VIẾT: 1. Viết đoạn văn NL

2. Viết bài văn NL

1. Xác định ngôi kể trong văn bản.

- Người kể chuyện ngôi thứ nhất là người kể xưng “tôi” trong tác phẩm, điểm nhìn hạn tri.

- Người kể chuyện ngôi thứ ba là người kể chuyện ẩn danh, không trực tiếp xuất hiện trong tác phẩm, điểm nhìn toàn tri.

2. Xác định đề tài, chủ đề của văn bản.

Đề tài

Chủ đề

- Khái niệm: Là phạm vi đời sống được phản ánh, thể hiện trực tiếp trong tác phẩm văn học.

VD: Đề tài người lính/Đề tài người nông dân/Đề tài quê hương, đất nước/Đề tài chiến tranh/Đề tài thiên nhiên/Đề tài người phụ nữ, …

- Khái niệm: Là vấn đề chính mà tác phẩm biểu đạt (là vấn đề chủ yếu, trung tâm, là phương diện chính yếu của đề tài).

VD: Chủ đề của tác phẩm Chí Phèo là bi kịch bị lưu manh hóa của người nông dân cùng với khát vọng hoàn lương của họ.

 3. Xác định không gian, thời gian trong văn bản.

- Không gian: địa điểm, nơi chốn xảy ra trong câu chuyện.

- Thời gian: thời điểm được nói đến trong câu chuyện.

4. Chỉ ra từ ngữ, chi tiết, hình ảnh chứa thông tin trong văn bản theo yêu cầu

 Căn cứ vào văn bản, tìm và ghi lại từ ngữ, chi tiết, hình ảnh chứa thông tin.

5. Xác định lời người kể chuyện và lời nhân vật.

Lời người kể chuyện

Lời nhân vật

- Là lời giới thiệu, miêu tả nhân vật, bối cảnh, bình luận dẫn dắt câu chuyện, tạo thành giọng chủ đạo của chuyện.

- Lời nhân vật là lời nói trực tiếp của nhân vật (độc thoại, đối thoại).

6. Phân tích tác dụng của việc lựa chọn người kể chuyện; lựa chọn điểm nhìn.

- Tác dụng của việc lựa chọn người kể chuyện:

+ Bước 1: Chỉ ra người kể chuyện/điểm nhìn.

+ Bước 2: Nêu tác dụng

- Tác dụng của việc lựa chọn người kể chuyện, điểm nhìn:

++ Người kể chuyện ngôi thứ nhất (Điểm nhìn hạn tri): Tạo sự chân thực trong lời kể, có cơ hội đi sâu khai thác thế giới nội tâm nhân vật - người kể.

++ Người kể chuyện ngôi thứ 3 (Điểm nhìn toàn tri): Tạo sự khách quan trong lời kể, giúp cho người đọc biết được nhiều thông tin hơn, rõ hơn về nhân vật và sự việc so với điểm nhìn hạn tri.

7. Phân tích ý nghĩa, tác dụng của chi tiết/hình ảnh tiêu biểu trong văn bản.

- Bước 1: Chỉ ra chi tiết/ hình ảnh

- Bước 2: Trình bày ý nghĩa của chi tiết/ hình ảnh:

+ Về mặt nghệ thuật: làm cho câu văn, đoạn văn thêm sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn người đọc, người nghe; góp phần làm đầy, thúc đẩy sự phát triển của cốt truyện.

+ Về mặt nội dung: Góp phần thể hiện nội dung của tác phẩm; khắc họa đặc điểm tính cách, phẩm chất của nhân vật; đặc điểm bức tranh cuộc sống, qua đó thể hiện tư tưởng, tình cảm, tài năng nghệ thuật của nhà văn.

8. Nhận xét về hình tượng nhân vật.

- Bước 1: Nêu khái quát về hình tượng nhân vật (số phận, cuộc đời, tính cách, phẩm chất,..).

- Bước 2: Nhận xét về hình tượng nhân vật

 + Tính cách, phẩm chất của nhân vật có tốt đẹp, đem lại giá trị cho cộng đồng, xã hội hay không?

+ Nhân vật đại diện cho đối tượng, giai cấp nào?

+ Qua số phận, tính cách, phẩm chất đó, nhà văn thể hiện thái độ, tình cảm gì? Muốn gửi đến chúng ta thông điệp gì?

9. Lí giải, nhận xét được tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả/người kể chuyện với nhân vật trong văn bản.

- Bước 1: Gọi tên tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả đối với nhân vật. (yêu mến, trân trọng, xót thương, ngợi ca,… + đối với điều gì).

 - Bước 2: Nhận xét, đánh giá: (Thái độ, tình cảm đó xuất phát từ đâu?)

