Xuân hiểu

(Mạnh Hạo Nhiên)

Xuân miên bất giác hiểu

Xứ xứ vãn đề điểu

Dạ lai phong vũ thanh

Hoa lạc tri đa thiểu?

--> Tả cảnh một bx sớm mùa xuân, tỉnh dậy trong tiếng chim hót vang, chợt nhớ đêm qua có tiếng mưa vfa không biết có bao nhiêu hoa đã rơi rụng.

Hoa nở vào mùa xuân, hoa rụng ở mùa xuân, thể hiện sự trôi chảy của thời gian, mùa xuân đang dần trôi qua, tiếc nuối về cái đẹp của thiên nhiên, thể hiện sự luyến tiếc sự nhạy cảm của thi nhân

Tầm ẩn giả bất ngộ

(Giả đảo)

Từng hạ vấn đồng tử

Ngôn sư thái dược khứ

Chỉ tại thử sơn trung

Vân thâm bất tri xứ.

--> Không tả về ẩn giả chỉ nói rằng nơi ông ta ở có một góc tùng, nơi ông đi hái thuốc là một khu rừngd rộng và mây dày đặc..

Nguyên tắc mạch kỵ lộ

Khuê oán

(Vương Xương Linh)

Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu,
Xuân nhật ngưng trang thướng thuý lâu.
Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc,
Hối giao phu tố mịch phong hầu

--> Với nam nhi đi chinh chiến là quyền lợi, là trách nhiệm

Thủ pháp tả cảnh ngụ tình:

Hoàng hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăn

(Lý Bạch)

Cố nhân tây từ Hoàng Hạc lâu,
Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu.
Cô phàm viễn ảnh bích không tận,
Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu.

3. các giai đoạn phát triển

3.1. Sơ đường (618 - 713)

Thượng Quan Nghi là một mệnh quan của triểu đình, người làm thơ cho ptrao thơ ca đầu thời Đường, họ có ccảm thức ngợi ca, ngợi ca thời đại, vua chúa. Thể thơ Thượng quan thể .

Cái lặp lại, cái đơn điêu giết chết nghệ thuật nên không có phát triển, ko có thành tựu

Vậy các nhà thơ sau hô hào, cải cách thơ ca : Tứ Hữu (Lý Kiều, Đỗ Thẩm Ngôn, Tô Vị Đạo, Thôi Dung) Trong 4 người có Đỗ Thẩm Ngôn ( là ông nội Đỗ Phủ)

Nhóm Tứ Kiệt ( Vương bột cao quý, Dương Quýnh hùng hậu, Lư Chiếu Lâm thanh tao, Tân Vương giản dị)

Nhóm Tống - Thẩm ( Tống Chi Vân và Thẩm Tuyên Kỳ )

---> Hình thức và nội dung thơ đã được hoàn thiện. Không là nghệ thuật trang sức, có phong cốt

Họ cải cách bằng cách đưa ra lý luận về thơ,

Thơ phải bộc phát chí hướng, phơi bày hiện thực và ngâm thán nhân sinh

Tuy nhiên những nỗ lực ấy chưa khiến cho thơ Đường thật sự lột xác, 100 năm có nhiều thành tựu nhưng cx chính là 100 năm chuẩn bị

Sự xuất hiện của Trần Tử Ngang, đc nhắc đến với bài thơ "ăng U Châu đài ca"

3.2. Thịnh Đường (713- 766)

Thời kỳ hoàng kim

Thời gian phát triển ngắn nhất n hưng thành tựu lại được tán thưởng nhiều nhất

Thời đg có rất nhiều phái thơ hình thành

Phái Sơn Thủy điền viên: thơ ca tả về ruộng vươnf sông núi với Mạnh Hạo Nhiên, Vương Duy, Vi Ứng Vật, Trừ Quang Huy, Cơ Vô Tiềm ... Họ giống nhau ở điểm : sống ẩn dật, họ gần gũi với thiên nhiên, yêu thiên nhiên, làm thơ ca ngợi thiên nhiên . Người sáng lập chính là Mạnh Hạo Nhiên (nhân cách, thi phẩm của ông đc người đời tán tậm)

Vương Duy: tài năng, 21 tuôiur đỗ Tiến sĩ, hết tg làm quan thì ông về ở ẩn, sống thanh tịnh, đàn ca với người tri âm, viết thư pháp đẹp, khi ông stac ông đưa tài năng của mình vào tác phẩm (trong thơ có tranh, có họa...)

