID. henkkloosterling.nl. Geraadpleegd op 9 juni 2021, van https://www.henkoosterling.nl/artaud-kapel.html

Rietberg, P. (2013, 18 september). Het Theater van de Wreedheid – Antonin Artaud. Petrarietberg. https://petrarietberg.wordpress.com/2013/09/18/het-theater-van-de-wreedheid-antonin-artaud/

Op straat, aan het hof en in theaters. Romeo en Juliët achtige stukken, commedia erudita (geleerde komedie). 

-          Intermezzi: stukken waarin muziek, spektakel en uitvindingen met elkaar gecombineerd werden. 

-          Opera seria: voorloper van opera. De eerste opera werd geschreven door Claudio Monteverdi. 

-          Commedia dell’arte: theatervorm die voortkomt uit de comedia erudite, maar lichter van. Dans is hierin ook een belangrijk onderdeel. Het hele stuk van commedia dell’arte wordt geïmproviseerd en er zijn standaardmonologen. Veel van de personages zijn stereotypen en een deel van de personages draagt een masker. 

o   4 soorten personages komen steeds weer terug:

o   De gelieven (jonge minnaars): vertegenwoordigen oprechte liefde. 

o   Pantalone en Dottore (oude mannen) : zij zijn het obstakel dat de jonge geliefden in de weg ligt. 1 oude driftige koopman en 1 dokter een rivaal of vriend van Pantalone. Verspreekt zich veel.

o   Capitano (kapitein): uitgedost in een cape, schept over alles op, verhalen kloppen nooit.

o   Knechten: zeer belangrijk onderdeel van verhaal. Starten verwikkelingen in het verhaal. Acrobatische kunsten en dansen, ook beetje clowns. 

o   Colombina: de enige geregeld optredende vrouwenrol. Dienstmeisje van meesteres die helpt in liefdesperikelen. Kan gemakkelijk met meesteres van rol wisselen.

De acteurs bij commedia dell’arte krijgen altijd dezelfde rol waardoor ze gedurende hun leven met hun rol versmelten, behalve als ze een jong iemand moeten spelen. 

Hertogen die de patronaten van verschillende steden zijn, financieren de nieuwe ontwikkelingen en experimenten in het theater. Zo ontstaan in Italië de theaters die gelijk zijn aan de theaters die we vandaag de dag nog kennen. 

In Frankrijk ontwikkelt het theater zich onder de regeringen van Lodewijk XIII en zijn zoon Lodewijk XIV. De Franse tragedies houden zich aan de wetten van Aristoteles. Het gebruik van deze wetten van eenheid zorgt ervoor dat deze stukken populair zijn bij het publiek. Het stuk is op één plaats en de tijdspanne van het verhaal speelt zich af binnen vierentwintig uur. Er zijn vier belangrijke Franse toneelschrijvers in Frankrijk:

-          Pierre Corneille: zowel komedies als tragedies. Tragedies voeren vooral terug op de klassieken en zijn geschreven volgens Aristoteles zijn wetten. Beroemdste stuk is El Cid, Spaanse geschiedenis. Hier houdt hij zich niet aan de wetten van Aristoteles.

-          Jean Baptiste Racine: baseert zijn stukken op werken van Euripides en de Bijbel. Meer humanistische werken.

-          Molière: regisseert een aantal stukken van zowel Corneille als van Racine. Vooral bekend om zijn komedies. Heeft zijn eigen toneelgezelschap waarmee hij door Frankrijk reisde, na optreden voor Lodewijk XIV konden ze in Parijs blijven. 

-          (vierde is er niet) 

Wordt ook wel het elizabethaanse theater genoemd. Verwijst echter naar de tijd van Elizabeth I, maar ook naar de periode onder Jacobus I en Karel I. renaissancetheater komt voort uit middeleeuwse vormen van vaak religieus getint volkstoneel. Ook de Italiaanse Commedia dell’arte en de masques (maskerspel, toneel, muziek en dansspektakel) die vaak aan het hof werden opgevoerd, hadden invloed op de ontwikkeling van het toneel. Er ontstonden toneelgezelschappen die in naam verbonden waren aan een vaak adellijke beschermheer. Ook werd er door gezelschappen doorgereisd. De beschermheren waren alleen voor juridische bescherming. Er waren ook enkele permanente theaters, deze waren buiten de City of London omdat de autoriteiten dit soort vermaak niet goed vonden, zij hadden er door de locatie keuze weinig zeggenschap over. Er was wel enige vorm van controle over de opvoering van toneelstukken en de daarin voorkomende teksten. Optredens werden voor de permanente theaters vaak gegeven op de binnenplaatsen van herbergen. 