+ Đó là một tình cảm thiêng liêng, cao quý/ chân thành, trong sáng/ nhân văn, đáng trân trọng/ xuất phát từ tấm lòng… (lựa chọn  2-3 tính từ để đánh giá, nhận xét về cảm xúc của nhân vật).

10. Phân tích tác dụng/ hiệu quả của các biện pháp nghệ thuật (các BPTT, từ láy, câu rút gọn,..).

Bước 1: Gọi tên và chỉ ra biểu hiện biện pháp tu từ.

Bước 2: Nêu tác dụng:

+ Tác dụng về mặt hình thức.

+ Tác dụng về nội dung: Nhấn mạnh nội dung gì?

+ Qua đó, tác giả thể hiện thái độ, tình cảm gì…. ? Từ đó, muốn gửi gắm thông điệp gì….?

11. Anh/chị hiểu thế nào về câu văn “…” trong văn bản?

- B1: Giải thích từ ngữ, hình ảnh (nếu cần)

- B2: Câu văn ấy thể hiện điều gì?

12. Rút ra thông điệp/bài học về tư tưởng, nhận thức và lí giải.

+ Bước 1: Rút ra Thông điệp/Bài học có ý nghĩa sâu sắc nhất:

Chúng ta hãy/cần/nên/phải/… (Lưu ý: Đó phải là thông điệp và bài học tích cực)

+ Bước 2: Lí giải: Em chọn thông điệp/bài học trên vì …

13. Đồng tình/ Không đồng tình với quan niệm của tác giả được thể hiện trong văn bản hay không? Lí giải?

- Bước 1: Chỉ rõ quan điểm của bản thân: đồng tình/không đồng tình/vừa đồng tình vừa không đồng tình.

- Bước 2: Lí giải

+ Nêu nội dung của ý kiến

+ Ý nghĩa/ hậu quả.

+ Từ đó, chúng ta cần phải …

14. Từ nội dung văn bản/câu văn, anh/chị có suy nghĩ gì….?

- Bước 1: Khái quát ngắn gọn nội dung văn bản/câu văn.

- Bước 2: Trình bày suy nghĩ của bản thân về vấn đề đặt ra (trọng tâm).

Có bao giờ bạn mơ thấy một âm thanh, chỉ một âm thanh thôi, không hình ảnh. Đó là khi bạn nghe mơ hồ bên tai như có ai đó đang gọi tên mình “A. ơi”, vừa như ngay bên cạnh vừa như xa xôi lắm. Mơ hồ như một giấc chiêm bao. Đó là tiếng “ơi” mà lúc nhỏ tôi hay nghe lắm, có ngày nghe đến hàng chục lần. Có khi bà ngoại gọi “A. ơi về ăn cơm”, có khi nghe cậu bạn thân “A. đi câu cá”, có khi là đứa em trai thì thầm vào tai “A.ơi” khi muốn xin xỏ thứ gì. Những cũng có khi là tiếng kêu “…ơi” của mẹ, gọi về phát cho mấy cái đũa bếp vào mông vì cái tội ham chơi. Đã bao lâu rồi, tôi không được nghe tiếng “ơi” ấy!

[...]

Có phải chúng ta đang ngày càng ít nói với nhau hơn. Chúng ta gặp nhau qua YM, tin nhắn, chúng ta đọc blog hay những câu status trên Facebook của nhau mỗi ngày, chúng ta những tưởng đã biết hết, hiểu hết với nhau mà không cần thốt lên lời. Có phải vậy chăng? Có phải ta cũng như loài cá heo có thể giao tiếp với nhau bằng sóng siêu âm. Tiếng nói con người dùng để làm gì nếu không phải để thổ lộ, để giãi bày, để xoa dịu. Nếu muốn được hiểu thì phải được lắng nghe. Nếu muốn được lắng nghe thì phải nói trước đã. Vậy thì còn ngần ngừ chi nữa, hãy nói với nhau đi. Nói với ba, với mẹ, với anh chị, với em, với bạn bè,… Đừng chat, đừng email, đừng post lên Facebook, hãy chạy đến gặp nhau, hay ít nhất, hãy nhấc điện thoại lên, thậm chí chỉ để gọi nhau một tiếng “…ơi” dịu dàng!

Một tiếng người thực sự ân cần, yêu thương, quan tâm, gần gũi,… Và chắc chắn, không phải là chiêm bao.

(Nếu biết trăm năm là hữu hạn, Phạm Lữ Ân, NXB Hội Nhà văn, 2017, tr.129,130,131)

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn):

Câu 1. Xác định vấn đề nghị luận của văn bản trên.

