คัมภีร์ต้าเสวียเล่มนี้มีประเด็นหลัก ได้แก่

     1.明明德การกระจ่างแจ้งจิตญาณเดิมอันสว่าง

     2.親親การรักใคร่สนิทชิดเชื้อกับพ่อแม่ญาติมิตร

     3.新民การนำพาให้ปวงประชากระจ่างแจ้งจิตญาณเดิม

     4.止於至善การดำรงจิตอยู่ในสภาวะอันสมบูรณ์ดีงามที่สุด

     
การกระจ่างแจ้งจิตเดิมอันสว่างนั้น เริ่มจากการบ่มเพาะคุณธรรมภายใน ค่อยๆส่งผลไปสู่ภายนอก เป้าหมายเพื่อให้โลกบังเกิดสันติภาพ 

     ส่วนการดำรงจิตอยู่ในสภาวะอันสมบูรณ์ดีงามที่สุดนั้น เป็นความสามารถในการบำเพ็ญบ่มเพาะจากความกระด้างสู่ความประณีต เป้าหมายก็เพื่อบำเพ็ญให้ถึงระดับที่กล่าวไว้ในคัมภีร์จงยงคือ

#เมื่อจิตบริสุทธิ์จริงใจก็สามารถสำแดงศักยภาพแห่งจิตญาณเดิมได้อย่างเต็มที่ 

     
ส่วนการรักใคร่สนิทชิดเชื้อกับพ่อแม่ญาติมิตร และการนำพาให้ปวงประชากระจ่างแจ้งจิตญาณเดิม เป็นลำดับของหลักการปกครอง ก่อนอื่นต้องสนิทชิดใกล้กับวงศาคณาญาติของตนก่อน จากนั้น จึงสามารถบริหารปกครองปวงประชาได้อย่างสงบสุข

     
คัมภีร์ต้าเสวียมีประเด็นย่อย ได้แก่ 格物การขจัดกิเลสแห่งวัตถุ 致知สำแดงมโนธรรมสำนึกได้อย่างเต็มที่ 誠意บริสุทธิ์จริงใจ 正心ดำรงจิตให้เที่ยงตรง 修身บำเพ็ญตน 齊家นำพาครอบครัวให้สมบูรณ์ 治國บริหารปกครองบ้านเมืองให้ดี 平天下สร้างสันติสุขให้เกิดขึ้นทั่วโลก ซึ่งอาศัยแปดประเด็นย่อยนี้มาขยายความในเรื่อง

“#明明德การกระจ่างแจ้งจิตญาณเดิมอันสว่าง" เริ่มจากการรู้จักและวิเคราะห์เรื่องราวและสิ่งต่างๆ จึงเข้าใจกฎเกณฑ์ของมัน ทําให้ในใจไม่เกิดความคลุมเครือหรือลังเลสงสัย จนความนึกคิดจิตใจบริสุทธิ์ไม่ผิดเพี้ยน มีทัศนคติที่เที่ยงตรง ความประพฤติอยู่ในระเบียบแบบแผน ทุกคนในครอบครัวดำเนินตามคุณสัมพันธ์ สังคมสงบสุข จนกระทั่งเป็นโลกแห่งสันติภาพได้ แปดประเด็นย่อยนี้ดำเนินไปตามลำดับขั้นตอนมีหลักธรรมที่เชื่อมโยงกัน

     
ความสามารถในการบำเพ็ญบ่มเพาะจิตญาณให้ดำรงอยู่ในสภาวะอันสมบูรณ์ดีงาม ที่สุดนั้นมีหกขั้นตอนคือ 

     1.止 (จื่อ : รู้ที่สถิตของจิตเดิม) 

     2.定 (ดิ้ง : กายนิ่ง)  

     3.靜 (จิ้ง : ใจสงบ) 

     4.安 (อัน : จิตเป็นสมาธิ) 

     5.慮 (ลวี่ : บังเกิดปัญญาอันลึกล้ำ) 

     6.得 (เต๋อ : แจ้งจิตตน) 

     
ในรายละเอียดของการบำเพ็ญจิตมีการอธิบายอยู่ในคัมภีร์จงยง อาศัยความจริงใจเป็นพื้นฐาน และสำแดงความจริงใจอยู่ในการดำเนินคุณธรรมสาม(ปัญญา เมตตา ความกล้า) คุณสัมพันธ์ห้าและหลักการบริหารปกครองบ้านเมืองเก้าประการ ดังนั้นทั้งคัมภีร์ต้าเสวียและคัมภีร์จงยังจะต้องศึกษาควบคู่กันไป จึงจะเข้าใจภาพรวมของ “#หลักธรรมแห่งอริยะ"

