Historiaurrea lehen gizakiarekin hasi zen, esaten da gizakiak Rift Valley-en hasi zirela eta handik munduko beste lekuetatik sakabanatu zirela.

Sailkapena

Aro honek ia 5 milioi urte iraundu zituen eta bi aro nagusietan banatuta dago.

• Paleolitoa

  Bi aroen lehenengoa da eta duela bost milioi urte hasi zela, aro honetan gizakiak nomadak ziren, hau da, ez zuten etxe finkorik. Frutaren bila joaten ziren eta ehiztatzen zuten asko.

  Aro honen ezaugarri oso famatu bat da labar-artea, kobazuloetan egiten zutena gertaerak eta gauza azko adierazteko.

  Gertaera: Neandertalak

  Neandertalak (homo neanderthalensis) homo (gizaki) espeziearen azpiespezie bat da duela 230000 urte bizi zena, Europan bizi ziren nagusiki eta duela 40000 urte desagertu ziren.

  
  

• Neolitoa

  Paleolitoa baino azkoz motagoa da eta k.a. 40000. urtean hasi zen nekazaritza eta abeltzaintzaren agerpenarekin. Aro honetan, gizartea sedentarioa zen, hau da, etxe finko batean bizi ziren pertsonak, gaur egun bezala. Hori zen pertsonak ez zirelako mugitu behar janaria hazi zezaketelako.

  Neolitoaren barruan, aro famatu bat dago:

  • Metal Aroa

    Aro honetan, izenak esaten duen bezala, metala erabiltzen hasi zen gizakia. Horregatik, herramintak asko hobetu ziren eta teknologia berriak asmatu ziren. Aro hau hirutan banatuta zegoen:

    • Kobre Aroa

    • Brontze Aroa

    • Burdin Aroa

      
      

Bukaera

Historiaurrea gutxi gorabera k.a. 3500. urtean bukatu zen lehen idazketekin dokumentu batean.

Lehen idazketekin hasi zen duela 3500 urte, hemendik aurrera, ez gaude Historiaurrean, hemendik aurrera Historian gaude.

Azalpena

Aro honetan historiako zibilizazio famatuenetariko batzuk daude, adibidez:

• Errometar Inperioa

• Grezia Klasikoa

• Egipto

• Babilonia

• Txina

Aro honetako zibilizazioak gaur egun asko markatu zuten, adibidez, hiriak (Metal Aroan hasitakoak) arruntak ziren Antzinaroan. Gainera, aro honetan Inperioak, Erreinuak eta Herrialdeak hasi ziren sistema politikoekin batzuk, adibidez, Grezia Klasikoan lehenengo sistema demokratikoa asmatu zen non 20 urte edo gehiago zituen edozeinek partizipa zezakeen "parlamentuan".

Gertaerak

• Erromatar Inperioa

  Erromatar Inperioa historiako boteretsuena eta inportanteneratiko bat da eta k.a. 27. urtetik 476. urtera arte iraundu zuen. Haren gaibehera "pax romana"-rengatik izan zen jende askok ejerzitorentzat lan egiten zuen eta "pax"-en ez zegoen ejerzitorik dena konkistatu zutela uste zutelako.

  
  

• Grezia Klasikoa

  Grezia Klasikoa zibilizazioaren jaiolekua da eta k.a. XII. mendetik k.a. II. mendera arte iraundu zuen. Grazia garai hartarako oso aurreratuta zeuden zientzian, literaturan eta pentsamenduan. Horregatik, Historiako filosoforik garrantzitsuenak Graziakoak dira (Platon, Aristoteles, Socrates...) Grezia desagertu zen nagusiki Erromatar Inperioaren inbasioarengatik.

Bukaera

Antzinaroa bukatu zen inperio garrantzitsuena desagertzean, 476. urtean, Erromatar Inperioa bitan banatzen zen.

Erdi Aroa Erromatar Inperioaren gainbeherarekin hasi zen 476. urtean.

Azalpena

Erdi Aroan historiako gertaera famatuenetariko batzuek gertatu ziren eta gaur egungo herrialde batzuk garai honetan sortu ziren. Gainera, burguak sortu ziren eta feudalismoaren sistema erabili zen garai honetan.

Gertaerak

• "Reconquista"-ren hasiera

  VIII. mendean, ia Iberiar Penintsula osoa musulmanen menpean zegoen, bakarrik leku txiki bat (gaur egungo Asturiasen) geratu zen musulmanen kontroletik kanpo bere geografiarengatik. 718. urtean, Covadongako guda hasi zen Asturiaseko Erreinua Musulmanetik defendatzen, guda hori "Reconquista"-ren hasieraz hartzen da. Prosezu honetan Erreinu Kristauak Iberiar Penintsula berreskuratu zuten, oso luzea izan zen prosezua, ia 800 urte irauntzen, konkretuki, 1492. urtean bukatu zen.