Câu 2. Theo văn bản, tiếng “ơi” mà lúc nhỏ nhân vật “tôi” hay nghe là của những ai?

Câu 3. Theo tác giả, vì sao con người hiện đại lại ngày càng ít nói với nhau hơn?

Câu 4. Nêu hiệu quả của biện pháp tu từ điệp cấu trúc được sử dụng trong đoạn văn sau: “Có phải chúng ta đang ngày càng ít nói với nhau hơn. Chúng ta gặp nhau qua YM, tin nhắn, chúng ta đọc blog hay những câu status trên Facebook của nhau mỗi ngày, chúng ta những tưởng đã biết hết, hiểu hết với nhau mà không cần thốt lên lời. Có phải vậy chăng? Có phải ta cũng như loài cá heo có thể giao tiếp với nhau bằng sóng siêu âm.”

Câu 5. Theo anh/chị, vì sao tác giả lại so sánh con người với “loài cá heo có thể giao tiếp bằng sóng siêu âm”?

Câu 6. Theo anh/chị, việc chỉ “chat”, “email”, “post lên Facebook” thay vì trò chuyện trực tiếp có thể gây ra những hệ lụy gì trong các mối quan hệ giữa người với người?

Câu 7. Tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì qua câu văn: “ Nếu muốn được hiểu thì phải được lắng nghe. Nếu muốn được lắng nghe thì phải nói trước đã. Vậy thì còn ngần ngừ chi nữa, hãy nói với nhau đi.”? Lí giải?

Câu 8. Câu văn “Một tiếng người thực sự ân cần, yêu thương, quan tâm, gần gũi,… Và chắc chắn, không phải là chiêm bao” có ý nghĩa gì với anh/chị?

Câu 9. Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ hiện nay, bạn sẽ lựa chọn ưu tiên hình thức giao tiếp trực tiếp hay gián tiếp (qua mạng xã hội, tin nhắn,…)? Vì sao?

Câu 10. Từ tiếng gọi “...ơi” đầy thân thương trong đoạn trích, hãy chia sẻ một kỷ niệm cá nhân (thật hoặc hư cấu) về một lời gọi/lời nói đã để lại ấn tượng sâu sắc trong bạn. Theo bạn, tại sao lời nói ấy lại có sức lay động như vậy?

CÁC YẾU TỐ ĐỌC HIỂU THƠ

• Chủ đề

• Mạch cảm xúc

• Hình ảnh thơ

• Bptt

• nhịp , vần

• thể thơ

• giọng điệu

I. Đọc hiểu

Đọc văn bản:                                           

NHỚ

                                                        - Nguyễn Đình Thi -

Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh

         Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây

    Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh

      Sưởi ấm lòng chiến sĩ dưới ngàn cây

                                               Anh yêu em như anh yêu đất nước

                                               Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

                                               Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước

                                               Mỗi tối anh nằm mỗi miếng anh ăn

      Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt

      Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời

     Ngọn lửa trong rừng bập bùng đỏ rực

         Chúng ta yêu nhau kiêu hãnh làm người.

* Chú thích:

- Nguyễn Đình Thi (1924- 2003) là một nghệ sĩ đa tài. Ông sáng tác nhạc, làm thơ, viết tiểu thuyết, kịch, tiểu luận phê bình; ở lĩnh vực nào ông cũng có những đóng góp đáng trân trọng. Thơ ông tự do, phóng khoáng mà vẫn hàm súc, sâu lắng, suy tư, dạt dào cảm xúc, giàu nhạc điệu và có nhiều tìm tòi theo hướng hiện đại.

- Bài thơ “Nhớ” của Nguyễn Đình Thi được tác giả sáng tác trong kháng chiến chống Pháp, là một trong những bài thơ tình hay thời chống Pháp và cũng là một trong những bài thơ tình đặc sắc trong thơ Việt Nam hiện đại.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình của bài thơ.

Câu 2. Chỉ ra hai hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng trong bài thơ.

Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp cấu trúc trong đoạn thơ sau:

Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh

         Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây

    Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh

      Sưởi ấm lòng chiến sĩ dưới ngàn cây

Câu 4. Anh/chị thấy nhân vật trữ tình là người như thế nào qua đoạn thơ sau?

Anh yêu em như anh yêu đất nước

                                              Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

                                              Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước

                                              Mỗi tối anh nằm mỗi miếng anh ăn

Câu 5. Từ nội dung của bài thơ, anh/chị rút ra được thông điệp ý nghĩa nào về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay đối với đất nước? Vì sao?

