พระราชนิพนธ์สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีจัดพิมพ์และจัดจำหน่ายโดย มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เลขที่ 20 อาคารศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170

ทั้งสามยุคนี้แสดงให้เห็นถึงวัฏจักรของความรุ่งเรืองและการเสื่อมถอยของอาณาจักรเขมร ตั้งแต่การกำเนิดของอาณาจักรโบราณ ไปจนถึงยุคทองแห่งเมืองพระนคร และการเผชิญกับความท้าทายในยุคหลังจนถึงปัจจุบัน

1. ฝ่ายรัฐบาล (สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา)

นำโดย ฮุน เซน และพรรคประชาชนปฏิวัติกัมพูชา (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นพรรคประชาชนกัมพูชา หรือ CPP) ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากเวียดนาม

2. ฝ่ายต่อต้านรัฐบาล (แนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติประชาชนเขมร หรือ KPNLF)

นำโดยอดีตนายกรัฐมนตรี ซอน ซาน กลุ่มนี้ได้รับการสนับสนุนจากไทยและสหรัฐอเมริกา และต่อสู้เพื่อฟื้นฟูระบอบประชาธิปไตย

3. ฝ่ายเขมรแดง

นำโดย พอล พต และ เขียว สัมพัน ซึ่งแม้จะเคยเป็นรัฐบาลมาก่อน แต่ถูกเวียดนามโค่นล้มในปี 1979 กลุ่มนี้ยังคงมีกำลังทหาร และยังคงต่อสู้เพื่อชิงอำนาจคืน

แม้ทั้งสามฝ่ายจะมีความขัดแย้งกัน แต่ในช่วงปี 1982 ทั้งสามกลุ่มได้รวมตัวกันจัดตั้ง “แนวร่วมรัฐบาลผสมประชาธิปไตยกัมพูชา” (Coalition Government of Democratic Kampuchea - CGDK) เพื่อร่วมกันต่อต้านการยึดครองของเวียดนามในกัมพูชา และได้รับการยอมรับจากนานาชาติว่าเป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมของกัมพูชาในขณะนั้น

อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งยังคงมีอยู่ภายในกลุ่มตลอดมา จนในที่สุดในปี 1991 ทั้งสามฝ่ายก็ได้ลงนามใน ความตกลงสันติภาพปารีส (Paris Peace Accords) ซึ่งปูทางไปสู่การเลือกตั้งและยุติความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างกลุ่มหลัก ๆ ได้สำเร็จ

ม. 1/9