     
คัมภีร์ต้าเสวียและคัมภีร์จงยงทั้งสองเล่มนี้ เปรียบดั่งภาคทฤษฎี ส่วนคัมภีร์หลุนอวี่ และคัมภีร์เมิ่งจื่อ เปรียบดั่งภาคปฏิบัติ โดยแสดงธรรมอยู่ในวจนะและการดำเนินของพระอริยะ ดังนั้นต้องศึกษาคัมภีร์หลุนอวี่และคัมภีร์เมิ่งจื่อ จึงจะเข้าใจได้ว่าหลักธรรมของพระอริยะนั้นไม่ได้กล่าวอย่างเลื่อนลอย สามารถนำมาใช้อยู่ในชีวิตประจำวัน ใช้ได้ทุกที่ทุกเวลา

บทคัมภีร์

大學之道 : 在明明德，在親親， 在新民， 在止於至善。

ความหมาย

   วิธีการฝึกฝนเรียนรู้ให้สำเร็จเป็นอริยปราชญ์ ก่อนอื่นต้องฟื้นคืนสภาวะแห่งธรรมญาณเติมอันสว่างไสวของตนเสียก่อน 

   ลำดับต่อมาต้องดำเนินตามหลักคุณสัมพันธ์การปกครอง รักใคร่สนิทชิดเชื้อกับพ่อแม่พี่น้องญาติมิตรของตน

   หลังจากนั้นใช้คุณธรรมบารมีที่สมบูรณ์กลมกลืนไปสอนสั่งกล่อมเกลาเหล่าอาณาประชาราษฎร์ เพื่อให้ทุกคนกลายเป็นคนที่ดีงาม

   ท้ายที่สุดทำให้จิตใจของชาวประชาทั้งมวลล้วนสามารถมีความซื่อตรงจริงใจ และร่วมกันเข้าถึงสภาวะที่ดีงามพร้อมสมบูรณ์

     
ขงจื่อ  นามว่าชิว  ฉายาจ้งหนี  ข่งเป็นนามสกุลของท่าน  แต่เนื่องจากในวิธีการออกเสียงภาษาจีนนั้น  หากวรรณยุกต์ของคำสองคำที่ติดกันมีระดับเสียงที่เท่ากัน  ก็จะต้องผันเสียงวรรณยุกต์ให้สูงขึ้นอีกหนึ่งระดับเพื่อให้เกิดความไพเราะในการออกเสียง  ดังนั้นคำว่าข่งที่เมื่อออกเสียงพร้อมกับคำว่าจื่อ  คำว่าข่งก็จะต้องผันวรรณยุกต์เป็นขง  แต่หากข่งออกเสียงพร้อมกับชิวที่เป็นนามของท่านแล้ว  

เสียงอ่านก็ยังคงเป็นข่งชิวเช่นเดิม  แต่หลายคนอาจจะสงสัยว่าข่งคือนามสกุล  แล้วคำว่าจื่อนั้นคือนามของท่านหรือไม่  แท้จริงแล้วไม่ใช่  เพราะคำว่าจื่อจะเป็นคำลงท้ายนามสกุลที่ใช้ยกย่องบุคคลที่เป็นปราชญ์ผู้มีคุณธรรมความสามารถ  ในสมัยที่ท่านยังมีชีวิตอยู่  เนื่องจากท่านเป็นปราชญ์ที่ผู้คนต่างให้ความเคารพนับถือ  ดังนั้นผู้คนจึงเรียกท่านว่าขงจื่อกันอย่างแพร่หลาย  

แต่สำหรับในประเทศไทยเรานั้น  เรามักจะมีการเรียกนามของท่านขงจื่ออยู่หลายอย่าง  เท่าที่พอจะทราบมาก็มีการเรียกนามของท่านอยู่สามอย่างด้วยกันคือ ขงจื๊อ ขงจื้อ และขงจื่อ  โดยคำว่าขงจื้อและขงจื๊อจะเป็นการออกเสียงที่ใช้เฉพาะในเมืองไทย  แต่คำว่าขงจื่อจะเป็นการออกเสียงอย่างถูกต้องตามหลักไวยากรณ์ภาษาจีน  ดังนั้นในที่นี้จึงขอใช้คำว่าขงจื่อในตลอดบทความ

        
ท่านเกิดในสมัยราชวงศ์โจว  เมื่อปีโจวหลิงหวังศกที่ 20 (?-ก่อนปีคริสตศักราชที่ 545) ตรงกับปีก่อนคริสตศักราชที่ 551 เดือน 9  วันที่ 28  เป็นชาวแคว้นหลู่  ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อปีก่อนคริสตศักราชที่ 479 เดือน 4 วันที่ 11  สิริอายุได้ 73 ปี  บิดามีนามว่าสูเหลียงเฮ่อ  มารดามีนามว่าเหยียนเจิงจ้าย  ต้นตระกูลเป็นถึงเชื้อพระวงศ์ในสมัยราชวงศ์ซัง (ปีก่อนคริสตศักราชที่ 1600-1046)  บรรพบุรุษรุ่นที่ 15 ของขงจื่อเป็นเจ้าผู้ครองนครแห่งแคว้นซ่ง  