2. Bài 2 I. Đọc hiểu

   Đọc văn bản:

   DẬY MÀ ĐI

   Dậy mà đi! Dậy mà đi!
   Đừng tiếc nữa, can chi mà tiếc mãi?
   Ai chiến thắng mà không hề chiến bại
   Ai nên khôn mà chẳng dại đôi lần?
   Huống đường đi còn lắm bước gian truân
   Đây chưa phải trận sau cùng chiến đấu!
   Thì đứng dậy, xoa tay, và tự bảo:
   Chỉ còn đây sức lực hãy còn đây!
   Lòng không nghèo tin tưởng ở tương lai
   Chân có ngã thì đứng lên, lại bước.
   Thua ván này, ta đem bày ván khác
   Có can chi, miễn được cuộc sau cùng
   Dậy mà đi, hy vọng sẽ thành công
   Rút kinh nghiệm ở bao lần thất bại:
   Một lần ngã là một lần bớt dại
   Để thêm khôn một chút nữa trong người.
   Dậy mà đi, hỡi bạn dân nghèo ơi!

                                                                    Tháng 5 - 1941

                                                     (Thơ, Tố Hữu, NXB Văn học, 2015, tr.126)

   Thực hiện các yêu cầu:  

   Câu 1. Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của bài thơ.

   Câu 2. Về cấu tứ, bài thơ triển khai mạch cảm xúc xoay quanh điều gì?

   Câu 3. Nêu tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ điệp cấu trúc trong những dòng thơ:

   Ai chiến thắng mà không hề chiến bại
   Ai nên khôn mà chẳng dại đôi lần?

   Câu 4. Nêu giá trị nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ của bài thơ.

   Câu 5. Nội dung của những lời thơ sau gợi cho anh/chị suy nghĩ gì?

   Rút kinh nghiệm ở bao lần thất bại:
   Một lần ngã là một lần bớt dại
   Để thêm khôn một chút nữa trong người.

Thạch Lam

(Lược dẫn: Dung là con thứ bốn trong gia đình bị sa sút kinh tế. Nàng lớn lên trong sự hờ hững, lạnh nhạt của gia đình. Rồi bị mẹ già bán cho một nhà giàu để lấy mấy trăm đồng bạc.)

Khốn nạn cho Dung từ bé đến nay không phải làm công việc gì nặng nhọc, bây giờ phải tát nước, nhổ cỏ, làm lụng đầu tắt mặt tối suốt ngày. Đã thế lại không có người an ủi. Chồng nàng thì cả ngày thả diều, chả biết cái gì mà cũng không dám cãi lại bà cụ. Còn hai em chồng nàng thì ghê gớm lắm, thi nhau làm cho nàng bị mắng thêm.

Những lúc Dung cực nhọc quá, ngồi khóc thì bà mẹ chồng lại đay nghiến:

-  Làm đi chứ, đừng ngồi đấy mà sụt sịt đi cô. Nhà tôi không có người ăn chơi, không có người cả ngày ôm lấy chồng đâu.

Rồi bà kể thêm:

-  Bây giờ là người nhà tao rồi thì phải làm. Mấy trăm bạc dẫn cưới, chứ tao có lấy không

đâu.

Dung chỉ khóc, không dám nói gì. Nàng đã viết ba bốn lá thư về kể nỗi khổ sở của nàng,

nhưng không thấy cha mẹ ở nhà trả lời.

(Lược dẫn: Dung ăn trộm tiền của mẹ chồng để trốn về nhà nhưng bị mẹ đẻ đay nghiến. Sáng hôm sau, mẹ chồng xuống tìm nàng.)

Bị khổ quá, nàng không khóc được nữa. Nàng không còn hy vọng gì ở nhà cha mẹ nữa. Nghĩ đến những lời đay nghiến, những nỗi hành hạ nàng phải sẽ chịu, Dung thấy lạnh người đi như bị sốt. Nàng hoa mắt lên, đầu óc rối bời, Dung ước ao cái chết như một sự thoát nợ.

Nàng không nhớ rõ gì. Ra đến sông lúc nào nàng cũng không biết. Như trong một giấc mơ, Dung lờ mờ thấy cái thành cầu, thấy giòng nước chảy. Trí nàng sắc lại khi ước lạnh đập vào mặt, nàng uất ức lịm đi, thấy máu đỏ trào lên, rồi một cái màng đen tối kéo đến che lấp cả.

Bỗng nàng mơ màng nghe thấy tiếng nhiều người, tiếng gọi tên nàng, một làn nước nóng đi vào cổ. Dung ú ớ cựa mình muốn trả lời.

[…] Hai hôm sau, Dung mạnh khỏe hẳn. Bà mẹ chồng vẫn chờ nàng, hỏi có vẻ gay gắt thêm:

-  Cô định tự tử để gieo cái tiếng xấu cho tôi à? Nhưng đời nào, trời có mắt chứ đã dễ mà chết được. Thế bây giờ cô định thế nào? Định ở hay định về?

