Lyfjaskammtur við bráðu malaríu kasti:

·      Fullorðnir: 4 töflur PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (11-20 kg): 1 tafla (fullorðinslyf) PO á dag í þrjá daga

·      Börn (21-30 kg): 2 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (31-40 kg): 3 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (>40 kg): 4 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

Fyrirbyggjandi skammtur:

·      Fullorðnir: 1 tafla PO á dag

·      Börn (11-20 kg): 1 tafla (barna) PO á dag

·      Börn (21-30 kg): 2 töflur (barna) PO 1x á dag

·      Börn (31-40 kg): 3 töflur (barna) PO 1x á dag

·      Börn (>40 kg): 1 tafla (fullorðins) PO á dag

Byrja á að taka fyrirbyggjandi 1-2 dögum fyrir mögulegri útsetningu smits og halda þarf áfram að taka lyfið allan tíman og 7 dögum eftir að hættusvæði er yfirgefið.

·      Doxycycline: 100 mg/d PO í 7 daga fyrir fullorðna

  2.2 mg/kg PO á 12 tíma fresti í 7 daga fyrir börn

·      Tetracycline: 250 mg PO í 7 daga fyrir fullorðna

 25 mg/kg/d PO skipt niður í 4 skammta á dag í 7 daga fyrir börn

·      Clindamycin: 20 base/kg/d PO skipt niður í þrjá skammta á dag í 7 daga

Í alverlegum tilfellum er hægt að gefa sýklalyf IV.

·      Pyrimethamine: er notað samhliða lyfjum sem verka hratt gegn malaríu. Pyrimethamine hindrar verkun fólinsýru í próteinmyndun hjá Plasmodium sem kemur í veg fyrir að frumdýrið nái að fjölga sér og að lokum deyr.

·      Quinine: hamlar kjarnsýrumyndun, próteinmyndun og glýkólýsu í Plasmodium falciparum. Þetta lyf hefur verið áhirfaríkt á svæðum þar sem Chloroquine ónæmi hefur verið skráð.

Pyrvinum

• Til er lausasölulyf hérlendis við njálgorma sýkingu.

• Virka efnið í Vanquin er Pýrvín sem drepur njálg og lirfurnar. Það dugar ekki til að drepa eggin og einmitt þessvegna þarf að taka lyfið aftur 2-3 vikum síðar til að drepa þá orma sem hafa klakist út.

• Lifið inniheldur sterkt litarefni sem getur litað hægðirnar.

• Lyfið er aðeins til í töfluformi.
  
  Skammtastærð lyfsins fer eftir þyngd einstaklings en lyfið er ætlað einstaklingum sem eru þyngri en 10 kg og hafa náð tveggja ára aldri. Ein 50 mg tafla á hver 10 kg líkamsþyngdar. Fullorðin einstaklingur má mest taka 8 töflur. Taka skal töflurnar eftir máltíð með vatnsglasi og ekki tyggja töflurnar vegna litarefnisins. Mælt er með því að öll fjölskylda og nánir leikfélagar taki lyfið á sama tíma
  til þess að sporna við útbreiðslu smitsins.

   

  Ekki á að taka lyfið ef: 

• Einstaklingur er með þekkt ofnæmi við Pýrvíni eða einhverju öðru efni lyfsins.

• Ef barn er yngra en tveggja ára, nema með samráði við lækni. 

• Barnshafandi konum eða konum með barn á brjósti er ekki ráðlagt að taka inn lyfið nema í samráði við lækni.

Við munum fara yfir þessi snýkjudýr, hvað það er sem þau geta gert okkur og hvað er hægt að gera til að fyrirbyggja smit af þeirra völdum sem og hvað er vert að gera ef smit verður.

Við notumst við bókina "Focus on Nursing Pharmalogy" kafla 12 og 13, sem og sérlyfjaskrá og aðrar heimasíður til að kynna þetta efni eftir okkar bestu getu.

Við erum allar nemar á öðru ári í hjúkrunarfræði við Háskólann á Akureyri. Við búum víðsvegar um landið og unnum þetta verkefni með aðstoð nútímatækni.

Anna Rúnarsdóttir (anr3@unak.is)

Eva Björk Eggertsdóttir (ebe3@unak.is)

Ína Mist Heiðarsdóttir (imh3@unak.is)

Kristbjörg Heiður Kristjánsdóttir (khk1@unak.is)

María Birna Veigarsdóttir Olsen (ha130741@unak.is)

Atóvakón og Prógúanílhýdróklóríð

• Malaría smitast með biti sýktrar moskítóflugu sem dreifir sníklinum Plasmodium falciparum inn í blóðrásina

• Alvarlegur sjúkdómur

• Malarone er malaríulyf sem kemur í veg fyrir malaríu með því að drepa þennan sníkil

• Er gott að taka sem fyrirbyggjandi meðferð þar sem einkenni geta komið fram löngu eftir smit

• Einkenni sýkingar

  • hár hiti, höfuðverkur, skjálfti og þreyta

• 250 mg/100 mg filmuhúðaðar töflur

  • 250mg af atóvakóni

  • 100mg af prógúanílhýdróklóríði

• ATC flokkur er P01BB51

  • P - sníklalyf, skordýraeitur og skordýrafælur

  • P01 - lyf gegn frumdýrum

  • P01B - malaríulyf

  • P01BB - bígvaníðsambönd

  • P01BB51 - proguanil og atovaquone

• Algengar aukaverkanir lyfsins

  • höfuðverkur, hiti, hósti, ógleði og uppköst

  • magaverkir, niðugangur og svimi

  • svefnvandamál og skrýtnir draumar

  • þunglyndi og lystarleysi

• Alvarleg ofnæmisviðbrögð við lyfinu

  • útbrot, kláði og skyndileg blísturshljóð við öndun

  • þyngsli fyrir brjósti eða hálsi og öndunarörðugleikar

  • bólgin augnlok, andlit, varir, tunga eða aðrir hlutar líkamans

• Malarone töflur eru kringlóttar, bleikar, filmuhúðaðar töflur með áletruninni GX CM3 á annarri hlið