Phái biên tái(thơ ca viết về chiến tranh): Với các nhà thơ Cao Thích và Sầm Tham,

3.3. Trung Đường

Từng bước rơi vào suy yếu

các nhà thơ tiêu biểu: Bạch Cư dị, Nguyên chẩn, Trương Tịch, Lý Thân, thôi hộ, Lý Hạ,...

Thơ ca thười kì này có mối quan hệ chặt chẽ hơn với thười sự, chính trị, phản ánh trung thực, sâu , toàn diện hiện thực xã hội

--> Không còn hào sảng,

Slide đẹp, chữ hơi nhỏ

Khánh Huyền: trình bày rõ ràng, đọc tài liệu , có kết hợp câu hỏi

Mỹ Duyên:

về tư tưởng trong thơ Lý Bạch thiếu : tinh phần phản kháng xã hội đen tối (tố cáo xã hội)

Quan niệm làm thơ ca của ông là theo phương châm “ Kế thừa có phê phán, phục cổ để cách tân”.

Lý Bạch thích viển vông, phóng túng, ít đụng chạm đến thế sự mà thường vấn vương hoài cổ

(Nếu nêu đặc điểm thơ của 1 tác gia :

• Nội dung- nghệ thuật

• tư tưởng - chủ đề )

Thuyết trình về một tác gia

• Cuộc đời

• sự nghiệp

• Đặc điểm sáng tác : Đặc điểm thơ là gì, nội dung, nghệ thuật, phong cách sáng tác

(701-762)

Sự nghiệp sáng tác

Phong cách sáng tác: Lãng mạn, hiện thực

Tiểu thuyết là một thể loại văn xuôi tự sự có dung lượng đồ sộ(có khả năng bao quát nhiều vấn đề, nhiều chủ đề)

Chia lamf 2 loaij:

-Nhã văn học:

Tao nhã

văn học ưu tú

Thi, Phú, Tan Văn

Có tư tưởng

Nghiêm túc

Trình độ văn hóa cao

Tinh hoa

• Tục văn học:

  Thô tục

Văn học bình dân

Hý kịch, Tiểu thuyết

Ko có tư tưởng

Thiếu nghiêm túc

Đại chúng

Thỏa mãn thú giải trí

Đại Diện

THI:

• Quân tử

• Hoa

• Cây cảnh

• Con cưng

• Tự hào

• TRỌNG THI

TIỂU THUYẾT:

• tiểu nhân

• Cỏ

• mọc hoang '

• con rơi

• hổ thẹn

• KHINH TIỂU

2. NGUYÊN NHÂN HƯNG THỊNH

Về xã hội:

Kinh tế phát triển - kinh tế hàng hóa thành thị ( dấu hiệu về mặt tư sản, )

Xã hội phong kiến cuối mùa đang rơi vào con đg suy vong

Mâu thuẫn xã hội vô cùng sâu sắc và phức tạp

Sự mnah nha của CNTB và giãy chết các thế lực pk

các trào lưu tư trưởng trong trạng thái thức tỉnh, xao động và thay đổi

Thể loại có thể phản ánh toàn diện mâu thuẫn, mổ xẻ

tHỂ LOẠI TIỂU THUYẾT

-Lịch sử thể loại lâu dài

-Thị hiếu của độc giả- thị dân

-Phương thức đặc thù (dung lượng lớn, phản ánh rộng, sức chứa lớn)

--> Tiểu thuyết đã phản ánh một cách khúc chiết tinh tế sắc sảo và

THỜI TIÊN TẦN - HÁN

Tiểu thuyết xuất hiện nhưng chưa thành thể loại

" Những câu chuyện vặt vãnh, đầu đường xó chợ "

VĨ SINH, THÁI TỬ ĐAN

Lời đồn, chuyện giật gân, ma quỷ,

Tiểu thuyết CHí quái:

Ghi chép chuyện quái dị theo 2 motif thần tiên và ma quy

năng lực thần kỳ

Chiếc lồng ngỗng ở Dương Tiểu, TốngKhang Vương cướp vợ Hàn Bằng

kỳ quái---> Kì ảo

Dung lượng: Tiểu

Tiểu thuyết CHÍ NHÂN

Ghi chép những câu chuyện kì diệu về các danh nhân (lời nói, cử chỉ) -- Tiến cử kẻ sĩ

Dật sự: (ngoài chính sử/ chính thống)

LƯU LINH, THẠCH SÙNG, KHỔNG TỬ

THỜI ĐƯỜNG

Tiểu thuyết phát triển: vượt bậc, bất ngờ đề tài(lịch sử, tyeu, võ hiệp), nhân vât (kỹ nữ), nội dung( hiện thực), nghệ thuật