Dung buồn bã trả lời:

-  Con xin về.

Đoạn trích 2:

(Trích “Hai lần chết”, Tuyển tập Thạch Lam, NXB Văn học, 2008, tr. 75 -84)

DÌ HẢO

Nam Cao

(Lược dẫn: Dì Hảo là con nuôi của bà tôi. Bố đẻ của dì chết đã lâu. Mẹ đẻ dì là bà xã Vận. Dù công việc buôn bán thuận lợi nhưng vì phải nuôi hai đứa con nheo nhóc cùng với đống nợ chồng chất nên bà để dì Hảo đi ở. Mới đầu về nhà mẹ nuôi, dì Hảo khóc ghê lắm nhưng rồi cũng quen dần và trở thành một người con gái rất ngoan đạo. Đến khi lấy chồng, dì dành cho chồng tất cả tình yêu thương nhưng chồng dì lại là một kẻ cờ bạc, rượu chè, vũ phu, không yêu dì.)

Hắn khinh dì là đứa con nuôi, còn hắn là con dòng cháu giống. Và tuy rằng nghèo xác, hắn nhất định không làm gì. Hắn lấy vợ để cho vợ nó nuôi. Dì Hảo cũng nghĩ đúng như thế ấy; dì làm mà nuôi hắn. Người vợ đảm đang ấy kiếm mỗi ngày được hai hào, dì ăn có năm xu. Còn một hào thì hắn dùng mà uống rượu. Và dì Hảo sung sướng lắm. Và gia đình vui vẻ lắm. Nhưng sự tai ác của ông trời bắt dì đẻ một đứa con.

Đứa con chết, mà dì thì tê liệt. Mỗi ngày ngồi là một ngày không có hai hào. Người chồng muốn đó là cái lỗi của người vợ vô phúc ấy.

Nhưng mới đầu hắn chỉ nghĩ thế thôi. Là vì nhờ ít tiền dành dụm. người ta vẫn có thể đủ cả cơm lẫn rượu. Nhưng rồi rượu phải bớt đi. Đến cả cơm cũng thế. Đến lúc ấy thì hắn không nhịn được nữa. Hắn chửi bâng quơ. Hắn chửi những nhà giàu, hắn chửi số kiếp hắn, và sau cùng thì chửi vợ. Ô! Hắn chửi nhiều lắm lắm, một bữa đói rượu rồi tình cờ có một bữa rượu say.

Dì Hảo chẳng nói năng gì. Dì nghiến chặt răng để cho khỏi khóc nhưng mà dì cứ khóc.

Chao ôi! Dì Hảo khóc. Dì khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ. Dì thổ ra nước mắt. Nhưng đã vội phí nước mắt làm gì nhiều đến thế. Vì dì còn phải khóc hơn thế nhiều, khi hắn chán chửi, bỏ nhà mà đi, bỏ đi bơ vơ, đau ốm, để tìm cơm rượu. Trách làm gì hắn, cái con người bắt buộc phải tàn nhẫn ấy? Hắn phải ăn, phải uống, phải vui thú, đó là đời của hắn. Dì Hảo què liệt không còn những cái ấy để mà cho. Không, dì có trách chi con người tàn nhẫn ấy. Cũng như dì đã không trách bà tôi đã làm ngơ không cấp đỡ cho dì. Bà tôi có còn giàu như trước nữa đâu? Người đã già, đã ốm yếu, và khổ cực thay! Đã nghèo như lúc còn hăm hai. Cái cơ nghiệp người gây dựng thầy tôi buôn bán thua lỗ, chúng tôi học hành tổn phí nhiều, đã tan tác đi theo gió bốn phương.

Người chỉ có thể đem đến cho dì Hảo mỗi ngày một xu quà, và rất nhiều nước mắt. Và rất nhiều lời than thở.

(Trích “Dì Hảo”, Tuyển tập truyện ngắn Đôi mắt, Nam Cao, NXB Văn học, 2017)

Chú thích:

*  Thạch Lam (1910 - 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân, là người đôn hậu tinh tế, rất thành công ở thể loại truyện ngắn. Thạch Lam chủ yếu khai thác thế giới nổi tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ. Mỗi truyện ngắn như một bài thơ trữ tình.

*    Nam Cao (1915 - 1951) tên khai sinh là Trần Hữu Tri, là nhà văn lớn của trào lưu văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945, là người có vẻ ngoài lạnh lùng nhưng đời sống nội tâm phong phú, có tấm lòng đôn hậu, chan chứa yêu thương. Nam Cao luôn đi sâu khai thác đời sống nội tâm, tinh thần nhân vật, sử dụng phương pháp độc thoại nội dung đầy khéo léo, tinh tế.

