• een rijk taalaanbod

• motiverende en activerende luister-en leesomgeving

• doelgericht, betekenisvol luister-en leesaanbod dat aansluit bij de leefwereld en belevingswereld van de kleuters (werelden verbreden en verdiepen).

Taalleren is meer dan expliciet woordjes, kleuren, regeltjes leren. Heel veel taal leer je impliciet: door ‘doing and being’ door ‘doing and talking’, waarbij je de kleuters actief betrekt. Op basis van dat krachtige taalaanbod gaat een kind onbewust hypothesen maken. Als een kleuter 10 meervouden hoort, zou hij de hypothese kunnen vormen dat alle meervouden stam + ‘en’ zijn, zoals ‘mier-en’. Hij overgeneraliseert en dat is oké.

Op basis van die hypotheses gaat hij dan proberen en oefenen. Als hij op dat spreken krachtige feedback krijgt, wordt die feedback weer nieuw taalaanbod. Het kind gaat zijn hypothese bijstellen en opnieuw proberen: ‘Ah, er zijn toch woorden waar je op een andere manier een meervoud van maakt’. Een taalleerproces is dus een bijproduct van krachtige momenten waar veel interactie mogelijk is.

Het klasklimaat moet een veilige, krachtige leeromgeving zijn: aansluiten bij de leefwereld van de kinderen, aanzetten tot interactie met jou en de klasgenootjes.

Zo’n krachtige leeromgeving is ook talig: een klas met boekjes, een telefoon, ingesproken versjes om mee te zeggen, een klas waar linken gelegd worden tussen wat (toevallig) gebeurt en de activiteiten in de klas. Als kinderen naar de boekjeshoek gaan, vraagt de juf daar ook naar: ‘Ik zag dat je de knuffels aan het voorlezen was. Wat deed je dat goed, zeg. Welk boek was je aan het voorlezen? Wat vonden de knuffels ervan?

Een krachtig taalklimaat.

Routines en zorgmomenten.

De routines en zorgmomenten in de kleuterklas: jasje aantrekken, naar het toilet gaan, koekje eten, middagmaal. .Je kan die momenten taalrijk maken door te verwoorden wat je doet. Bijvoorbeeld bij een kind dat zijn jas niet dichtgeritst krijgt: ‘Kijk, ik steek dit kleine pinnetje in dat metalen stukje en nu trek ik de trekker van je rits omhoog’. Dat is leren in context. Een zorgmoment wordt zo een leermoment.”

De leermomenten.

het onthaalmoment:

Daar is vaak veel ‘wachttijd’ en is de juf vaak aan het woord. Ze stelt weinig open vragen, er is vaak weinig ruimte voor echte interactie. Daardoor wordt dat moment een routine. Als kinderen weten wat er gaat gebeuren, dreigt de taal te verdwijnen. Een kringgesprek moet ook soms een ‘chaotisch’ moment kunnen zijn. En als een klaspop een routine wordt en kinderen al op voorhand weten wat de vraag zal zijn en wat zal komen, gaat dit zijn doel voorbij.

Je kan tijdens zo’n onthaalmoment veel taalkansen creëren of je taalaanbod verrijken. Als jij je aanwezigheidsboekje neemt en in de kring gaat zitten, verwoord dat dan: ‘Ik neem mijn boekje. Dan kan ik opschrijven wie er is. En zo weet de juf van het secretariaat wie er in de klas zit.’ Of je pakt het anders aan. Op maandag houdt juf X een spreekmoment in de klas waar kinderen in duo vertellen over hun weekend. Daarna komen ze terug in de kring. Dat lokt meer taal uit dan 1 verteller en 10 luisteraars.”

In plaats van 1 kind de 5 verschillen in 2 tekeningen te laten zoeken, geef je beter 2 kinderen elk 1 tekening met een tussenschot tussen hen beiden. Zo moeten ze verbaal de verschillen op het spoor komen. Werk in kleine groepjes en zorg voor zinvolle en zinrijke activiteiten in de hoeken. Of vervang een groot kringgesprek door kleine babbelmomentjes met de juf.