ส่วนบรรพบุรุษรุ่นที่ 6 ของขงจื่อเป็นสมุหกลาโหมแห่งแคว้นซ่ง  แต่เนื่องจากได้ถูกสังหารในช่วงที่มีสงครามกลางเมือง  บุตรชายที่มีนามว่ามู่จินฟู่จึงอพยพหนีภัยไปอยู่ที่เมืองโจวอี้แห่งแคว้นหลู่  จึงทำให้ครอบครัวตระกูลข่งได้อาศัยอยู่ในเมืองโจวอี้แห่งแคว้นหลู่นับแต่นั้นเป็นต้นมา

       
บิดาของท่านขงจื่อดำรงขุนนางตำแหน่งเล็ก ๆ ในเมืองโจวอี้  เดิมมีภรรยาหนึ่งคน  แต่ภรรยาคนที่หนึ่งกลับให้กำเนิดบุตรีมากถึงเก้าคน  และหลังจากได้ให้กำเนิดบุตรีถึงเก้าคนแล้วก็ไม่สามารถให้กำเนิดบุตรอีกเลย  สูเหลียงเฮ่อจึงต้องหาภรรยาคนที่สอง  และภรรยาคนที่สองก็สามารถให้กำเนิดบุตรชายแก่สูเหลียงเฮ่อได้สมความปรารถนา  

แต่แทนที่สูเหลียงเฮ่อจะดีใจ  หากกลับต้องมาเสียใจอย่างที่สุด  เพราะบุตรชายคนนี้มีขาพิการตั้งแต่กำเนิด  สูเหลียงเฮ่อจึงตั้งชื่อให้กับบุตรชายคนแรกว่า “เมิ่งผี”  โดยคำว่าผีนั้นมีความหมายว่า “ขาเป๋”  จากชื่อที่สูเหลียงเฮ่อได้ตั้งให้ไว้กับบุตรชายคนแรกของตนเช่นนี้  เราก็คงพอจะทราบถึงความรู้สึกของสูเหลียงเฮ่อได้เป็นอย่างดี  

     
 และก็ช่างเป็นเรื่องที่โชคร้ายยิ่งนัก  เพราะนับแต่ภรรยาคนที่สองให้กำเนิดเมิ่งผีแล้ว  นางก็ไม่สามารถให้กำเนิดบุตรได้อีกเลย  ด้วยเพราะเหตุนี้  สูเหลียงเฮ่อในวัย 72 ปี  จึงได้แต่งงานเป็นครั้งที่สามกับสตรีที่มีนามว่าเหยียนเจิงจ้าย  ตอนนั้นนางมีอายุเพียง 18 ปีเท่านั้น  และในภายหลังก็เป็นผู้ให้กำเนิดขงจื่อนั่นเอง

       
ร่ำลือกันว่า  เพื่อที่ได้บุตรชายไว้สืบสกุล  สูเหลียงเฮ่อและเหยียนเจิงจ้ายได้ไปขอบุตรกับเทพเจ้าแห่งภูเขาหนีชิว  ด้วยเพราะเหตุนี้  ขงจื่อจึงมีนามว่า “ชิว”  ฉายา “จ้งหนี”  โดยคำว่า “หนี” และ “ชิว”  ล้วนเป็นชื่อของภูเขาหนีชิวนั่นเอง  สำหรับคำว่า “จ้ง” ในคำว่า “จ้งหนี” นั้น  ในสมัยนั้นมักจะใช้นำหน้าชื่อ  มีความหมายว่า “บุตรลำดับที่สอง”  ส่วนคำว่า “เมิ่ง” จะหมายถึงบุตรลำดับที่หนึ่ง  เนื่องจากขงจื่อเป็นบุตรลำดับที่สองรองจากเมิ่งผี  ดังนั้นในฉายาของท่านจึงใช้คำว่า “จ้งหนี”นั่นเอง

        ขงจื่อกำพร้าบิดาเมื่ออายุได้เพียง 3 ขวบ  ครั้นบิดาซึ่งเป็นเสาหลักของครอบครัวได้จากไป  ครอบครัวของขงจื่อก็ประสบปัญหาเงินทองในทันที  ดังนั้น  หลังจากเหยียนเจิงจ้ายได้ทำการเคลื่อนศพบิดาขงจื่อไปฝังที่ภูเขาฝังซันแห่งแคว้นหลู่เรียบร้อยแล้ว  นางก็พาขงจื่อย้ายไปอยู่ที่เมืองชวีฟู่  และทำการอบรมเลี้ยงดูขงจื่อที่เมืองนี้นับแต่นั้นเป็นต้นมา  