Đoạn trích 1:

[…]

NHÀ MẸ LÊ

Thạch Lam

Nhà mẹ Lê là một gia đình một người mẹ với mười một người con. Bác Lê là một người đàn bà nhà quê chắc chắn và thấp bé, da mặt và chân tay răn reo như một quả trám khô. Khi bác mới đến phố, ai ai cũng chú ý đến đám con của bác: mười một đứa, mà đứa nhớn mới có mười bảy tuổi! Đứa bé nhất hãy còn bế trên tay.

Mẹ con bác ta ở một căn nhà cuối phố, cái nhà cũng lụp xụp như những căn nhà khác. Chừng ấy người chen chúc trong một khoảng rộng độ bằng hai chiếc chiếu, có mỗi một chiếc giường nan đã gẫy nát. Mùa rét thì giải ổ rơm đầy nhà, mẹ con cùng nằm ngủ trên đó, trông như một cái ổ chó, chó mẹ và chó con lúc nhúc. Đối với những người nghèo như bác, một chỗ ở như thế cũng tươm tất lắm rồi. Nhưng còn cách kiếm ăn? Bác Lê chật vật, khó khăn suốt ngày cũng không đủ nuôi chừng ấy đứa con. Từ buổi sáng tinh sương, mùa nực cũng như mùa rét, bác ta đã phải trở dậy để đi làm mướn cho những người có ruộng trong làng. Những ngày có người mướn ấy, tuy bác phải làm vất vả, nhưng chắc chắn buổi tối được mấy bát gạo và mấy đồng xu về nuôi lũ con đói đợi ở nhà. Đó là những ngày sung sướng. Nhưng đến mùa rét, khi các ruộng lúa đã gặt rồi, cánh đồng chỉ còn trơ cuống rạ dưới gió bấc lạnh như lưỡi dao sắc khía vào da, bác Lê lo sợ, vì không ai mướn bác làm việc gì nữa. Thế là cả nhà nhịn đói. Mấy đứa nhỏ nhất, con Tý, con Phún, thằng Hy mà con chị nó bế, chúng nó khóc lả đi mà không có cái ăn. Dưới manh áo rách nát, thịt chúng nó thâm tím lại vì rét, như thịt con trâu chết. Bác Lê ôm ấp lấy con trong ổ rơm, để mong lấy cái ấm của mình ấp ủ cho nó.

(Trích Nhà mẹ Lê, Tuyển tập Thạch Lam, NXB Văn học, 2015, trang 28-29)

Đoạn trích 2:

LÀM MẸ

Nguyễn Ngọc Tư

(Lược phần đầu: Dì Diệu và chú Đức lấy nhau đã nhiều năm nhưng không có con vì năm cưới chú, việc cắt khối u buống trứng đã khiến dì không thể tự sinh con. Bởi niềm khao khát về

đứa con chưa lúc nào nguôi nên dì bàn với chú Đức tìm người mang thai hộ. Chị Lành gánh nước thuê vì hoàn cảnh gia đình ngặt nghèo nên nhận lời giúp chú dì. Em bé trong bụng chị Lành ngày một lớn đem đến niềm vui vô bờ cho chú dì, và cũng dấy lên tình mẫu tử ở chị Lành.)

Và khi tháng Ba đi qua, đứa bé bắt đầu báo hiệu sự sống. Chị Lành khoe:

-  Nó đạp rồi, chị Diệu, nó đạp đây nè.

Dì Diệu hớn hở vén bụng chị Lành lên, dưới làn da căng mẫn, đứa bé con chòi đạp rối rít. Chị Lành cười giòn:

-  Nó mạnh quá chị ha....

Dì Diệu cười, rồi làm như một cơn gió từ đâu xộc tới, tim dì riết lại một nỗi đau. Dì thèm biết bao nhiêu cái cảm giác che chở cho một sinh linh sống trong mình, để được thèm tới cùng, tới chảy nước dãi món ngọt, món chua, để có thể cảm nhận từ trái tim chứ không phải bằng bàn tay đôi bàn chân bé bỏng quẩy đạp bụng mình thon thót. Đó là những thứ cảm giác thiêng liêng không vay mượn, thuê mướn được: cảm giác làm mẹ. Dì bắt đầu lo lắng, mình đã làm một việc đúng không.