Rijke taalfeedback geven is cruciaal. Hoe doe je dat?

Expliciete correctie werkt niet. 

voorbeeld: Een kind komt naar de juf en zegt: ‘Juf, ik heef vannacht bij papa geslaapt’. De juf antwoordt: ‘Nee, Nona, ik HEB vannacht bij papa GESLAPEN’. Ze verbetert wat het kind zegt. Nona antwoordt: ‘Ik heef u niet gezien’. Die expliciete correctie, zoals hier het vervoegen van werkwoorden, werkt niet. 

De juf had kunnen zeggen: ‘Ah, heb jij bij papa GESLAPEN?’ Was er iets gebeurd misschien? Vertel eens’. Je lokt nieuwe taal uit. En misschien zal Nona nog regelmatig ‘geslaapt’ zeggen maar misschien toch ook al eens ‘geslapen’.”

Parafraseren, herhalen en uitdagen is superbelangrijk. We doen dat ook bij heel kleine kinderen die in 1-woordzinnen spreken. Mama’s en papa’s en heel de sociale omgeving antwoorden dan niet in 1 woord, maar in volledige zinnen.”

Wat met anderstalige leerlingen?

Toch geven we taalzwakke of anderstalige kleuters minder kansen?

Een kind dat volop het Nederlands aan het leren is, antwoordt in zijn leerproces in een 1-woord-zin of maakt veel grammaticale fouten. We zijn dan geneigd om met eenvoudig taalgebruik te antwoorden. 

Maak dus volledige, correcte zinnen. Het is heel logisch dat kinderen fouten maken. Waar het om gaat is dat je fouten maken moet bekijken als iets positiefs: dat kind probeert onbewust een hypothese uit.

Ik zie . . ik zie. Blijf lang stil staan bij deze prent. Laat de kinderen om beurt verwoorden wat ze zien op de illustratie. Laat de kinderen een zin maken. Zo kijken ze verdiepend én krijgen ze spreek- en luisterkansen! Er is meer te zien (én te zeggen) dan je dacht!

vb. Ik zie een gestreept t- shirt, ik zie een halsband van de hond, er hangt een hangertje aan de halsband, ik zie de schaduw van het meisje op de grond, . . .

ONTWERP JE EIGEN SCHUTBLAD BIJ EEN BOEK NAAR KEUZE.

Geen schutblad bij dit boek? Enkel simpel wit ? Ontwerp je eigen schutblad bij een boek naar keuze. Ga eerst op ontdekkingstocht in verschillende boeken. Hoe wordt het schutblad weergegeven? Welke vind je leuk? Waarom koos de illustrator hiervoor ? Met al deze kennis kan je dan zelf aan de slag om je eigen schutblad te ontwerpen! . . . en het woord ‘ schutblad’ vergeet je na dit lesmoment nooit meer!

VERKEN DE DENKBEELDEN. WELKE DENKBEELDEN KAN JE

KOPPELEN AAN DEZE RIJKE TEKSTEN?

Welke échte informatie onthouden we uit dit boek? Wat komen we te weten? Om alle info te kunnen onthouden, kan je deze gieten in een denkbeeld. Denkbeelden zijn visuele voor stellingen waarin we informatie kunnen structureren. Zo kunnen we kinderen helpen in hun denkproces . Al s je kennis visualiseert door te werken met denkbeelden, kan je soorten bij elkaar hangen, tegens tellingen aanduiden, oorzaak en gevolg duidelijk maken en verbanden leggen.

GA OP ZOEK NAAR ANDERE BOEKEN IN DEZE SERIE!

WELKE SERIES KEN JE NOG?

WELKE SERIES HEB JIJ IN DE KLAS?

Serieboeken werken voor heel wat kinderen. Ze kennen de personages , ze zijn mee in de taal en de vormgeving. Dat geeft heel wat handvaten en rust tijdens het lezen. Dus een serieboek lanceren in de klas is meteen heel wat leesvoer in de kijker zetten!

WAT IS JOUW SCHUTBLADEN TOP-3?