         
ในช่วงวัยเยาว์  ขงจื่อจะมีความสนใจในจริยพิธีต่าง ๆ มากเป็นพิเศษ  ท่านจึงมักจะไปชมพิธีการกราบไหว้ในเทศกาลต่าง ๆ อยู่เสมอ  การละเล่นในวัยเด็กของท่านจึงไม่ค่อยจะเหมือนกับเด็กทั่ว ๆ ไป  คือท่านจะชอบนำเครื่องบูชามาจัดวางให้เหมือนกับที่ท่านได้เคยเห็นมา  จากนั้นท่านก็จะร่ายพิธีบูชาอย่างเอาจริงเอาจัง  และก็คงเป็นเพราะเหตุนี้กระมัง  มารดาของท่านจึงไม่ยอมบอกที่ตั้งสุสานของบิดาให้ขงจื่อทราบ  ด้วยเกรงว่าขงจื่อจะเอาแต่หมกมุ่นกับการกราบไหว้บิดาจนไม่สนใจในการเล่าเรียนวิชาความรู้นั่นเอง  

แต่ความจริงท่านก็ได้ความรู้จากจริยพิธีเหล่านี้อยู่ไม่น้อย  เพราะเบื้องหลังของจริยพิธีจะแฝงด้วยเหตุผลของการกำหนดพิธีการ  และเหตุผลของการกำหนดพิธีการเหล่านี้ก็คือพื้นฐานของคำว่าจริยธรรม (禮) ที่ท่านได้ใช้ในการดำเนินชีวิตเสมอมา

【中庸 : 天下之達道五，所以行之者三。曰：君臣也，父子也，夫婦也，昆弟也，朋友之交也； 五者，天下之達道也；智、仁、勇三者，天下之達德也。知斯三者，則知所以修身；知所以修身，則知所以治人，知所以治人，則知所以治天下國家矣。】

 แนวทางที่คนทั่วหล้าสามารถปฏิบัติได้นั้นมี ๕ ประการ ซึ่งต้องอาศัยการดำเนิน #คุณธรรมสามประการ (ปัญญา เมตตา ความกล้า) จึงจะสมบูรณ์ได้ แนวทาง ๕ ประการก็คือ คุณสัมพันธ์ทั้งห้า ได้แก่ คุณสัมพันธ์ระหว่างกษัตริย์กับขุนนาง พ่อกับลูก สามีกับภรรยา พี่กับน้อง เรากับมิตรสหาย

 #ปัญญา #เมตตา #ความกล้า ทั้งสามประการนี้ เป็นคุณธรรมการดำเนินที่คนทั่วหล้าสามารถดำเนินได้ หากเข้าใจทั้งสามประการนี้แล้ว ก็จะรู้จักการบำเพ็ญบ่มเพาะตน

 
เมื่อรู้จักการบำเพ็ญบ่มเพาะตน ก็จะรู้จักปกครองดูแลปวงประชา เมื่อรู้จักปกครองดูแลปวงประชา ก็จะรู้จักบริหารปกครองประเทศ

 บรมครูขงจื่อกล่าวว่า "#ผู้มีปัญญานั้นไร้ซึ่งความลังเลสงสัย #ผู้ที่เมตตานั้นไร้ซึ่งความห่วงพะวง #ผู้ที่มีความกล้านั้นไร้ซึ่งความหวาดกลัว

" หากคนเราไร้ซึ่งความลังเลสงสัย ไร้ความห่วงพะวง และความหวาดกลัว จิตก็จะเข้าสู่ภาวะที่ "บริสุทธิ์จริงใจ" และมีคุณธรรมการดำเนินอยู่ใน "ทางสายกลาง" ได้

(1) อะไรคือปัญญา? 