Belangrijke schrijvers waren: William Shakespeare, Christopher Marlowe, Ben Jonson en Francis Beaumont en John Fletcher. Bij de Engelse Burgeroorlog werden alle theaters gesloten door de Puriteinen (protestantse stroming). Na het herstel van de monarchie werden alle theaters weer heropend door Karel II. Vanaf toen konden ook vrouwen meespelen in toneelstukken.  

Er waren 3 genres:

-          Komedie: kwamen sterk overeen met Romeinse komedies. 5 bedrijven over een persoon met een karaktertrek. 

-          Klucht: personages die voorspelbaar en onbeschaafd waren. Platvloerser dan komedies en gingen altijd over bedrog of overspel. 

-          Tragedie: 5 bedrijven. Over ondergang van een figuur. Onderwerp vaak geïnspireerd door de klassieke oudheid. 

 

-          In Italië, Frankrijk en Groot-Brittannië. Op straat, aan het hof en in theaters.

-          1500-1642

-          Acteurs. 

-          Romeo en Juliët achtige stukken, commedia erudita (geleerde komedie). 

-          Acteurs (eerst altijd mannen) speelden op binnenplaatsen van herbergen, in permanente theaters en aan het hof. Dit vaak met maskers om andere personages te spelen. Acteurs speelden vaak langere tijd dezelfde rollen waardoor ze hier als het ware mee versmolten. 

-          De functie was vooral vermaak. (soms was er een moraal maar de grootste functie was vermaak en ontspanning). Toneelstukken waren ook voor de publieke opinie en om mensen dus te beïnvloeden. Toneelstukken dienden als beeld van gewenst of ongewenst gedrag. Ook brachten de opbrengsten van toneelstukken soms een functie voor de gemeenschap. Soms gingen de opbrengsten naar sociale instanties. 

Bonusvraag: 

-          …..

-          Wie zien nog steeds komedies en tragedies. Ook komedies en tragedies uit die tijd worden nu nog steeds opgevoerd of verfilmd (denk aan Romeo en Julia). 

 

 

 

Het episch theater vond plaats in Duitsland. Hier was het populair in verband met de oorlog. Het vond plaats in het theater. 

o   Wanneer ongeveer? 

Dit was aan het begin van de 20^e eeuw. 

o   Wie voerde het op? 

Acteurs die het publiek echt iets gingen meegeven. 

o   Waar ging het over? 

Eerst ging het theater over het vermaken van het publiek. Maar Brecht vond dat hier verandering in moest komen, theater moest inzicht geven over de maatschappij en politiek. 

o   Hoe zag het eruit? 

Vaak was er weinig decor. Tijdens het wisselen van de scenes gingen er geen lampen uit, en aan het einde gingen ook de gordijnen niet dicht. Vaak werden er stereotypen gebruikt. Er kwam veel muziek bij kijken. 

o   Waarom dan? Wat was de functie?  

Het overbrengen van een boodschap. Het publiek moest er aan het einde van de avond echt iets van opgestoken hebben. 

o   Wat van die periode zien we nog steeds terug in het theater van nu? 

De boodschappen en het doel wat theater in sommigen stukken heeft, is iets wat uit die tijd komt. Dat is meegenomen naar het nu. 

 

o   Filmpje is bijgevoegd. 

 

Bronnen: 

Wikikids. (2020, 19 september). Episch theater. Geraadpleegd op 13 mei 2021 van, https://wikikids.nl/Episch_theater

 

Het episch theater vond plaats in Duitsland. Hier was het populair in verband met de oorlog. Het vond plaats in het theater. 

o   Wanneer ongeveer? 

Dit was aan het begin van de 20^e eeuw. 

o   Wie voerde het op? 