Chỉ còn một tháng hai mươi ngày nữa, đứa bé sẽ ra đời. Dì Diệu tính từng ngày, từng bữa. Chị Lành tính từng ngày từng bữa. Người trông cho mau, người trông đừng bao giờ đến. Dì Diệu cố quên cái vẻ mặt buồn bã, van nài của chị Lành. Chị biết, khi đứa bé khóc ngoe ngoe cất tiếng khóc chào đời, là chị với nó sẽ phải chia lìa. Hợp đồng đã ghi rõ ràng như vậy. Chị thấy thương mình, thương con và thương dì Diệu. Chị rối rít ăn, rối rít ngủ vì biết rằng mai nầy rồi chẳng còn nhau...

(Nguyễn Ngọc Tư, Làm mẹ, Tập truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư, NXB Trẻ, 5/2024)

Chú thích:

*  Thạch Lam (1910-1942), sinh ra tại Hà Nội, trong gia đình công chức gốc quan lại. Thuở nhỏ sống ở quê ngoại: phố huyện Cẩm Giàng (Hải Dương). Là người đôn hậu và rất đỗi tinh tế.

Ông có quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ và có biệt tài về truyện ngắn. Mỗi truyện của Thạch Lam như bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm nhưng chứa đựng biết bao tình cảm yêu mến chân thành và sự nhạy cảm trước biến thái của cảnh vật và lòng người. Văn Thạch Lam trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc.

*  Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976 tại Đầm Dơi, Cà Mau. Là nữ nhà văn trẻ của Hội nhà văn Việt Nam. Với niềm đam mê viết lách, chị miệt mài viết như một cách giải tỏa và thể nghiệm, chị biết rằng chị muốn viết về những điều gần gũi nhất xung quanh cuộc sống của mình. Giọng văn chị đậm chất Nam bộ, là giọng kể mềm mại mà sâu cay về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi. Cái chất miền quê sông nước ngấm vào các tác phẩm, thấm đẫm cái tình của làng, của đất, của những con người chân chất hồn hậu nhưng ít nhiều gặp những bất hạnh.

Đề bài: Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) so sánh, đánh giá nhân vật Mỵ và nhân vật người đàn bà trong hai đoạn trích sau:

Đoạn trích 1:

VỢ CHỒNG A PHỦ

(Lược dẫn: Truyện kể về cuộc đời của đôi trai gái người Mèo là Mị và A Phủ. Mị là một cô gái trẻ, đẹp. Cô bị bắt làm vợ A Sử - con trai thống lý Pá Tra để trừ một món nợ truyền kiếp của gia đình. Lúc đầu, suốt mấy tháng ròng, đêm nào Mị cũng khóc, Mị định ăn lá ngón tự tử nhưng vì thương cha nên Mị không thể chết. Mị đành sống tiếp những ngày tủi cực trong nhà thống lí. Mị làm việc quần quật khổ hơn trâu ngựa và lúc nào cũng “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”. Mùa xuân đến, khi nghe tiếng sáo gọi bạn tình thiết tha Mị nhớ lại mình còn trẻ, Mị muốn đi chơi nhưng A Sử bắt gặp và trói đứng Mị trong buồng tối.)

A Sử vừa ở đâu về, lại sửa soạn đi chơi. A Sử thay áo mới, khoác thêm hai vòng bạc vào cổ rồi bịt cái khăn trắng lên đầu. Có khi nó đi mấy ngày mấy đêm. Nó còn đương rình bắt nhiều người con gái nữa về làm vợ. Cũng chẳng bao giờ Mỵ nói.

Bây giờ Mỵ cũng không nói. Mỵ đến góc nhà, lấy ống mỡ, sắn một miếng, bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng.

Trong đầu Mỵ đang rập rờn tiếng sáo. Mỵ muốn đi chơi. Mỵ cũng sắp đi chơi. Mỵ quấn lại tóc. Mỵ với tay lấy cái váy hoa vắt phía trong vách. A Sử sắp bước ra, bỗng quay lại, lấy làm lạ. A Sử nhìn quanh thấy Mỵ rút thêm cái áo.

A Sử hỏi:

- Mày muốn đi chơi à?

Mỵ không nói. A Sử cũng không hỏi thêm. A Sử bước lại, nắm Mỵ, lấy thắt lưng trói hai tay Mỵ. Nó xách cả một thúng sợi đay ra trói đứng Mỵ vào cột nhà. Tóc Mỵ xõa xuống. A Sử quấn luôn tóc lên cột, Mỵ không cúi, không nghiêng được đầu nữa. Trói xong, A Sử thắt cái thắt lưng xanh ra ngoài áo rồi phẩy tay tắt đèn, đi ra khép cửa buồng lại.

Trong bóng tối, Mỵ đứng im, như không biết mình đang bị trói. Hơi rượu còn nồng nàn. Mỵ vẫn nghe thấy tiếng sáo đưa Mỵ đi theo những cuộc chơi. "Em không yêu, quả pao rơi rồi. Em yêu người nào, em bắt pao nào...". Mỵ vùng bước đi. Nhưng chân đau không cựa được. Mỵ không nghe tiếng sáo nữa. Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách. Ngựa vẫn đứng yên, gãi chân, nhai cỏ. Mỵ thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa.