 ผู้มีปัญญาจะสามารถเข้าใจสภาพความเป็นจริงของทุกสิ่งทุกอย่าง และแปรเปลี่ยนสภาพการณ์ต่างๆได้ เซียนพุทธะกล่าวว่า "ผู้มีปัญญานั้นมองเรื่องราวใดๆ จะมีความกระจ่างชัดในหลักธรรมและเข้าใจอย่างทะลุปรุโปร่ง จึงไร้ซึ่งความลังเลสงสัย"

 
ปัญญาที่พระอริยะกล่าวถึงนั้น ไม่ใช่ความฉลาดที่ชาวโลกรู้จักกัน แม้ว่าจะมีความรอบรู้ หรือเป็นนักวิชาการที่เยี่ยมยอด แต่เมื่อเผชิญหน้ากับปัญหาของความเป็นความตาย หรือนิสัยความเคยชินอันเกิดจากโลภโกรธหลง ก็ไม่รู้จะทำอย่างไรเช่นกัน ปัญญาที่แท้จริงนั้นจะสามารถแก้ไขปัญหาแห่งการเกิดตายอันเป็นเรื่องใหญ่ของชีวิตได้

 มหาบัณฑิตจูซี กล่าวว่า “สิ่งที่มนุษย์ได้รับจากฟ้านั้นคือธรรมญาณอันเป็นสุญตาที่ไม่ดับสูญ เพียบพร้อมด้วยปัญญา สามารถบังเกิดสรรพธรรมมาคลี่คลายปัญหาต่างๆได้ ปัญญาที่แท้จริงนั้นก็คือจิตญาณของมนุษย์นั่นเอง 

 
พระบรรพจารย์รุ่นที่ 6 กล่าวว่า "เดิมทีก็เพียบพร้อมสมบูรณ์อยู่แล้ว” หนึ่งจุดชี้จากพระวิสุทธิอาจารย์ ทำให้เราสามารถย้อนมองส่องตนคืนสู่จิตเดิม บังเกิดปัญญา

(2) อะไรคือเมตตา?

เมตตาคือจิตเดิมของมนุษย์ ในคัมภีร์อี้จิง บทซี่ฉือ บันทึกไว้ว่า “หลักธรรมในการดำรงอยู่ของฟ้าคือสภาวะอินและหยัง หลักธรรมในการดำรงอยู่ของแผ่นดินคือความอ่อนโยนและความแข็งแกร่ง หลักธรรมในการดำรงอยู่ของมนุษย์คือเมตตากับมโนธรรม” นี่เป็นการบ่งบอกให้รู้ว่าคุณสัมพันธ์และศีลธรรมจรรยาต่างๆของมนุษย์ ล้วนอาศัยเมตตาและมโนธรรมมาทำให้ดำรงอยู่ 

 
ในคัมภีร์กตัญญูบันทึกไว้ว่า "การอบรมกล่อมเกลาของพระอริยะ ไม่ต้องใช้แบบที่เข้มงวดก็ประสบความสำเร็จได้ การบริหารปกครองของพระอริยะ ไม่ต้องใช้วิธีการที่เข้มงวดก็สามารถปกครองได้อย่างสงบสุข นั่นเป็นเพราะพระอริยะดำเนินตามกตัญญุตาธรรม ซึ่งเป็นรากฐานของจิตใจมนุษย์” รากฐานของมนุษย์ก็คือจิตเดิมแท้อันดีงาม และก็คือมโนธรรมสำนึกที่ปราชญ์เมิ่งจื่อกล่าวถึง

เมตตาเป็นคุณธรรมอันสมบูรณ์ในจิตใจ ดำรงจิตในสภาวะอันสมบูรณ์ดีงามที่สุด ก็เรียกว่าเมตตาธรรม นี่เป็นความมุ่งมั่นตั้งใจตลอดชีวิตของกัลยาณชนที่จะทำให้ได้ ตลอดชีวิตของบรมครูขงจื้อไม่ค่อยกล่าวถึงใครโดยง่ายว่าบุคคลนั้นเข้าถึงสภาวะของเมตตาธรรมแล้ว เพราะนั่นไม่ใช่เรื่องง่าย 

มหาบัณฑิตในสมัยราชวงศ์ซ่งกล่าวว่า “เมื่อกิเลสแห่งวัตถุในใจคนถูกขจัดได้อย่างหมดจด ใจธรรมก็สำแดงออกมาได้เอง หากยังมีกิเลสในใจคนแม้เพียงนิด ก็ไม่ได้เรียกว่าเมตตาธรรมแล้ว

ปราชญ์เมิ่งจื่อกล่าวว่า “ผู้ที่มีเมตตาธรรม จะรู้จักรักผู้อื่น”  

ศาสนาพุทธกล่าวว่า “มีมหาเมตตาแม้กับผู้ไร้บุญสัมพันธ์ มีมหากรุณาเห็นเวไนยดั่งเลือดเนื้อเดียวกัน" มีทั้งเมตตาและกรุณา ก็คือเมตตาธรรม ผู้มีความเมตตาย่อมมีความรักอันสุดประมาณ เห็นความทุกข์ร้อนของปวงประชาเหมือนดั่งความทุกข์ร้อนของตน "จิตใจที่รักผู้คนดั่งรักตนเอง เช่นนี้ ก็คือการสำแดงของเมตตาธรรม

(3) อะไรคือความกล้า? 

