Nekazaritza-tresnak hobetzea:

Golde belarriduna eta arnes berriak, hala nola lepokoa, erabiltzeari esker, lurraren emankortasuna areagotu zen.

Laborantza-metodo berriak:

Hiru urteko txandaketa sartu zuten, horri esker, lur-eremu txikiagoa uzten zen lugorrian eta neguko eta udaberriko zerealak txandakatzen hasi ziren.

Haize eta ur-erroten erabilera orokortzea:

Antzinarotik ezagutzen ziren errota horiek eta lanak erraztu zituzten.

Hori esker, produktibitatea hobetu zen, beraz elikagaien ekoizpena handitu zen eta landan jada ez zen hainbeste jende lanean izan behar.

Jende askok, abandonatutako lurrak berri lantzea eskatu zuten, eta landutako lurren azalera asko handitu zen.

Bestalde, landa-eremuetako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirietara emigratzea bultzatu zituen, askatasun pertsonal handiagoa eta bizi-baldintza hobeak eskaintzen zituzten.

Produktu-truke horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpena suspertu zituen.

Hiriak zeuden baina gehiago sortu ziren bide-gurutzeetan edo gaztelu eta abadien parean.

Aurreko sisteman, bi urteko txandaketan alegia. lurraren erdia uzten zen atseden hartzen

Golde normandiarra:

Golde normandiarra erromatarra baino astunagoa zen, ildo sakonagoak egiten zituen eta lurra hobeto harrotzen zuen.

Ur-errota eta haize-errota:

Errotetan, urak edo haizeak gurpiletan eragiten duten indarrak ardatz bat biratzen du.

Berrikuntza garaioan: Gurdi bidezkolehorreko garraioa hobetu zen. Itsas garraioan hobekuntzak egon ziren.

Merkataritza berrikuntzak: Diru gehiago zegoen zirkulazioan eta merkataritza teknikak hobetu ziren kanbio edo letrak erabiltzen hasi ziren esku-dirua erabili beharrean. Gertuko merkatuak eta ertainekoak astero egiten ziren. Garrantzitsuena urruneko merkataritza itsaso bidez egiten hasi zen.

Artisauak lanbideen gremioetan antolatzen ziren:

Beren arauak ipintzen zituzten. Gremioak kaleetan biltzen ziren, jardueraren arabera. Gremioen lantegietan: Maisu artisau (jabe zen), ofizial eta ikastunea (jabearen zoldatzaren truke lan egiten zuten).

Gizarte talde berriak sortu ziren: Burgesia eta Burgesiaren barruan behe-burgesia (Artisau eta merkatari txikiak, diru gutxiago) eta goi-burgesia(Merkatari handiak eta bankariak, diru gehiago zutenak). Burgesiaz gain nobleak klerikoak mirabeak eta eskaleak bizi ziren.

Feudalismoaren garaian Xll. mendean jaun feudal boteretsuena erregea zen, eta zituen lurrak koroaren lurrak deitzen ziren. Monarkek burgesiaren bebesa behar zuten beren autoritatea inposasatzeko nobleziari. Babesa lortzeko erregeak legea edo hiri gutunak sortzen zituzten, hauen bidez pribilegioak edo foruak ematen zizkieten. Hauen bidez, biztanleak pertsonak askeak zirela eta beren gobernua izateko eskubidea zutela aitortzen zen. Pribilegio hauen truke burgesek zergak ordaindu behar izaten zituzten.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko.

Gobernatzeko, monarkek errege kontseiluaren laguntza zuten. Hau noblezako eta kleroko pertsona handiak osatzen zuten eta Xll. mendetik aurrera monarkek burgesak ere gonbidatzen zituzten. Hiru estamentuek (noblezia, kleroa eta burgesia) egiten zituzten bilerei gorte edo paralamentu deitzen zitzaien.

Izurrite beltza:

1348. urtean iritsi zen Asiatik. Gaixotasun infekiziosoa zen oso hilkorra. Arakusoen bitartez transmitizten zen, sintomak hauek ziren: sukarra, arnasketa eta zirkulazio arazoak, azala kolore beltzez ipintzen zen.

Gerra ugari:

Gertatu ziren XlV. mendean honen ondorioz hildako asko egon ziren.

Lurren produktibitate oso txikia eta kalitate gutxiko lurrak. Lugorrian ez usteagaitik, demografi hazkunde handiak behartuta.

Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren. Ondorioz uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.