Bekijk de schutbladen van deze boeken. Welke vind je knap gevonden? Waarom werd er voor deze stijl gekozen? Hoe relateert dit schutblad aan het boek? Wat i s jouw top-3?

GOOI DE DOBBELSTEEN BIJ HET VOORLEZEN VAN DIT BOEK.

WAT DENKT/VOELT/RUIKT/HOORT/ZIET DE HOOFDPERSOON?

WORD EVEN HOOFDPERSOON MET AL JE ZINTUIGEN!

Teken op een dobbel steen een: oog, oor, neus , mond, hand en hart. Bij een fragment in het verhaal wordt de dobbel steen gerold.

• Oor: Wat zou de hoofdpersoon horen?

• Hart: Hoe zou de hoofdpersoon zich voelen? Neus : Wat zou de hoofdpersoon ruiken? Hand: Wat zou de hoofdpersoon nu kunnen doen?

• Mond: Wat zou de hoofdpersoon kunnen zeggen?

• Oog: Wat zou de hoofdpersoon zien?

ONTDEK BOEKEN DIE BIJ ELKAAR HOREN, DIE JE AAN ELKAAR KAN LINKEN.

AAN WELKE COMBINATIES DENK JIJ NOG? GA OP ZOEK NAAR BOEKEN DIE LINKEN!

GOOI DE POEZIEBUNDEL OPEN EN DUIK IN EEN GEDICHT DAT OPDUIKT. EEN GEDICHT ALS CADEAU.

Gedichten hoeven niet altijd een verwerking. Soms is het ook gewoon lezen of luisteren en genieten van de woorden en illustraties . Doordenken, filosoferen en even ontsnappen uit de dagelijkse ratrace. Poëzie alsvertraagroutine. Zet elke dag een streepje poëzie op je planning. Maak er een vast moment van op de dag.

Je vindt hier info over nieuwe jeugdboeken, goed leesmateriaal, recensies, projectnieuws, good practices van leden en interactie met de leden.

Dit kanaal voor kennisdeling is niet enkel toegespitst op leesbeleving. Ook versterken van begrijpend lezen krijgt een plaats via het publiceren van werkvormen en didactisch materiaal. Het platform willen we laten uitgroeien tot een community van leraren, leescoaches en van ouders die geprikkeld worden om de ‘leessituaties' via dit platform te delen.

Je kan de bingo hier terugvinden.

Dit format staat op het bord en in ieder groepje gooit er iemand met de dobbelsteen. De vraag die bij de dobbelsteen hoort wordt door iedere leerling in het groepje beantwoord. Dan gooit de volgende met de dobbelsteen.

Dit format staat op het bord en de leerkracht gooit met de dobbelsteen. In ieder groepje wordt dezelfde vraag beantwoord.

We organiseren op school een boekendate. Leerlingen gaan uit verschillende klassen met elkaar op boekendate.

Twee weken voordat de boekendate er is krijgen de leerlingen dit blad mee naar huis zodat ze zich kunnen voorbereiden. Dit is niet noodzakelijk maar de leerlingen geven aan dit wel prettig te vinden.

In de school hangen we overal de posters zodat het ook echt gaat leven!

De leerlingen hebben allemaal hun favoriete boek mee en gaan in tweetallen aan de slag met het happertje. Dit doen ze om de beurt.

Jullie kunnen het happertje hier vinden.

Achtergrondkennis over een onderwerp en woordenschatkennis bevorderen het begrip van de beluisterde tekst.

Nieuwe informatie blijft 'plakken' aan eerder verworven informatie.

Criteria voor het kiezen van een ruimer thema:

• Mijn ruimer thema ligt dicht bij huis

• Mijn ruimer thema sluit aan bij de kennis van de wereld

• Mijn ruimer thema leent zicht tot rollenspel

• Mijn ruimer thema biedt kansen voor subthema's

• Mijn ruimer thema ontdekt de wereld van boeken en fantasie

• Mijn ruimer thema lokt handelen uit

• In de thematitel staat een werkwoord

• Mijn ruimer thema zie ik als leraar zelf zitten

Voorlezen van, vertellen uit

Hoe je iets moet doen vanuit een stappenplan, speluitleg, gebruiksaanwijzing, een voorschrift, een recept,...