คุณธรรมการดำเนินแห่งความกล้านั้น เมื่อดำรงอยู่ภายใน เรียกว่า "ความแกร่ง" เมื่อแสดงออกมาภายนอก เรียกว่า "ความเข้มแข็ง" เมื่อความแกร่งดำรงอยู่ภายในจิตใจก็จะไม่พ่ายแพ้ต่ออารมณ์ความอยาก เมื่อความเข้มแข็งแสดงออกมาภายนอก ก็จะไม่ยอมจํานนต่ออิทธิพล

ปราชญ์จื่อลู่เรียนถามว่าอะไรคือความกล้าแกร่ง? บรมครูขงจื้อกล่าวว่า 

“เป็นความกล้าแกร่งของชนชาวใต้? หรือเป็นความกล้าแกร่งของชนชาวเหนือ? หรือว่าเป็นความกล้าแกร่งในความคิดของเจ้า? 

อบรมสอนสั่งผู้คนด้วยความใจกว้างอ่อนโยน ไม่ตอบโต้เอาคืนต่อผู้ที่ได้มารยาท นี่คือความกล้าแกร่งของชนชาวใต้ กัลยาณชนดำเนินเช่นนี้ นอนทั้งชุดเกราะ รบจนชีพวายก็ไม่เสียดาย นี่คือความกล้าแกร่งของชนชาวเหนือ 

ผู้มีความกล้าแกร่งดำเนินเช่นนี้ ดังนั้นกัลยาณชนเข้ากับทุกคน ได้ แต่ไม่คล้อยไปตามกระแส นี่ช่างเป็นความกล้าแกร่งยิ่งนัก! ดำรงอยู่ในทางสายกลางโดยไม่เอนเอียง ช่างเป็นความกล้าแกร่งนัก! 

ยามบ้านเมืองมีธรรม ได้มีโอกาสออกมาปฏิบัติหน้าที่ แต่ก็ยังคงรักษาความมุ่งมั่นในยามที่ตนเคยตกอับขัดสน ช่างเป็นความกล้าแกร่งนัก! ยามบ้านเมืองไร้ธรรม แม้ต้องเผชิญกับความตาย เกียรติศักดิ์ศรีก็ยังมีแปรผัน ช่างเป็นความกล้าแกร่งนัก!" ความกล้าแกร่งที่แท้จริงนั้น เป็นความกล้าแกร่งที่ดำเนินอยู่ในทางสายกลาง และสำแดงออกมาจากจิตเดิม 
กัลยาณชนนั้นมีความกล้าแกร่ง 4 ประการ คือ 

1.เข้ากับทุกคนได้ แต่ไม่คล้อยไปตามกระแส 

2.ดำรงอยู่ในทางสายกลางโดยไม่เอนเอียง 

3.เมื่อได้มีโอกาสออกมาปฏิบัติหน้าที่ แต่ก็ยังคงรักษาความมุ่งมั่นในยามที่ตนเคยตกอับขัดสน 

4.ยามถูกคุกคามต้องเผชิญกับความตาย เกียรติศักดิ์ศรีก็ยังมีแปรผัน

ท่านเหลาจื่อกล่าวว่า "#สามารถเอาชนะผู้อื่นได้แสดงว่ามีพละกำลัง #สามารถเอาชนะตนเองได้เรียกว่าผู้กล้าแกร่ง” 

 
วีรชนผู้กล้าถือว่าการเอาชนะผู้อื่นนั้นเป็นความกล้าแกร่ง แต่นั่นไม่ใช่เป็นความกล้าแกร่งอย่างแท้จริง เพราะนั่นเป็นเพียงพละกำลังเท่านั้น แต่อริยะปราชญ์สามารถเอาชนะอารมณ์ความอยากของตนเองได้ ทำได้ถึงการควบคุมตนฟื้นฟูจริยธรรม นี่จึงเป็นความกล้าแกร่งอย่างแท้จริง

อะไรคือสี่ละเว้น? หากกล่าวถึงเรื่องของการสร้างคุณงามความดี และการสร้างวาจาอันชอบนั้น #อริยปราชญ์เหยียนหุย จะไม่ได้ดำเนินในเรื่องเหล่านี้มากนัก แต่ถ้าพูดถึงในด้านคุณธรรมบารมี นับได้ว่าท่านเป็นผู้มีคุณธรรมบารมีสูงสุดในเหล่าสานุศิษย์ของบรมครูขงจื่อ ทั้งชีวิตของปราชญ์เหยียนหุยอยู่อย่างสมถะเรียบง่าย 