Tiền sử --> LỊCH SỬ tiểu thuyết

Các truyện tiêu biểu: Chẩm trung kí, Lý Oa truyện, Oanh Oanh truyện, Bạch Viên truyện , Hiệp khách câu xuân

THỜI TỐNG

kể chuyện tiểu thuyết : giải trí phổ biến

tiểu thuyết thoại bản= nghệ nhân + truyện kể (viết tay)

VD: Tam quốc, Tống Tuyên Hòa di sự

--> kể chuyện (kết cấu Chương hồi )

THỜI MINH THANH

• Hưng thịnh: thười hoàng kim của tiểu thuyết

• tiểu thuyết

  ĐẶC ĐIỂM CỦA TIỂU THUYẾT MINH THANH

  4.1 TIỂU THUYẾT ĐỜI MINH

• tác phẩm tiêu biểu:

  Tam quốc diễn nghĩa

  Thủy Hử truyện

  Tây du kí

  Đông chu liệt quốc chí

  Phong thần diễn nghĩa

  Kim Bình Mai

• Đề tài lịch sử

• Cảm hứng ca ngợi

• Sáng tác dân gian

• Kết cấu chương hồi

4.2. TIỂU THUYẾT ĐỜI THANH

1. Đề tài thế sự:

2. Cảm hứng phê phán

3. Sáng tác cá nhân

4. Kết cấu chương hồi: nhân

Slide đẹp

có phần khởi động và giới thiệu thành viên

Cẩm Ly: thuyết trình nhỏ,

Ảnh hưởng của ông đối với thi ca Trung Quốc rất mạnh mẽ:

Thời kỳ Edo (1603-1867)

Linh hồn thời đại: Phù thế (ukiyo) - khác phù du --> khắc phục sự phù du, vô thường

--> Sống hoan lạc, tận hưởng từng khoảnh khắc vì cái đẹp sẽ qua mau. Tranh khắc gỗ Bồ tát Trí Huệ, Đạt Ma... Thị tứ lạc thú - "thành phố không đêm" - du nữ

Tinh thần thời đại, nhu cầu của thị dân đã ảnh hưởng đến Vh- chất men mới

Cái đời thưởng thay thế cái phi thường

Thơ Haiku: thiên tài Basho

Tiểu thuyết: Ihara Saikaku - cha đẻ của tiểu thuyết tự tử hiện đại Nb, sắc tình và tiền tài --> hiếu sắc = tình yêu và sắc dục (đa tình, chung tình - chết)

Kịch: Chikamatsu Monzaemon - kịch tự sát --> tự sát vì tình

1. THƠ HAIKU

Xuất xứ

• Tanka là thể thơ khởi đầu: 31 âm tiết, 5 dòng: 5-7-5-7-7 (thượng cú - hokku: 3 dòng, hạ cú: 2 dòng)

• Tk XIV _ XV Tanka kéo dài = Renga (liên ca): thiên về trào lộng nên gọi là

• Haikairenga (Hài cú liên ca)

• Haiku = phần thượng cú của Tanka - hokku (phát cú) 17 âm tiết (5-7-5)

• Tên gọi: Haiku xuất phát từ "haikai renga no hokku" (những dòng khởi xướng cho bài thưo liên ca) --> haiku = Haikaiu

Đặc điểm thi pháp

• Ngắn nhất: 17 âm tiết, 3 dòng (5-7-5) --> < 1 câu ngữ pháp

• Không có nhan đề, luật vần, nahn

• bắt buộc phải có yếu tố chỉ mùa (trực/ gian tiếp): quý ngữ

• đề tài: gần gũi, giản dị

• Cảm thức thẩm mỹ và yếu tố tâm linh gồm có 5 loại: Sabi(tịch), wabi(đà), kamuri(khinh), aware(bi cảm), yugen(huyền)

• Tính hàm súc: 17 âm tiết

• Thi pháp chân không: mỹ học Thiền tông

Về yếu tố chỉ mùa:

• Từ ngữ chỉ mùa: xuân, hạ, thu đông --> quý ngữ trực tiếp

• Hình ảnh tượng trưng cho mùa: hoa anh đào, hoa mai, lá non, con ếch... (xuân)\, tiếng ve, con ruồi... (hạ)

Thơ

đề tài

• ảnh hưởng cảu đạo Shinto

• Haiku thường chú ý đến những gì nhỏ bé, khiêm nhường, bình thường, dung dị, gần giũi

• Cành cây, hoa, lá

• Vd: Trên cành khô

  cánh quạ đậu

  chiều thu

• Trong lều ngư dân

  giữa đám tôm cá

  có con dế mèn

• Mái lều im

  một con gõ kiến

  gõ ngoài trụ hiên

• Quanh chiếc cối xay

  trên mình cúc trắng

  chút bụi cám bay

Cảm thức thẩm mỹ

Sabi: Tịch liêu, tịch tĩnh, vẻ đẹp tao nhã, u huyền chứu không lộng lẫy rực rỡ

Phát ra từ nhưungx vật cổ xưa, sự bất đối xứng, sự cần kiệm - khắc khổ - khiêm nhường và thiên nhiên cô tịch tạo nên vẻ đẹp trầm lắng, man mác làm miên man lòng người.

