ახლა ამას როგორ ავუხსნა, რატომ არ მოვიდა აფხაზურ ოჯახში აღზრდილი ვაჟკაცი მამამისის ტოლ კაცთან, რატომ არ მომიჯდა გვერდით, რატომ არ გადადო ფეხი ფეხზე, რატომ გამომიცხადა ასე შორიდან სიყვარული და უხმოდ რატომ წავიდა?!
 – ალბათ, ეჩქარებოდა! – ვუთხარი როყიოდ."

                   ***

,,სულ ახლახან ერთ ჩემს ისტორიკოს მეგობარს ვთხოვე, ჩვენი ისტორიული წარსულიდან აფხაზთა და ქართველთა ძმობის რაიმე ლამაზი ამბავი გაიხსენე-მეთქი. დიდხანს იფიქრა, მერე უარყოფის ნიშნად თავი გაიქნია.

– რა იყო? – ვკითხე გაკვირვებულმა.
 – არძმობის ამბავი ვერ გავიხსენე და ის როგორღა გავიხსენო?! – ასე მიპასუხა.
 ან ბრძენი კაცის მოგონილი სიცრუეა, ან მართლაც ასე იყო. ყოველ შემთხვევაში, ჩემი ღრმა რწმენით, ჩვენმა შვილებმა და შვილიშვილებმა ასე უნდა იცოდნენ… და უნდა იცოდნენ ჩვენგან.|"
  ნოდარ დუმბაძის წერილებიდან ორი მონასკვეთი ამოვირჩიე, ალბათ იმიტომ, რომ ამ მონაკვეთებში ნათლად ჩანს აფხაზი კაცის რეალური სახე.პირველ მონაკვეთში აფხაზთა ზრდილობა და თავმდაბლობა იკვეთება. მეორე მონაკვეთში კი ავტორი ხაზს უსვამს აფხაზთა ერთგულებას. ასეთია ჩვენი დიდი წინაპრის თვალში აფხაზი . ესაა სინამდვილე. აფხაზი უღალატო და ერთგულებით გამორჩეულია. და ბოლოს ყველაფრის მიუხედავად ერთი რამის უნდა გვჯეროდეს: ,,საქართველოძალიანლამაზდაჯიშიანბედაურსაჰგავს, ოქროსუნაგირითშეკაზმულბედაურს, თანისელამაზმდელოზედაგამოსაჩენადგილასაადაბმული, ყველასუნდაშეაჯდეს, ლაგამიამოსდოსდასარდლისყიჟინითდავაშასძახილითგააჭენ–გამოაჭენოს, მაგრამ, მადლობაღმერთსთვითონარის ისეთიფაქიზიდაფეთიანი, ყველანაძირალასარიჯენსზურგზე. მხოლოდღირსეულებსთუშეიჯენსხოლმედაიმათაცთუდაკარგესზომიერებისგრძნობა,იმათაც გადმოაგდებს და ძირს დაანარცხებს.ბევრი მინახავს ასეთი.“

 

   

                                                                   

 

