SES BİLGİSİ by Neslihan Tırlı https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv en-us 2018-12-25 16:28:18 UTC 2024-08-23 00:37:45 UTC hello@padlet.com https://padlet-assets.s3.amazonaws.com/icons/Ninja.png 5. SINIFLAR TÜRKÇE DERSİ neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649238 SES BİLGİSİ]]> 2018-12-25 16:34:25 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649238 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649499 2018-12-25 16:44:43 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649499 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649542 2018-12-25 16:46:25 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316649542 SES NEDİR? neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316650253 Videoları izlediysen hangisinde kulağına yabancı gelen söyleyişler var? Bekledim da, soyle, boyle, kollarima, gözyaşimi, yalvariyorum... olabilir mi?

Ses, kulağın duyabildiği titreşimdir. Ses ile harf karıştırılmamalıdır. Ses kulağa, harf ise göze hitap eder.

Önce ses vardı. Sonra yazının icat edilmesiyle sesler yazıda harflerle temsil edilmeye başladı.]]> 2018-12-25 17:11:28 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316650253 TÜRKÇEDEKİ SES UYUMLARI neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316650576 Türkçede büyük ve küçük ünlü uyumu olmak üzere iki uyum vardır. Biz bu sene büyük ünlü uyumunu hatırlatacağız.

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU
Türkçede kelimenin ilk hecesindeki ünlü ses kalınsa diğerleri de kalın, inceyse diğerleri de ince olur. Ancak Türkçeye yabancı dillerden girmiş sözcüklerde, tek heceli sözcüklerde, birleşik sözcüklerde bu kurala uyulmaz. Ayrıca -yor, -ken, -leyin, -imsi, -imtrak, -gil, -daş,-ki ekleri de bu kurala aykırı olabilir. Ayrıca Türkçeye yabancı dillerden girmiş sözcüklerde bu kural aranmaz. 
Aşağıdaki tablo ile ünlü(sesli) harflerimizi tanıyalım:
]]> 2018-12-25 17:22:49 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316650576 ÖRNEKLER neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651140 Karanlık= Ka – ran – lık
              (k)→(k)→(k)   =   Büyük Ünlü Uyumuna Uyar

Üşengeçlik= Ü – şen – geç – lik
                   (i)→(i) → (i) → (i)   =  Büyük Ünlü Uyumuna Uyar

Kitaplık= Ki - tap - lık     =  Büyük Ünlü Uyumuna Uymaz
            (i)→(k)→(k)

Sen de aşağıdaki kelimeleri incele:

Yarışmacı
Kalem
Pervane
Saklambaç
Karikatür
Yaşamak
Kaybedecek

]]> 2018-12-25 17:45:56 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651140 DİKKAT: neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651458 Türkçede bazı sözcükler ses değişimine uğradığı için bu kurala uymazlar ancak yine de Türkçe sayılırlar:
Kardeş, elma, hangi, anne gibi.]]> 2018-12-25 17:58:55 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651458 SES OLAYLARI neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651526 Türkçenin ses özelliklerinin ardından Türkçedeki ses olaylarından bahsedeceğiz. Konuya geçmeden önce aşağıdaki metni okuyabilecek misiniz bakalım? Haydi dene!]]> 2018-12-25 18:02:55 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651526 OKUYABİLDİN DEĞİL Mİ? neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651684 Bütün diller insanların iletişim kurmak amacıyla yarattığı bir yapı hatta bir kurmacadır. Bu sebeple doğumunuzdan itibaren çevrenizden duymaya başladığınız dil, kendi kurallarını size aktarır. 

Türkçe derslerindeki tüm bilgilerin aslında beyninizde kayıtlı oluğunu ve bu bilgileri farkında olmadan kullandığınızı söyleyebiliriz. Ancak önemli olan bu kuralları görmeye de başlamanız...]]> 2018-12-25 18:09:57 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316651684 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316652244 2) Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)

Sonu  p, ç, t, k ile  biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir ek gelirse bu ünsüzler yumuşayarak “b, c, d, g, ğ”ye dönüşür.

