„Filozofia” oznaczająca „umiłowanie mądrości”, czyli przekonanie, że mądrość jest czymś najważniejszym, czemu warto poświęcić uwagę, a nawet całe życie. 

Najważniejsi filozofowie i zagadnienia ówczesnej filozofii to:

Cztery: powietrze, ziemia, woda, ogień. Tak: ziemia i woda to ciężkie, powietrze i ogień – lekkie. Starożytni wyróżniali jeszcze piąty żywioł – eter, jako powłokę otaczającą ziemię.

VI wiek p.n.e. Przy tym także matematyk (twierdzenie Talesa znamy), inżynier, podróżnik, astronom. To on obliczył wysokość piramid według ich cienia, przewidział zaćmienie Słońca, zawrócił bieg rzeki Hylas, by król Krezus mógł się przez nią przeprawić… Co łączy materię świata? Według Talesa – woda, najważniejszy żywioł, konieczny do życia.

Heraklit z Efezu. 

VI wiek p.n.e. Dał światu dwie ważne teorie. Pierwsza: przeciwieństwa stanowią jednię. Konflikty są konieczne, są istotą świata, bez sprzeczności nie ma rzeczywistości. Droga w górę to droga w dół – to ta sama droga. Szklanka do połowy pełna to szklanka do połowy pusta, ale to ta sama szklanka i obie definicje są słuszne. Wszystko zatem jest zmienne.
 I tu druga teoria: panta rhei – wszystko płynie. Nie wejdziesz dwa razy do tej samej rzeki. Wszystko nieustannie się zmienia – jak płomień. Stąd u Heraklita kult ognia.

Pitagoras z Samos. 

Matematyk (to on odpowiada za twierdzenie o przyprostokątnych trójkąta równoramiennego i ich polach. Wymyślił termin „filozofia”, a także „kosmos”. Pierwszy wpadł na pomysł, aby kosmos ująć w kategorie matematyczne, bo sądził, że w świecie fizycznym panuje porządek reguł matematycznych. I my przecież wierzymy w to do dziś, na tym zbudowaliśmy nasz świat komputerów i lotów w kosmos.

Demokryt z Abdery. 

Ojciec materializmu, współtwórca pojęcia „atomu”. Czy rzeczywiście wyłupił sobie oczy, by widok światła nie tłumił jego myśli? Na pewno postrzegał świat jako materię złożoną z maleńkich, ruchliwych cząstek. Atomy są niepodzielne, niezniszczalne, wciąż tyko zmieniają konfiguracje  a ludzie i zwierzęta to nietrwałe kompozycje atomów. Za – bez mała – dwadzieścia sześć stuleci zrodzi się fizyka atomowa. Ale jej początek miał miejsce w głowie Demokryta.

Dopiero Sokrates zapytał o to, jak żyć powinien człowiek. Dlatego zwie się go ojcem filozofii moralnej.

Brzydki Ateńczyk obdarzony wielkim umysłem. Olśniewająca prawda, jaką zauważył: „Jedno wiem, że nic nie wiem”. To istota słynnej niewiedzy sokratejskiej: jasny punkt wyjścia – człowiek tak naprawdę nie wie nic. Należy więc szukać, a ważnym środkiem służącym do poznania prawdy jest  rozmowa, dialog. A CZEGO SZUKAĆ? Sokrates wiedział, zapytał bowiem tak: KOCHANI, PO CO WAM WIEDZA O NATURZE ŚWIATA? JAKI WPŁYW NA ŻYCIE MA FAKT, Z CZEGO ŚWIAT ZROBIONO? Polecił: Pytajcie, jak żyć? Co jest dobre? Co jest sprawiedliwe?

Sokrates nie zapisywał swoich nauk. Chodząc po mieście, nauczał, podejmował dysputy. Stawiał pytania: czym jest przyjaźń, prawda, sprawiedliwość? Niech każdy myśli za siebie, niczego nie przyjmuje za oczywistą prawdę. Pokazał, że uczciwość nie jest gwarancją szczęścia i spokoju, ale jest obowiązkiem wobec siebie, nie wobec bogów czy władzy. Propagował ważną myśl podchwyconą przez pokolenia: Bądź wierny sobie. Dowiódł jej, poddając się karze śmierci.