აფხაზეთი --  მოუშუშებელი ტკივილი

      საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი კუთხე აფხაზეთი მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს და ესაზღვრება რუსეთს. შესანიშნავი კურორტი სტუმართმოყვარე ხალხით ინახავს ბევრ ქართულ ხურათმოძღვარულ ძეგლს. ჩვენს შორის დიდი ხანია მიმდინარეობს ომი. ჩვენ გენეტიკურად მოძმე ხალხი ჩავებით იმ ომში, რომელიც მტერმა უკვე  მოგვიმზადა. აფხაზები ისეთივე ქართველები არიან, როგორიც: მეგრელები,იმერლები,კახელები და ა.შ.   მე-18 საუკუნეში აფხაზეთში ჩამოსახლება დაიწყეს ჩრდილო კავკასიელმა აფსუების ტომმა, რომელიც გენეტიკურად შორს იდგა აფხაზებისაგან. ესეც შეიძლება პროვოცირებული იყო. აფსუები შეერივნენ აფხაზებს და მათზე დიდი გავლენა მოახდინეს, ამას ჩვენი მტერი უწყობდა ხელს.  მე-19 საუკუნეში სოხუმი, მიუხედავად იმისა რომ იქ 300 000-ზე მეტი ქართვლი ცხოვრობდა, მაინც თავისებურად გაუცხოებული იყო, მაგალითად: რესტორნებში თითქმის არავინ  ლაპარაკობდა ქართულად, ყველა საუბრობდა ან რუსულად, ან დამახინჯებულ აფხაზურად. ეძინათ ამ დროს ქართველებსა და მხილოდ ეროვნული ძალები, რომლებიც თავგამოდებით იბრძოდნენ  აფხაზეთის შესანარჩუნებლად დამარცხებულებნი აღმოჩნდენენ, რასაც მოყვა ორ მოძმე კუთხეს შორის სისხლისმღვრელი დაპირისპირება. მრავალი თავდადებული სულის პატრონი შეეწირა ამ ბრძოლას, მაგრამ ამაოდ, ბოროტმა სძლია კეთილი. თვით აფხაზები დამარცხებულები და დასუსტებულები აღმოჩნდენენ.  ამ ომის შედეგია პატარა გოგოს სულიდან ამონარიდი დღიური, რომელსაც იგივე სიყვარული ჰქონდა ქართვლების მიმართ, როგორც აფხაზების მიმართ. ამ ბავშვისთვის წარმომავლობას არ ჰქონდა მნიშვნლობა. იმ საბედისწერო დღეს, როდესაც იგი თავის ოჯახთნ ერთად უნდა გაქცეულიყო და თავი შეეფარებინა რუსეთისათვის შეწყდა ამ ოჯახის და ,,დღიურის“ არსებობა  მტრის მიერ შემოგზავნილი „კაციჭამიები’’ გამრჯვებულები გამოვიდნენ. ვაება, გოდება მოუტანა ჩვენს ხალხს  მტერმა.  ჩვენ დავკარგეთ ჩვენი ძირძველი კუთხე აფხაზეთი და იგივე ხელწერით --  სამაჩაბლო.    რამდენიმე ამონარიდს წავიკითხავ ამ გოგონას დღიურიდან,   ,,ღმერთო, უფალო, შენგამიზარდემეჩემინიკო, შენდამიტოვენიკოცოცხალი, შენშემინახემეჩემითემური, სოსო, ვარლამი, თეონა, ლია, ნონა, მადონა, შალვა, ბიძინა, ლელა, ალინადასხვამრავალი! შენდაიფარედაღუპვისაგანსაქართველოდამზეაფხაზეთი!

    ოო! ღმერთო, გემუდარები დაგევედრები 18 წლისაფხაზი ქალიშვილი: შენ შეიბრალე და შეიწყალე ქართველი და აფხაზიერი, მოსპე ეშმაკი, რომელიც თესავს მათ შორის შუღლს და სიძულვილს, დაუბრუნე ხალხს ის ნდობა და სიყვარული, რაც საუკუნეების მანძილზე უტარებია! აპოვნინე ორთავე მხარეს იმდენი გონიერება, რომ გამოიცნონ ნამდვილი მტერი და მოყვარე! ქართველის სისხლით მოსვრილია დღეს აფხაზი მეომრის ულვაში და აფხაზის სისხლით ფერს იკარგავს ქართველთ სინდისი... 
„ ამ მონაკვეთებში იკვეთება მისი ნატიფი სული და სურვილი იმისა, რომ მალე დამთვრდეს ძმათამკვლელი ომი. ამ ომში ხომ მხოლოდ ერთი ძალაა გამარჯვებული; ძალა, რომელსაც არც ქართველი და არც აფხაზი დიდად არ ანაღვლებს.