Acteurs die het publiek echt iets gingen meegeven. 

o   Waar ging het over? 

Eerst ging het theater over het vermaken van het publiek. Maar Brecht vond dat hier verandering in moest komen, theater moest inzicht geven over de maatschappij en politiek. 

o   Hoe zag het eruit? 

Vaak was er weinig decor. Tijdens het wisselen van de scenes gingen er geen lampen uit, en aan het einde gingen ook de gordijnen niet dicht. Vaak werden er stereotypen gebruikt. Er kwam veel muziek bij kijken. 

o   Waarom dan? Wat was de functie?  

Het overbrengen van een boodschap. Het publiek moest er aan het einde van de avond echt iets van opgestoken hebben. 

o   Wat van die periode zien we nog steeds terug in het theater van nu? 

De boodschappen en het doel wat theater in sommigen stukken heeft, is iets wat uit die tijd komt. Dat is meegenomen naar het nu. 

 

o   Filmpje is bijgevoegd. 
*In samenwerking met Pleun Giesbergen

 

Bronnen: 

Wikikids. (2020, 19 september). Episch theater. Geraadpleegd op 13 mei 2021 van, https://wikikids.nl/Episch_theater

 

Waar vond het plaats?
In het begin voornamelijk in Italië. Van 1450 to begin 17^de eeuw kwam dit ook in West- en Midden- Europa. Ze presenteerden de stukken voornamelijk op straat, pleinen, het hof en natuurlijk ook in de theaters. In deze tijd bouwden de mensen van toen nieuwe theaters. Het theater heeft een boogvormige toneelopening en geschilderde decors. In de decors gebruikten ze Latijnse elementen.  

Wanneer ongeveer?
- 1500 tot 1642

Wie voerde het op?
In Italië waren er in de renaissance geen echte grote toneelschrijvers. Gewone burgers voerden de stukken op. Ze hadden telkens dezelfde rol en gingen zich dan ook met hun rol versmelten. 

Waar ging het over?
In de theatergeschiedenis was de belangrijkste bijdrage de commedia dell’arte. In deze vorm werd het dialoog volledig geïmproviseerd door de acteur. Er was een hoofdplot dat over 2 jonge geliefden ging. Zij gingen elkaar ontmoeten of met elkaar trouwen. Het verliefde meisje had ook vaak een vertrouweling dat haar dienstmeisje was. Haar vader zou proberen de ontmoeting met haar geliefde te voorkomen. De vader kent dan weer een advocaat en ook een kapitein komt in het plot voor. Dan was er nog een subplot. Deze werd uitgevoerd door een zanni. Je kan dit zien als een soort clown. Ze droegen altijd een masker waardoor ze geen expressie op hun gezicht hadden en haalden vaak acrobatische sprongen uit. Hieronder zal ik een paar benamingen uitleggen + wat hun rol was. 

-          Innamorati, dit waren dan de geliefden en de innamorata was het verliefde meisje. Hun droegen nooit maskers. 

-          Vecchi, oftewel oude mannen. Onder hen was er ook nog de pantalone oftewel de vader. Hij wilde het meisje uithuwelijken aan een andere man. 

-          Dottore is grazio was de kennis van de pantalone. Hij was de advocaat die ik ook eerder in dit verhaal benoemd heb. Hij probeerde iedereen te overtuigen van zijn gelijk. 

-          Capitano is een militair. Hij staat er om bekend dat hij laf is, een haakneus heeft en een donkere huidskleur. Hij heeft een grote snor en heeft de neiging enorm op te scheppen. 

-          Zanni zijn de knechten. Vaak was er 1 dom en 1 slim. Denk maar aan Bassie en Adriaan. 

Hoe zag het eruit?
Naar wat ik lees was het een feestje om naar te kijken. En een theater met vol humor aangezien de zanni best grappig geweest had moeten zijn. Verder had het decor een Latijnse elementen. 

Waarom dan? Wat was de functie?
Aan de latijnse elementen was te duiden dat ze vooral speelden voor geleerd publiek. Ik neem aan dat daarom ook theaters werden gemaakt die er best luxe uitzagen door een boogvormige toneelopening en geschilderde decors.