Guðbrandur Þorláksson by

Ævi, menntun og störf Guðbrands

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-22 12:45:11 UTC

Sagt er að Guðbrandur hafi fæðst árið 1541, en nákvæm dagsetning sé óþekkt. Hann var prestssonur og ólst upp á Staðarbakka í Miðfirði. Árið 1553 byrjaði Guðbrandur námið í latínuskólanum á Hólum í Hjaltadal og stundaði seinna námið í háskóla í sex ár. Hann kenndi í þeim skóla í einn vetur eftir að hafa klárað námið. Hann ákvað að stunda svo nám í Kaupmannahafnarháskola milli 1560 og 1564 og var strax ráðinn rektor við latínuskólann í Skálholti eftir að hafa klárað námið, þar var hann rektor í þrjú ár. Árið 1567 varð hann prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi en var þar ekki lengi því þann veturinn 1568 til 1569 var hann erlendis. Eftir það varð hann rektor í latínuskólanum á Hólum, þar var hann ekki heldur lengi því árið 1570 kallaði konungur hann til Kaupamannahafnar og fékk honum biskupsembættið á Hólum vorið 1571. Þar gegndi hann í 56 ár, til æviloka. Síðan þá hefur enginn annar Íslendingur verið biskup. Guðbrandur lést 20. Júlí árið 1627.

Guðbrandsbíblia

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-22 13:00:34 UTC

Guðbrandsbiblían er fyrsta heildarútgáfa biblíunnar og fyrsta myndskreytta bók sem var prentuð á íslandi. Hún er talin hafa verið prentuð í 500 einstökum sem var stórt magn á þeim tíma. Hún var ótrúlega dýr, kostaði 2-3 kýrverð, þannig fáir einstaklingar gátu eignast bókina. Það var lögð áhersla á að bókin væri til í kirkjum landsins þótt að Biblían varð raunar ekki almenningseign á íslandi fyrr en í byrjun 19. Aldar.

Í dag munu vera til upp undir eitt hundrað eintök af upprunalegri útgáfu Guðbrandsbiblíu.

Almennar upplýsingar um helstu verk sem Guðbrandur kom að á sinni biskupstíð

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-23 09:34:58 UTC

Fyrsta prentsmiðjan sem var flutt til íslands var Guðbrands eigi, þótt að hún var ekki í fullkomnu lagi hafði Guðbrandur gott verksvit og var ótrúlegur smiður, hann vissi hvernig hann gat lagað hana. Guðbrandur varð einnig eini bókútgefandi landsins, þannig áhrif hans voru mjög mikil. Hann lét prenta stórt magn af bækum, mikilvægustu þeirra eru Guðbrandsbiblían, Sálmabók og Vísnabók.

Sálmabókin

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-23 09:42:22 UTC

Sálmabókin var gefin út árið 1589, hún hefst á tveggja blaðsíðna formála Marteins Lúthers sem heitir ‘‘yfir sína sálmabók‘‘

Á eftir formála hans Lúthers er prentaður merkilegur formáli Guðbrands sjálfs, formáli Guðbrands er lengri en formáli Lúthers. Það formáli Guðbrands er nokkurs konar bókmenntalag stefnuskrá hans, það gerir grein fyrir hugmyndum hans um tilgang bókmennta, efni þeirra og form. Í þeim getum við séð hvaða efni eru nógu mikilvæg fyrir skáldskaparútgáfuna og um hvað á ekki að yrkja.

Vísnabókin

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-23 09:48:39 UTC

Bókin kom út árið 1612 og á nánast að vera kennslubók í efni biblíunnar og kristinni trú, þar eru settar kenningar Guðbrands um hvernig skuli nota móðurmálið til að koma Guði til dýrðar. Í Vísnabókinni eru erindin 29 og inniheldur íslenskan kveðskap eftir tíu nafngreind skáld. Guðbrandur sjálfur fékk samtímamenn sína til að yrkja í bókina og stærstur hlutur er þar hlutur Einars Sigurðssonar, manns sem Sálmurinn er eftir.

Það áhugaverðasta við þessa bók er að hvert mannsbarn á Íslandi þekkir að minnsta kosti eitt verk.

Stutt umfjöllun um hvernig Einar Sigurðsson (bls. 28-29) tengist Guðbrandi og bókaútgáfu hans?

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-23 09:51:13 UTC

Einar Sigurðsson var gamli skólabróðir og vinur Guðbrands. Þau unnu saman í gerð Vísnabókar.

Umfjöllun um áhrif og viðhorf Guðbrands á íslenska tungu og menningu

dorotaviktoriasiwa — 2024-08-23 10:09:42 UTC

Guðbrandur var sú fyrsti til að flytja þýddar bækur til íslands, hann vildi að þær hafa verið með góðan skáldskap og verið skrifaðar á góðri íslensku. Það átti mikil áhrif og völd fyrir íslenska tungu og menningu.