Wabi: Cái đơn sơ, bình thường, sự thanh bần an lạc, sự dung dị nhưung Thanh cao, phóng khoáng và lành mạnh của cuộc sống, con người và sự vật (thể hiện trong gốm nhật)

Vd: Nép bên giậu rào

hoa thủy tiên nở

dưới bóng non cao (Issa)

Aware (bi diễm) Niềm bi cảm, xao xuyến trước mọi vẻ đẹp não lòng của sự vật -->một bi cảm thâm trầm

VD: Một bông hoa sắc trắng

nhìn qua kẽ giậu thưa

một mùa xuân sắp vắng (Buson)

Karumi(khinh) Phong thái Thanh cao, ung dung, tự tại, thấy được vẻ đẹp của con người và sự vật dẫu cho nó bé nhỏ và gtuowngr chừng nhưu bị quên lãng

Vd: Cây mận bờ sống

bông hoa có phải

thực trôi trên sông (Buson)

• Trên cánh bèo trôi

một con ếch nhỏ

đang lơ đãng trôi

Yugen (huyền) Cảm thưucs về sâu thẳm, bí ẩn, huyền diệu của vũ trụ. Con người phải suy ngẫm đốn ngộ; phải lặn sâu vào lòng sự vật để cảm nhận mà không lý giải

Vd: trên cành khô

Tính hàm súc

• là bí quyết của Haiku

• tấm ảnh - một khoảnh khắc, một trừu tượng, một tư duy

• tinh túy của Haiku - diễn tả một thoáng suy tư, một khung cảnh cô động, một chút thiền

• Một vài chữ là đủ --> đó là cái hay và cái khó của thơ

  VD: Tránh chổ cho

  hỡi cóc

  tớ trồng

Thi pháp chân không

• biểu hiệnu của mỹ học Thiền tông

• ít lười, ít phương tiện biểu cảm nhất

• Trọng tâm nằm ở chổ để trống # tranh thủy mặc

--> Haikun rất cô động, rất giàu sức gợi. kết cấu bỏ lửng chinhys là cái hư không bảng lảng đầy uyên áo cảu tinh thần thiền tông

CẤU TỨ

Cấu tứ theo cảm giá: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác

Vd: Con ốc sên mùa hạ

từng chút từng chút một

đỉnh Juji bò lên

• Trên bờ bãi triều lui nhưungx

  gì nhặt được trên tay

  động đậy bồi hồi

Cấu tứ tam tuyệt thiên nhiên: tuyết - nguyệt - hoa

Vd: đã rơi năm nào ]

tuyết mà ta ngắm

bây giừo lại rơi

Cấu tứ ngẫu nhiên - bất ngờ

Vd: A! hoa asagao

dây gàu vương hoa bên giếng

đành xin nước nhà bên

Cấu tứ đốn ngộ

Vd: Đất

Cấu tứ tương hợp - tương phản

Vd: Con ốc sên mùa hạ

từng chút từng chút một

đỉnh Juji bò lên

• con quạ ô

  sớm mia trong tuyết

  đẹp không ngờ

• Ngọn núi xa

  soi trong mnawts

NGHỆ THUẬT THƯỞNG THỨC

• Nắm vững đặc trưng thể loại: hàm súc, giản dị

  --> Gợi tưởng tượng và liên tưởng

  --> Có tính đa ngjhiacx, có ngụ ý, gợi ý sâu xa

• Vd: Đêm qua nhạn bay

hôm qua bay đi, bay đi

đêm nay không còn chi

• Cỏ mùa hạ đầy

giấc mơ người tráng sĩ

còn vươmng đâu đây

• làm chủ suy nghĩ: thận trọng, chừng mực

Vd: Mưa đông giăng đầy trười

chú khỉ con thầm ước

có một chiếc áo tơ

ẢNH HƯỞNG

Haiku: hình thức thi ca --> cách ống --> đạo Haiku là thể thơ duy nhất trở thành thể thơ quốc tế, được yêu thích, sáng tác