Örnekler:
hesap – ı          hesabı   
uçak – a           uçağa   
amaç – ım        amacım   
dert-i               ............     
kalp – i            .............     
ahenk – i          ........... 
ayak -ı             ............

Uyarı:
Bazı tek heceli sözcüklerde yumuşama görülmez: saç-ı, süt-ü, Türk'ün gibi...
Ayrıca özel isimlerde yumuşama söyleyişte uygulanır ancak yazıda gösterilmez: Zonguldak'a (yazıda)
                 Zonguldağ'a (söyleyişte)]]> 2018-12-25 18:29:57 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316652244 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316652411 3) Ünsüz Türemesi

“Olmak” veya “etmek” yardımcı eylemiyle birleşik eylem oluştururken ünsüz türemesi görülür.

Ayrıca Türkçeye yabancı dillerden girmiş bazı sözcüklerde de ünsüz türemesi görülür. sırrına, Rabbimiz, hakkı gibi.

Örnekler:
af + etmek     af(f)etmek  
his + etmek    his(s)etmek  
zan + etmek   ......................
ret +etmek     ......................]]> 2018-12-25 18:38:42 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316652411 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653226 4) Ünsüz Düşmesi    

Genellikle “k” ünsüzüyle biten bazı sözcükler “cık, -cik, -cuk, -cük, cek, -cak, ″ eki aldığında “k” ünsüzü düşer.

Örnekler:
•küçü(k) – cük   küçücük
•mini(k) – cik     .............
ufa(k) - cık       ............

]]> 2018-12-25 19:05:32 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653226 ÜNLÜLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653503 1) Ünlü Düşmesi

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecesindeki dar ünlüsünü düşürür.

Örnekler:
kar(ı)n – ı          karnı
boy(u)n – um     boynum
al(ı)n-ında        .............
]]> 2018-12-25 19:14:22 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653503 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653942 2) Ünlü Daralması

Türkçede geniş ünlüyle (a,e) biten bir sözcük “-yor” eki aldığında o sözcüğün geniş ünlüsünü “ı, i, u, ü” ye çevirerek daraltır.

Örnekler:
•bilm(e) – yor    bilm(i)yor      
ist(e) – yor       ist(i)yor             
izl(e) – yor       ...................]]> 2018-12-25 19:26:41 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/316653942 https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/356964173 2019-05-05 18:17:52 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/356964173 ÜNSÜZLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470058984 1) Ünsüz Sertleşmesi (Benzeşme)

Sonu f,s,t,k,ç,ş,h,p (fıstıkçışahap) ile biten bir kelimeden sonra c,d,g ile başlayan bir ek aldığında bu sesler ç, t, k'ye dönüşür.  Ancak birleşik sözcüklerde (akciğer) ve terimlerde (üçgen) bu kural aranmaz.

Örnekler:

kitap-cı          kitap-çı
unut-gan        unut-kan
sokak-dan      sokak-tan
bit-gi             bit-ki
geçmiş-di       geçmiş-ti

SORU:
“Kılıcını mertlik ve ustalıkla kullanan Türk’ün eli, yendiği insanların yarasını sarmakta da ustadır.” cümlesinde yer alan aşağıdaki kelimelerden hangisi ünsüz benzeşmesine örnektir?

A) kılıcını          B) ustalıkla          C) yendiği           D) sarmakta
]]> 2020-03-22 20:49:06 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470058984 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470086409 3) Ünlü Türemesi
Ünsüzle biten bir sözcüğe   -cık, -cik küçültme eki gelirken araya ünlü bir harf alır.

Örnek: 

dar-cık      dar-a-cık
az-cık        az-ı-cık
genç-cik     ..................


]]> 2020-03-22 21:21:13 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470086409 neslihan_tirli https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470101598 5)  Kaynaştırma
Ünlü ile biten bir sözcüğe yine ünlü ile başlayan bir ek gelirse araya y, ş, s, n seslerinden biri getirilir.

kapı-ı    kapı-y-ı
iki-er     .................
teyze-i   teyze-s-i
o-a        ...............]]> 2020-03-22 21:39:57 UTC https://padlet.com/neslihan_tirli/v8bwnzfcbunv/wish/470101598