Luisteren naar...

De instructies van de treinbegeleider.

De instructies van een recept.

WERVENDE TEKSTEN:

Voorlezen van, vertellen uit

Een affiche, reclamefolders, uitnodigingen,..

Luisteren naar...

Reclameboodschappen

NIEUWS:

Voorlezen van, vertellen uit:

een geboortekaart, een huwelijksaankondiging, een artikel uit de krant over de aankomst van de Sint,.....

Luisteren naar...

Het nieuws, het weerbericht, een actuele aankondiging,...

SCHOOL-EN STUDIETEKSTEN:

Voorlezen van, vertellen uit:

Informatieve boeken met info over zaken en dingen die wij te weten willen komen, waarover we willen leren,..

Luisteren naar...

Schooltelevisie, informatieve programma's,..

INFORMATIEDRAGERS:

Voorlezen van, vertellen uit:

De brief naar de ouders, een boodschap uit het heen-en weerschriftje, het etiket uit kledij,...

Luisteren naar...

Luisteren naar de aankondiging op het perron uit de luidsprekers.

Interactief muurbord waarop boodschappen zijn ingesproken die kleuters kunnen beluisteren.

VERHALENDE TEKSTEN:

Voorlezen van, vertellen uit:

Prenten, prentenboeken, verhalen, praatplaten,..

Luisteren naar...

Een luisterboek (bvb. het geluidshuis)

EMOTIEVE TEKSTEN:

Voorlezen van, vertellen uit:

Gedichtenbundels, liederen en poëzie

Luisteren naar...

De stadsdichter

• Dit brengt kleuters naar een zichtbaar hoger doel.

• Het visualiseren ondersteund het leren bij kleuters.

• Kleuters worden eigenaar van hun leerproces.

• Ze gaan gerichter en gemotiveerder luisteren.

EEN KINDDOEL IS VOOR ALLE KLEUTERS!

• kennis verworven uit ervaringen in de omgeving

• kennis binnen de schoolcontext

• impliciete en expliciete verworven woordenschat door voorgaande ervaringen

Kennis die een kleuter bezit, heeft een invloed op het verwerven van nieuwe kennis.

Er is sprake van begrijpend luisteren wanneer een kleuter verbanden legt tussen de kennis die al in hun geheugen zit en de inhoud van de luistertekst.

KENNIS DOEN WERKEN:

• Wat zien jullie?

• Waaraan doet je dat denken?

• Waar herken je dit van?

• Zag je dit al eerder en waar?

• Kan je één ding vertellen wat je op de prent ziet?

• Waarom kies je dat stuk uit de prent?

KIJK VERDIEPEND:

Scan de tekst en de illustraties samen met de kleuters

Stel verdiepende vragen over wat de kleuters ervan denken, weten en herkennen (voorkennis en achtergrondkennis ophalen)

NIEUWE WOORDENSCHAT:

• Tijdens het ophalen van kennis aandacht voor intentionele woordenschat

• Woorden tijdens een sterke impressie voorbewerken (ruiken, proeven, voelen, zien en horen) om alle kleuters een gelijke start te geven

• selecteer de moeilijke woorden uit de tekst

• Laat de kleuters vooraf in een rijke context kennis maken met de nieuwe woorden

• Oefen de woorden meermaals

• Visuele voorstelling ondersteunt de woordenschat

De leraar leest voor

HARDOP DENKEND VOORLEZEN:

De leraar denkt voor:

• Toont hoe hij betekenis geeft aan een tekst

• Kleuters denken mee na

INTERACTIEF VOORLEZEN:

De leraar en de kleuters geven samen betekenis aan de teskt

• De leraar stelt vragen

• Kleuters stappen mee in het verhaal, er ontstaat interactie

Integreer voorlezen/luisteren met schrijven en spreken.

In deze tabel vinden jullie een handig overzicht van de verschillende strategieën voor begrijpend luisteren.