(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài)

Đoạn trích 2:

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

(Lược dẫn: Truyện kể về Phùng, một nhiếp ảnh gia đi thực tế để chụp ảnh cho bộ lịch Tết. Trong một buổi sáng sớm trên biển, anh phát hiện một chiếc thuyền ngoài xa, hiện lên trong làn sương trắng, đẹp như một bức tranh hoàn mỹ. Anh xúc động, cảm thấy mình vừa tìm thấy "chân lý của cái đẹp".

Thế nhưng, khi con thuyền tiến lại gần, anh chứng kiến cảnh tượng đau lòng: người đàn ông trên thuyền thô bạo đánh đập vợ mình, trong khi người đàn bà chịu đựng mà không hề phản kháng...)

Ngay lúc ấy, chiếc thuyền đâm thẳng vào trước chỗ tôi đứng. Một người đàn ông và một người đàn bà rời chiếc thuyền. Họ phải lội qua một quãng bờ phá nước ngập đến quá đầu gối. Bất giác tôi nghe người đàn ông nói chõ lên thuyền như quát: “Cứ ngồi nguyên đấy. Động đậy tao giết cả mày đi bây giờ”.

Chắc chắn họ không trông thấy tôi. Người đàn bà trạc ngoài bốn mươi, một thân hình quen thuộc của đàn bà vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch. Mụ rỗ mặt. Khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ. Người đàn ông đi sau. Tấm lưng rộng và cong như lưng một chiếc thuyền. Mái tóc tổ quạ. Lão đi chân chữ bát, bước từng bước chắc chắn, hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ lúc nào cũng nhìn dán vào tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng của người đàn bà.Mua sách bán chạy nhất trực tuyến

Từ chỗ chiếc xe tăng mà tôi đang đứng với chiếc máy ảnh, đi quá mươi bước sâu vào phía trong có một chiếc xe rà phá mìn của công binh Mỹ, chiếc xe sơn màu vàng tươi và to lớn gấp đôi một chiếc xe tăng. Hai người đi qua trước mặt tôi. Họ đi đến bên chiếc xe rà phá mìn. Người đàn bà đứng lại, ngước mắt nhìn ra ngoài mặt phá nước chỗ chiếc thuyền đậu một thoáng, rồi đưa một cánh tay lên có lẽ định gãi hay sửa lại mái tóc nhưng rồi lại buông thõng xuống, đưa cặp mắt nhìn xuống chân.

Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết, chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”.

Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách trốn chạy.

(Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu)

Sự lắng nghe khiến người ta cảm thấy mình đặc biệt. Sự lắng nghe biểu lộ sự tôn trọng. Nó giúp bạn thu thập thông tin, giúp phát huy những gì bạn đang thực hiện. Điều tôi muốn nhấn mạnh nằm ở chỗ người thể hiện vượt trội là người biết lắng nghe xuất sắc.

    Hôm nay, chỉ một ngày thôi, hãy quyết định bạn chỉ lắng nghe (không phải nghe thấy). Đừng cắt ngang lời người khác. Đừng chuẩn bị câu đáp trả trong lúc nghe người khác nói. Đừng kiểm tra email hay nhắn tin khi có người đang chia sẻ. Chỉ lắng nghe thôi. Thật tập trung. Hãy ở đó vì họ. Bởi vì ai cũng có một giọng nói, và ai cũng khao khát tiếng nói của mình được thừa nhận. Hãy thưởng thức những điều vĩ đại được vén màn một khi bạn biết lắng nghe.

(Trích Đời ngắn đừng ngủ dài, Robin Sharma, NXB Trẻ, 2023, Tr. 145-146)

Trả lời các câu hỏi:

Câu 1. Vấn đề nghị luận của văn bản trên là gì?

Câu 2. Theo văn bản, sự lắng nghe có ý nghĩa như thế nào?

Câu 3. Chỉ lắng nghe thôi. Thật tập trung. Hãy ở đó vì họ.

Hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong trường hợp trên có tác dụng gì?

Câu 4. Anh/Chị hiểu như thế nào về những điều vĩ đại trong câu văn: Hãy thưởng thức những điều vĩ đại được vén màn một khi bạn biết lắng nghe?

Câu 5. Anh/Chị có đồng tình với ý kiến của tác giả: Đừng cắt ngang lời người khác. Đừng chuẩn bị câu đáp trả trong lúc nghe người khác nói không? Vì sao?