Э. Шинэжаргал

Б. Урангоо

Ц. Цасчимэг

Т. Мандах

Б. Баасансүрэн

Ө. Дэлгэрэх

Х. Мөнгөнчимэг

Ц. Мөнхзул

Г. Өгөөдэй

Х

М.Анужин

Ч. Маналноров

Дэлгэрзаяа

Сараа

Солонго

Номин

Батсүрэн

Хишигсүрэн

Компанид сайн засаглалыг тогтоохын тулд дотоод аудитыг хөгжүүлэхэд ихээхэн анхаарах болсон. Дотоод аудитыг хөгжүүлэхэд ихээхэн анхаарах боллоо.  “Компанийн тухай”, “Банкны тухай” болон “Төсвийн тухай” хуулиудын шинэчилсэн найруулгад аж ахуйн нэгж, байгууллагад дотоод хяналт, дотоод аудитыг хэрэгжүүлэхээр заасны дагуу  Засгийн газраас “Дотоод аудитын дүрэм” баталсан. 1950-аад оны сүүлээс эхлэн зөвхөн санхүүгийн үйл ажиллагааг бус байгууллагын бүх талын үйл ажиллагааг хамрах болсон.

1996 онд ДАИ-ээс гаргасан тодорхойлолтод дотоод аудитыг “байгууллагын үйл ажиллагаатай холбоотой эрсдлээ зөв тодорхойлж, зохистой аргаар удирдаж чадаж байгаад баталгаа олгох үйл явц юм”

1999 онд гаргасан тодорхойлолтод “... дотоод аудит нь эрсдлийн удирдлага, дотоод хяналт, удирдлага зохион байгуулалтын үйл ажиллагааны үр ашгийг үнэлэх болон сайжруулахад чиглэсэн

ЭРСДЭЛД СУУРИЛСАН ДОТООД АУДИТ

Аудитын системт баримжааллын арга зүй нь аудитын объектын дотоод хяналтын системийн хөгжлийн түвшин, түүний үр ашгийг үнэлсэний үндсэн дээр хэрэгжүүлэх шаардлагатай аудитын горимуудаа тодорхойлдог. Эрсдэлд суурилсан дотоод аудитыг “байгууллагын эрсдэл ба эрсдлийн удирдлагын үнэлгээ бөгөөд зөвхөн дотоод хяналтын төдийгүй эрсдлийн удирдлагын арга хэрэгслийн хяналт юм”, “бүх эрсдлийг хангалттай түвшинд удирдаж чадаж байгаа гэсэн баталгааг гүйцэтгэх удирдлагад олгох үйл ажиллагаа”, “аудитыг байгууллагын эрсдлийн удирдлагын тогтолцоотой холбосон арга зүй” гэх мэтээр тодорхойлжээ. Д.Гриффит дотоод аудитор нь байгууллагын эрсдлийн удирдлагын үйл ажиллагааны хөгжлийн түвшинг тодорхойлохдоо байгууллагын гүйцэтгэх удирдлагын илрүүлэн үнэлсэн эрсдлийн түүх буюу “эрсдлийн мэдээллийн сан” (risk registry) ашиглах нь илүү үр дүнтэй бөгөөд эрсдлийн удирдлагын хөгжлийн түвшинг үнэн зөв үнэлэх боломжтой гэж үзсэн. Манай улсын аж ахуйн нэгж, байгууллагуудад эрсдлийн удирдлагын тогтолцоо бүрэн нэвтрээгүй байгаа өнөө үед эрсдэлд суурилсан дотоод аудитын арга зүйг бүрэн утгаар нь хэрэгжүүлэх боломж хомс байгаа юм.

Газрын тосны бүтээгдэхүүний импорт, бөөний ба жижиглэн худалдааны бизнес эрхэлдэг “ХХХ” групп компанийн бүрэлдэхүүнд буй 7 охин компанийн санхүүгийн дотоод аудитын стратеги төлөвлөгөөг эрсдэлд суурилсан арга зүйгээр тодорхойлов.

Эрсдлийн хүчин зүйлсийн сонголт:

Групп компанийн санхүүгийн үйл ажиллагаатай холбоотой эрсдэлд нөлөөлөх 17 хүчин зүйлсийг ерөнхий үзүүлэлтүүд, өмнөх аудитын мэдээлэл, хяналтын орчин, хяналтын горимууд ба мэдээллийн систем гэсэн 5 бүлэгт ангилан авч үзсэн.

Компанийн хэмжээ томорч  үйл ажиллагааны цар хүрээ ихсэх тусам алдаа дутагдал гарах магадлал их байна гэсэн таамаглалаар хүчин зүйлсийн “ерөнхий үзүүлэлтүүд” гэсэн бүлэгт борлуулалтын орлого, балансын хөрөнгийн дүн, ажиллагчдын тоо гэсэн үзүүлэлтүүдийг оруулсан.

Эрсдлийн хүчин зүйлсийн үнэлгээний аргачлал:

Бүх хүчин зүйлсийг объектив (тоон үзүүлэлтээр хэмжигдэх)буюу субъектив (зөвхөн шинжээчийн дүгнэлтэд үндэслэн үнэлэгдэх) байдлаар нь ангилсан. Аудитын объектод нөлөө үзүүлэх объектив хүчин зүйлсийн тоон үзүүлэлтэд эрсдлийн үнэлгээний 3 шатлал тогтоож, шатлал тус бүрд эрсдлийн үнэлгээний утгыг 5 хүртэл оноогоор (1-эрсдэл бага, 3-дунд зэрэг, 5-эрсдэл өндөр) үнэлсэн.

Б.Марал-Эрдэнэ

Б.Жаргалсүрэн

О.Саруул

Ц.Энхжин

Дотоод аудит бол байгууллагын өөрөө өөрийгөө сайжруулах механизм буюу хөдөлгөгч хүч нь байдаг. Байгууллагыг хүнтэй адилтгаж үзвэл байгууллагын дархлааны систем нь дотоод аудит юм.

Дотоод аудит нь үнэн зөв, бодит мэдээллээр Төлөөлөн удирдах зөвлөл, хөрөнгө оруулагч, түнш зэргээ хангах, удирдлагыг стратеги, зорилтоо тодорхойлох, удирдан чиглүүлэхэд нь тусалдаг.

Чиг хандлага

Дотоод аудит өнгөрсөн үйл явцад тулгуурлаж ажилладаг байсан бол одоо илүү алсыг харсан, үнэ цэнэ дагуулсан ирээдүй цагт түшиглэдэг болж байна.