Doel verwerkingsactiviteiten:

• Kennis versterken/controleren en bijsturen van luistervaardigheden

• kennisopbouw stimuleren

• transfer van het geleerde

• verdiepende activiteiten van het thema of de tekst

• herhaling werkt en vaardigheden vast te zetten

affiche maken

rollenspel, naspelen

tekening

stappenplan bij de tekst

personages tekenen

plan bedenken

nabouwen

verteltas

....

• VOOR de luisteractiviteit:

  • Wat wist jij al over het onderwerp?

  • Hoe heeft jou dit geholpen om goed te luisteren?

  • Hoe heb jij de afbeelding gebruikt om naar de tekst te luisteren?

  • Wat dacht je, toen je de titel van het verhaal hoorde?

• TIJDENS de luisteractiviteit:

  • Welke moeilijke woorden kreeg je te horen bij het luisteren naar de tekst?

  • Heb je alle moeilijke woorden nu begrepen?

  • Kon je het verhaal helemaal volgen?

  • Wat deed je toen je de verhaallijn kwijt was?

• NA de luisteractiviteit:

  • Wat deed je goed?

  • Wat ga je ander doen de volgende keer?

  • Wat ga je op dezelfde manier doen?

    
    

Zin nazeggen: Hij woonde diep in een donker bos, hier heel ver vandaan.

Woord maken: b ee r

Woorden nazeggen: paard, boek, slapen, bos

Reactiewoord herkennen (beer): bos, beer, boos, bij, bizar… Rijmen: beren, leren, meren, scheren, mijnheren…

Langste woord zoeken: spin of schildpad? Lui of knorrig? Het eerste/ middelste/ laatste woord zoeken:

Wij zijn beren. De eerste/ middelste/ laatste klank: b ee r

• Wat is een kiosk?

• Wat wordt er verkocht?

• Hoe ziet de mevrouw eruit?

Mindmap maken (visualiseren)

• Krantenwinkel: de tijdschriften, de kranten, de lotto, de reistijdschrift...

• Welke kiosken (klein gebouwtje waar iets verkocht wordt) zijn er nog?

Woordenschat aanbieden

Preteaching

Multisensorieel lesgeven

Dennenappel (voelen, ruiken…) Dierenknuffels Filmpjes (kijken, horen…)

• De leraar leest voor

• Leerlingen hebben weinig mogelijkheden tot interactie

HARDOP DENKEND VOORLEZEN (modellen)

De leraar denkt voor

• Ik vraag me af hoe vos zich nu voelt.

• Ik denk dat hij wel wat schrik heeft nu hij op tijger kan vallen.

• Als ik naar zijn gezicht kijk zie ik grote ogen. Hij houdt zijn pootjes ook heel goed vast.

De leraar toont hoe hij betekenis geeft aan een tekst

Leerlingen denken mee na

INTERACTIEF VOORLEZEN

• Wat denken jullie:

• Zou tijger wakker worden?

• Waarom wel/niet?

• Hoe vind jij het om in slaap gewiegd te worden?

• Wie hoort er graag slaapliedjes?

De leraar en de leerlingen geven samen betekenis aan de tekst

• De leraar stelt vragen

• Leerlingen stappen mee in het verhaal, er ontstaat interactie

Wat heb je onthouden van wat je gezien hebt?

Tekstloze boeken:

AUTONOMIE:

• Kinderen kiezen zelf wat ze lezen én de keuze uit een rijk en divers boekenaanbod.

• Inspraak in de inhoud van de leeslessen

• Samen boeken kiezen in de bib of boekenwinkel

• redenen geven om te lezen LEESDOEL!

• structureel tijd maken voor vrij lezen

• Nudging: boeken laten slingeren op toilet, boekenkistje, achterbank van de auto,...

• Inspelen op interesses van de leerlingen

BETROKKENHEID:

• boekenbabbel met leeftijdsgenoten én met de leraar over boeken

• leerlingen samen laten lezen

• leesgesprekken

COMPETENTIE:

• structuur bieden door verwachtingen mee te delen

• aanbieden gepaste maar uitdagende moeilijkheidsgraad

• constructieve feedback

• modellen van leesstrategieën

• succeservaringen