“#ประทังชีพเพียงข้าวหนึ่งกระบอกน้ำหนึ่งกระบวย อาศัยอยู่ในตรอกโทรมๆ” ชีวิตความเป็นอยู่แสนจะทุกข์ยากลำบาก แต่ก็ยังสุขสมถะในธรรมได้ บรมครูขงจื่อเคยชื่นชมท่านว่า เป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ สามารถทำได้ถึง "ไม่พาลโกรธ และไม่ทำผิดซ้ำ"

ปราชญ์เหยียนหุยถามบรมครูขงจื่อว่าอะไรคือเมตตาธรรม

"#ควบคุมตนฟื้นฟูจริยธรรมคือเมตตาธรรม หากวันใดทุกคนสามารถควบคุมตนเองฟื้นฟูจริยธรรมได้ ทุกคนทั่วหล้าก็จะคืนสู่เมตตาธรรม การดำเนินเมตตาธรรม ต้องอาศัยตนเอง ไหนเลยจะอาศัยผู้อื่น?”  

ปราชญ์เหยียนหุยถามอีกว่า แล้วจะดำเนินได้อย่างไร? บรมครูขงจื่อตอบว่า "#สิ่งที่ผิดจริยธรรม อย่าดู อย่าฟัง อย่าพูด อย่าทำ" 

ปราชญ์เหยียนหุยกล่าวว่า “แม้ว่าศิษย์จะไม่ฉลาด แต่ขอปฏิบัติตามคำสอนของอาจารย์ครับ” ปราชญ์เหยียนหุยทุ่มเทในการดำเนินสี่ละเว้นเป็นอย่างมาก ในที่สุด ก็สำเร็จเป็นอริยปราชญ์

 
#สี่ละเว้น คือ ผิดจริยธรรมอย่าดู ผิดจริยธรรมอย่าฟัง ผิดจริยธรรมอย่าพูด ผิดจริยธรรมอย่าทำ สี่สละเว้นนี้ดูขึ้นมาแล้วเหมือนเรื่องธรรมดาทั่วไป แต่ถ้าจะทำให้ได้ดีก็ไม่ใช่เรื่องง่าย หากว่าไม่ได้บำเพ็ญบ่มเพาะอย่างลึกซึ้งก็ไม่อาจทำได้

(1) #ผิดจริยธรรมอย่าดู ใจก็ไม่ถูกแปดเปื้อนด้วยกิเลสแห่งวัตถุ ผิดจริยธรรมอย่าดู ตาก็จะวิสุทธิ์ไม่ถูกแปดเปื้อน ขันธ์ห้า คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ รูปขันธ์อยู่อันดับแรก แสดงว่าตาถูกแปดเปื้อนด้วยรูปลักษณ์ได้มากและหนักที่สุด ดังนั้น สิ่งใดที่ผิดต่อจริยธรรม ผู้บำเพ็ญก็อย่าได้ไปมอง

เซียนพุทธะกล่าวไว้ว่า 

“ตาเหมือนกับโจรเห็นสิ่งใดก็อยากได้ จิตใจหลงใหลเลื่อนลอย หาทุกข์ใส่ตัว หากสำรวมนัยน์ตาทั้งสอง ก็สามารถเก็บจิตเก็บใจกลับมาได้ ผิดจริยธรรมอย่าดู เคร่งครัดในการเห็นชอบ (สัมมาทิฐิ) จะขจัดความกลัดกลุ้มกังวลได้มากมาย"

เซียนพุทธะกล่าวว่า “หมั่นอ่านหนังสือธรรมะพระโอวาทพระคัมภีร์ให้มาก สามารถเพิ่มพูนปัญญาทำให้รู้จักแยกแยะถูกผิดดีชั่ว หมั่นดูทิวทัศน์ธรรมชาติให้มาก ทำให้จิตใจเบิกบาน และได้ชื่นชมความงดงามของการสรรค์สร้างท่ามกลางฟ้าดิน"

(2) #ผิดจริยธรรมอย่าฟัง คำพูดที่ไม่ดีก็ไม่อาจมาก่อกวนใจได้ ผิดจริยธรรมอย่าฟัง หูก็จะวิสุทธิ์ไม่ถูกแปดเปื้อน

พระโอวาทกวนเซิ่งตี้จวิน กล่าวไว้ว่า “เรื่องติฉินนินทามีอยู่ทั้งวัน ถ้าไม่ไปฟังย่อมไม่มี" เรื่องติฉินนินทาทำลายความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลได้ง่าย 

#คำพูดที่รุนแรงสามารถทำลายความสมานฉันท์ของอาณาจักรธรรมได้ ต้องสำรวมระวังให้ดี มีคำกล่าวว่า 
"ข่าวเล่าลือ จะหยุดที่ผู้มีปัญญา” ในโลกนี้เรื่องใครถูกใครผิด ใครจะไปตัดสินได้? ดังนั้นผู้บำเพ็ญธรรมจะไม่ไปใส่ใจ ว่าใครถูกใครผิด แต่จะดำเนินตามหลักสัจธรรมท่านโสเครตีสเคยตักเตือนลูกศิษย์ว่า ต้องใช้ตะแกรงสามอันกลั่นกรองคำพูดของตนเองก่อน 

อันที่หนึ่ง กรองว่าได้ยินกับหูได้เห็นกับตาหรือไม่?