• Koma í þynnupakkningum sem innihalda 12 töflur

Mebendazól

• Vermox er breiðvirkt ormalyf

• Það er lausasölulyf og notað við njálgi

• Lyfið eyðir ormunum með því að trufla meltingarstarfsemi þeirra ásamt því að hafa áhrif á þroska eggja

• Njálgur er algengasta sníkjudýrið hjá börnum og fullorðnum í svipuðu veðurfari og okkar

• Egg þeirra klekjast út í meltingarfærum manna og ná dýrin fullum þroska á 2-6 vikum

• Kvendýrin skríða síðan út úr endaþarminum og verpa eggjum sínum þar að næturlagi

• Margir sem ganga með njálg hafa engin einkenni

• Algengar aukaverkanir

  • kviðverkir

• Sjaldgæfari aukaverkanir

  • ógleði, uppköst og niðurgangur

  • krampar, útbrot og kláði

• Ekki mælt með að gefa börnum undir 2ja ára lyfið nema í samráði við lækni

Sem dæmi þá virkar lyfið mebendazole þannig að það hindrar upptöku glúkósa hjá nemum ormsins, tæmir glýkógenbirgðir sem nauðsynlegar eru fyrir orminn að lifa af og æxlast.

Njálgur. Heilsuvera. (2016, 14. Október). Sótt af https://www.heilsuvera.is/markhopar/sjukdomar-fravik-einkenni/njalgur/

Lyfjastofnun. (2022). Malarone fylgitextar. Sérlyfjaskrá.

Lyfjastofnun. (2021). Vermox fylgitextar. Sérlyfjaskrá.

Smitleið: Aðal smitleiðin er í gegnum munn. Egg komast ofan í maga og þaðan ofan í smágirni í gegnum munn, eggin klekjast í smágirninu og verða að ormum, ormarnir færa sig niður í ristil og verpa svo eggjum við endaþarminn, smitberinn dreyfir þeim með höndum frá endaþarmi út í umhverfið.

Einkenni: kláði (ágerist oft á nóttunni), lystarleysi, kviðverkir, uppköst, pirringur, óróleiki, tanngnýstur og svefnleysi. Þrátt fyrir þetta er þó mjög algengt að njálgssmit sé einkennalaust (1 af hverjum 3 sem finna ekki fyrir einkennum). Sýkingin er algengust hjá börnum, sérstaklega á stöðum þar sem hópur barna kemur saman.

Meðferð: Lyfjameðferð, til eru nokkur mismunandi ormalyf sem seld eru í lausasölu í öllum helstu apótekum. Einnig er mjög mikilvægt að leggja áherslu á hreinlæti, bæði persónulegu hreinlæti með handþvotti, tíðum skiptum á fötum og einnig hreinlæti á heimilinu.

Allir heimilismenn þurfa að byrja að taka ormalyfið á sama tíma og þrífa þarf heimilið samtímis. Ekki meiga vera egg í umhverfinu vegna hættu á smiti.

Fullorðið kvendýr: 8-13 mm langt og 0,5 mm þykkt.

Eggin eru aflöng og hálfgegnsæ, of lítil til að sjá þau með berum augum. Ormurinn í egginu getur orðið smitandi 4-6 klst eftir að þau klekjast.

-       Malaría er mjög hættulegur sníkjusjúkdómur sem berst með biti frá moskítóflugum. Erfitt er að eiga við sjúkdóminn þar sem margir frumdýrastofnar sem valda sýkingunni hafa þróað ónæmi gegn þeim lyfjameðferðum sem eru í boði

-       Lyf við malaríu eru oftast gefin sem samsett lyf vegna fjölbreytts verkunarmáta þeirra.

-       Frábendingar og varúðarráðstafanir eiga við um:

o   Lifrasjúkdóm

o   Alkóhólisma

o   Sjónhimnu sjúkdóma

o   Psoriasis

o   Skemmdir í slímhúð

o   Brjóstagjöf og meðganga

-       Mögulegar aukaverkanir eru:

o   Höfuðverkur og svimi

o   Hiti, skjálfti, kuldahrollur og vanlíðan

o   Meltingartruflanir, ógleði og uppköst

o   Skert lifrastarfsemi

o   Útbrot, kláði og hárlos

o   Möguleg sjónskerðing og blinda

Megin atriði – njálgur

-       Njálgur er eitt af fáu landlægu snýkjudýrunum í mönnum hér á landi og ber að tilkynna smit til sóttvarnalæknis

-       Meðferð við njálgi fer fram með ormalyfjum sem seld eru í lausasölu í öllum helstu apótekum.

-       Frábendingar og varúðarráðstafanir eiga við um:

o   Þungaðar konur eða konur með barn á brjósti

o   Varast skal að gefa börnum albendazole, ivermectin og praziquantel

-       Mögulegar aukaverkanir eru:

o   Ógleði og lystarleysi

o   Miklir kviðverkir og/eða niðurgangur

§  Ef einstaklingur upplifir þessi einkenni skal tilkynna þau til heilbrigðisstarfsmanns