İslam Kültür ve Medeniyetinde İlim by GÖZDENUR BİNAY

İslam medeniyetinde ilim kurumları üçe ayrılır.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 16:53:03 UTC

1.Mescitler

Hz. peygamber Mekke döneminin ilk yıllarında hem ibadet hem de dini faaliyetlerde Daru'l-Erkam'ı bir eğitim- öğretim merkezi olarak kullanmıştır. Burada kur'an ayetleri okunup yazılmış ve İslam'ın temel ilkeleri öğretilmiştir.

Hicret'ten sonra Hz. Peygamber'in ilk ve en önemli faaliyeti, Mescid-i Nebi'yi inşa etmek olmuştur. Mescidin bitişiğinde de suffe mektebini kurmuştur.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:08:14 UTC

Kütüphaneler

Medine Dönem’i İslam kütüphaneciliğinin başlangıç devri olarak kabul edilir. Kur’an ve Hadis tedvini ile yayın faaliyeti bu dönemde başlamıştır. Emevilerin ilk halifesi Muaviye zamanında Şam’da resmî bir kütüphanenin kurulduğu bilinmektedir. Bazı âlimlerin evlerinde de özel kütüphaneler mevcuttur. Muaviye’nin kurduğu kütüphanede sâhibü’l-mesâhif diye nitelenen bir kütüphaneci, bir de müstensih görevlendirilmiştir.
Abbasiler Dönemi'nde Çin üzerinden gelen kağıt imalatının öğrenilmesi, kitap yazımını kolaylaştırmıştır. Bağdat, Şam, Kahire ve Basra gibi şehirlerde Suku'l-Verrakin adında kitap çarşıları kurulmuştur.
Abbasiler Dönemi’nde VIII. yüzyıldan itibaren Bağdat, Mısır ve İslam dünyasının çeşitli bölgelerinde kütüphane sahibi olan çok sayıda âlim yaşamıştır. Tercüme merkezi ve kütüphane işleviyle ön plana çıkan Beytü’l-Hikme, Abbasiler’in başkentinin, Bağdat’tan Sâmerrâ’ya taşınmasından sonra araştırma merkezi olma özelliğini kaybetmiş ancak kütüphane fonksiyonunu sürdürmüştür. Sâmerrâ’da Hizânetü’l-Hikme adıyla büyük bir kütüphane kurulmuştur.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:20:43 UTC

İslam Medeniyetinde mescitler, yerleşim birimlerinin ve hayatın merkezinde yer alır. Hayatın bir bütün olduğu ve eğitimin hayat boyu sürmesi gerektiğini hatırlatır. Toplumun ilim, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yürütüldüğü kurumlar olarak hayatiyetini devam ettirmektedir.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:34:42 UTC

XVI. yüzyılda İslam dünyasındaki herhangi bir özel kütüphane de bulunan ortalama kitap sayısı, aynı dönemde Batı’nın bütün kütüphanelerinde bulunan kitap sayısından çok daha fazlaydı.

İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, bugün yaşayan en büyük el yazması kitap arşividir. Koleksiyonunda yer alan kaynak eserleri bulundurması nedeniyle İslam Kültür ve Medeniyetinin birikimini barındırmakta ve dünya kültür mirasına katkı sunmaktadır.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:38:38 UTC

3.Medrese,Mektep ve Üniversiteler

Medreseler: Bir ilim ve eğitim kurumu olan medrese kavramının ders kökünden türetilmîş olması, medresenin ilimle olan ilişkisine işaret eder. Medreseler İslam Kültür ve Medeniyetinin en önemli ve en uzun süre yaşayan eğitim, öğretim ve ilim kurumlarıdır.

Medreseler, Türklerin İslam dünyasına hâkim oldukları dönemin başlangıcında kurulmuştur. Bir eğitim ve öğretim kurumu olarak Nizamülmülk’ün 1065’te Bağdat’ta kurduğu Nizamiye Medresesi, İslam dünyasının diğer medreselerine örneklik teşkil eder.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:51:47 UTC

Mektep: İslam Kültür ve Medeniyetinde Emeviler ve Abbasiler’den itibaren okuma yazma ve Kur’an öğretilen okullara küttab adı verilirdi. Karahanlılar, Selçuklular ve Osmanlılarda Sıbyan Mektebi denilmiştir. Osmanlılarda zamanla bu mekteplere Mahalle Mektebi ve Taş Mektep, hocalarına da muallim denilmiştir.

Günümüzdeki İstanbul Teknik Üniversitesi ve Deniz Harp Okulu’nun temelleri olan Mühendis hane-i Bahr-i Hümayun, Osmanlı Devleti’nde 1775’te Batılı tarzda kurulan ilk mekteptir. XIX. yüz yılda ilimde ıslahat hareketi olarak çok sayıda mektep açılmıştır. Mekteb-i Tıbbiyye (Tıp Fakültesi), Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler Fakültesi), Sanayi-i Nefise Mektebi (Güzel Sanatlar Fakültesi), Da ru’l-Fünun-u Aliye (Fen ve Edebiyat Fakültesi) ve Dârulmuallimîn (öğretmen mektebi) bunlardandır.

gozdenur_binay20 — 2024-05-30 17:56:25 UTC

Üniversiteler: İslam Kültür ve Medeniyetinin yüzyıllar içerisinde kurumsal yapısının gelişip değişmesine bağlı olarak ilim kurumları da kendilerini yenilemiştir. Bu güncelleme hem karşılaşı lan diğer kültür ve medeniyetlerle etkileşimden hem de toplumun ihtiyaçlarından kaynaklanan bir süreç olarak değerlendirilmektedir. İslam dünyasında Medreseler, yüksek eğitim ve öğretim veren kurumlar olarak işlevini sürdürmüştür.

Fatımilerden günümüze kadar devam eden Mısır’daki Camiatu’l-Ezher ile İstanbul’un fethin den sonra inşa edilen Sahn-ı Seman Medreseleri’nin devamı olan İstanbul Üniversitesi gibi kurumlar, beş yüzyılı aşkın süre yaşayan dünyadaki sayılı ve saygın ilim kuruluşlarındandır. İslam Kültür ve Medeniyetinde hayatın içinde bir ilim faaliyeti sunan külliye modeli, Müslümanların ilim faaliyetleri için çağlar boyunca teori-pratik birlikteliğiyle başarısını sürdürmüştür.