อันที่สอง กรองว่าได้ผ่านการตรวจสอบความจริงแล้วหรือยัง?

อันที่สาม กรองว่ามีความสำคัญกับตนเองหรือไม่?

หูของคนเรารับฟังเสียงได้ตลอดเวลา เสียงที่มาจากรอบด้านก็ฟังได้หมด ด้วยเหตุนี้จึงถูกแปดเปื้อนได้ง่าย ทำให้จิตมโนธรรมสำนึกลุ่มหลงไป ดังนั้น ผู้บำเพ็ญธรรมควรหมั่นฟังคำพูดที่ดีมีประโยชน์ ฟังเพลงธรรมะ หรือดนตรีที่จรรโลงใจ หรือเสียงของธรรมชาติ เช่นนี้แล้วไม่เพียงยกระดับจิตใจได้ ยังทำให้เกิดอารมณ์สุนทรีย์และหล่อเลี้ยงจิตญาณได้

(3) #ผิดจริยธรรมอย่าพูด ก็จะไม่เกิดเรื่องวิพากษ์วิจารณ์ ผิดจริยธรรมอย่าพูด ปากก็จะวิสุทธิ์ไม่ถูกแปดเปื้อน

หากคนเราไม่บำเพ็ญด้านวาจา ทั้งวันอาจจะพูดคำหยาบ พูดส่อเสียด หรือไม่ก็พูดเพ้อเจ้อ พูดปด สร้างกรรมปากอยู่เสมอ ก็ยากจะบำเพ็ญสำเร็จ ได้มีค่ากล่าวว่า 

"#เพียงคำพูดเดียวก็ทำให้บ้านเมืองเจริญได้ #เพียงคำพูดเดียวก็ทำให้บ้านเมืองล่มจมได้” คำพูดคือเสียงจากใจ จะต้องสำรวมระวังให้ดี บางครั้งคนพูดไม่มีเจตนา แต่คนฟังตีความผิด ดังนั้น คำพูดที่ดีมีประโยชน์ สามารถส่งเสริมผู้คนได้ แต่คำพูดที่ไม่ดีก็สอบผู้อื่นล้มได้ 

เซียนพุทธะกล่าวว่า “เสียงกระซิบกระซาบบนโลกมนุษย์ ฟ้าเบื้องบนได้ยินดังเหมือนฟ้าร้อง” อย่าคิดว่าคุยกันเองในห้องส่วนตัว จะไม่มีใครรู้ ต้องรู้ว่าเหนือศีรษะสามฟุตมีเทพเทวาคอยตรวจตราอยู่ 

ฟ้าให้พรสวรรค์ด้านวาทศิลป์ ก็ต้อง “คิดดี พูดดี” หมั่นพูดให้กำลังใจ ส่งเสริมผู้คน เช่นนี้แล้วสังคมก็จะดียิ่งๆขึ้นไป 

(4) #ผิดจริยธรรมอย่าทำ กายนี้ก็จะดำเนินตามประสาธรรมญาณ ผิดจริยธรรมอย่าทำ กายก็จะวิสุทธิ์ไม่ถูกแปดเปื้อน ต้องสำรวมระวังความประพฤติของตน โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งที่จะทำร้ายตนหรือผู้อื่น ดั่งเช่น สุรา นารี บุหรี่ สิ่งเสพติด สิ่งเหล่านี้จะทำลายสุขภาพ และสติสัมปชัญญะ 

อีกทั้งเป็นการทำลายสังคมและครอบครัวอย่างใหญ่หลวง ผู้บำเพ็ญธรรมควรสำรวมระวัง อย่าไปติดหลง 

สถานที่ที่ไม่ควรไปก็อย่าไป อย่าไปท่องราตรี สิ่งที่ไม่ควรทำก็อย่าไปทำ อย่าไปติดเหล้าติดบุหรี่ 

ฟ้ากำเนิดเรามาย่อมให้เราสำแดงประโยชน์ได้ เกิดเป็นคนก็ต้องทำความดี ช่วยเหลือผู้อื่น ทำงานของการสงเคราะห์ผู้คนฉุดช่วยชาวโลก ฉุดช่วยคน ส่งเสริมคน