  
  

• Ekialdeko Erromatar Inperioa

  476. urtean, Bisigodoen inbasioarengatik, Erromatar Inperioa bitan banandu zen: Mendebaldeko Erromatar Inperioan eta Ekialdeko Erromatar Inperioan. Mendebaldeko Inperioa ez zen asko iraundu, estatu gehiagotan banandu zelako eta beste zibilizazioek baita ere inbaditu zuten. Ekialdekoa edo Bizantiar Inperioa, aldiz, oso boteretsua eta aberatza izan zen, bere hiriburua, Konstantinopla, munduko hiririk handiena eta boteretsuena izan zen garai hartan. Zoritxarrez, Otomanoak hiria inbaditu zuten XVI. mendean eta Bizantiar Inperioa desagertu zen.

Bukaera

Konstantinoplaren inbasioarekin bukatu zen 1453. urtean.

1453. urtean, Otomanar Inperioak Konstantinopla hiria inbaditu zuen. Honekin Bizantiar Inperioa desagertu zen.

Azalpena

Aro honetan kolonizazioko lehenengo kasuak agertu ziren, horrez gain, Inperio oso boteretsuak egon ziren baita aurkikuntza garraintzitsuak ere. Arteari dagokionez, oso aro aberatsa izan zen kulturali buruz hitz egiten.

Gertaerak

• Amerikako aurkikuntza

  1492. urtean, Huelvatik ateratzen ziren hiru karabelak Asiara joateko bide ddesberdin bat aurkitzeko asmoz, bost aste geroago, heldu ziren beste kontinente batera. Haien pentsatzen zuten Asiara heldu zirela, baina kontinente "berri" batera heldu ziren, Amerika deituko zena. Espainiarrak izan ziren lehenak haien kultura eta inperioa zabaltzen han, eta, geroago, portugesak, frantziarrak eta ingelesak heldu ziren.

• Espainiar Inperioa

  Lehen esaten den bezala 1492. urtean Espainiar Inperioa Amerikan fundatu zituen "koloniak", erregeordetzak izango zirenak, hau da, Iberiar Penintzulan bizi zirenak eta Amerikan bizi zirenak eskubide berdinak zituzten, salbuezpen batzuekin. Gainera, Espainiar Inperioa aro honetako Inperiorik boteretsuena eta zabalena izan zen.

Bukaera

1789. urtean, sozietate frantzesa, erregeez nekatuta zegoena, haien kontra errebelatu zen eta errepublika bat izatera pasatu zen. Gainera, erregeak dekapitatu zituzten.

1789. urtean Frantziako Iraultzarekin, Frantzia erreinu batetik errepublika bat izatera pasatu zuen.

Azalpena

Orain aro honetan gaude, historiako inportantenetariko bat baina historia ikastean ez da asko hitz egiten aro honi buruz. Baina aro honetan bi Mundu Gudak gertatu dira, kolonizazioarekin "bukatu" da eta ia lortu da bakea mundu osoan.

Gertaerak

• Espainiako Guda Zibila

  1936ko uztailaren 17an Kanarietan estatu-kolpe bat egon zen. Espainia garai hartan errepublika bat zen eta estatu-kolpe honek, Alemania Naziren, Italiaren eta Portugalen laguntzarekin, diktadura bat jartzea Espainian bilatzen zuen. Beste bandoak Sobietar Batasunaren, Mejikoren eta nazioarteko brigaden laguntza zuen. Azkenean, denok dakigun bezala, bando faszistak irabazi zuen 1939an. Guda honetan 500 000 perstona gutxi gorabera hil ziren.

• Bigarren Mundu Guda

  1939. urtean Alemaniak Polonia inbaditzea erabaki zuen eta Asian, Japoniar Inperioak Txina inbaditzea erabaki zuen. Europara bueltatzen, Alemaniak Polonia inbaditzean beste herrialde batzuetan jarri zituen begiak, geroago, Danimarka, Norvejia eta Herbeherak okupatzen adibidez. Herrialde txikiak inbaditu ondoren, potentziak inbaditzea nahi zuen, Frantzia, Sobietar Batasuna eta Britania Handia adibidez (Italia ez, Alemaniaren aldean zegoen eta), beraz Frantziatik eta Sobietar Batasunatik hasi zen. Frantzia oso erraz amore eman zuen eta Sobietar Inperioan aurrera egiten zihoan. Asian, Japoniar Inperioak geldiezina zirudien, beraz, Pearl Harbor (Hawaii, Estatu Batuak) atakatu zuen, Estatu Batuek bi bonba nuklearrekin (Hiroshima eta Nagasaki) erantzun zuten, gainera, Europako egoera ikusita, erabaki zuten Britania Handiari eta Sobietar Batasunari laguntzea. Denen artea, ardatz-potentziei aurre egin zieten eta aliatuak guda irbazi zuten. Guda honetan 60 000 000 pertsona inguru hil ziren, historiako gudarik hilgarriena izaten.

Esteka: https://wikipedia.com