Został oskarżony o deprawację młodzieży i skazany na śmierć. Wyrocznia delficka ogłosiła go najmądrzejszym z ludzi. Syn położnej i rzeźbiarza, mąż okropnej – jak głosi legenda – Ksantypy, odmówił ucieczki. Spektakularnie wypił cykutę i zmarł. Był to rok 399 p.n.e. Nie sądził chyba, że jego nauka i pamięć o nim przetrwa tyle tysiącleci. Przyczynił się do tego najwybitniejszy uczeń Sokratesa – Platon.

Uczeń Sokratesa, pierwszy filozof grecki, który spisał swoje teorie, co więcej – utrwalił myśli Sokratesa. Platon to pomysłodawca słynnej metafory jaskini. Pomysł dość prosty: my, ludzie, jesteśmy uwięzieni w ciemnej jaskini. Patrzymy tylko przed siebie, a z tyłu, za nami płonie światło. Ale nie możemy go ujrzeć. Wpatrzeni w ścianę widzimy tylko cienie – siebie samych, przedmiotów, zjawisk. Widzimy cienie idei – idee same w sobie są niedostrzegalne. Oto prawda o wszechświecie i istnieniu człowieka. Ta metafora stała się przyczyną do potężnej nauki, a potem nurtu w myśli ludzkiej – idealizmu platońskiego. Uwierz w dwoistość, Agato, mówi Platon. Ty sama, twoja przestrzeń, twoje ulubione przedmioty to byty dwoiste. Widzisz obraz zewnętrzny – cień, a ważniejsza jest idea – ukryta przed zmysłem wzroku.

W odróżnieniu od szpetnego Sokratesa, Platon był piękny i bogaty. Pozostawił dzieła spisane – między innymi utrwalił myśl swego mistrza. Najważniejsze: Obrona Sokratesa i Fedon – o Sokratesie, Uczta – o miłości, Państwo – cała myśl Platona. Na bramie Akademii platońskiej umieścił napis: „Niech nie wchodzi tu nikt, kto nie zna matematyki”. Zmarł podczas uczty weselnej jako człowiek osiemdziesięcioletni.

Choć był uczniem Platona, nie zgodził się z myślą o ideach i ich cieniach. Namacalna, widoczna materia nie może zostać zlekceważona. Obserwacja i myślenie – oto narzędzia prowadzące do prawdy. Arystoteles stoi mocno na ziemi. Jego obsesyjny cel to pragnienie poznania świata. Jego podstawowy wniosek: forma nałożona na materię tworzy istotę rzeczy. To ważne, bo decyduje o tym, że jest to specyficzny materializm. Dobrze obrazuje go metafora domu. Jeśli budowniczy przywiezie ci materiały na dom i zrzuci na placu – czy będzie to dom, czy kpina? – pyta Arystoteles. Dopiero forma: połączenie elementów budowy według projektu da dom… Dlatego forma jest tak ważna. Na byt składa się zatem materia i jej forma. Dusza jest więc formą dla ciała. Materia wciąż się zmienia, forma jest niezmienna.

Pozostawił obszerną naukę w zakresie logiki, estetyki, retoryki, poetyki. Stał się autorytetem dla pokoleń, wielkim autorytetem dla ludzi średniowiecza. Normy w zakresie literatury, które ustalił w Poetyce, stały się podręcznikiem kultury europejskiej. Uświadom sobie także, że odtąd zawsze już będą w historii myśli ścierać się dwa potężne nurty – idealizm i materializm. Odzwierciedli się to w ukształtowaniu ideologii epok, ujrzysz to nawet w sztukach plastycznych, w filozoficznych pomysłach późniejszych epok. Idealizm i racjonalizm – ich dwa symbole, ich źródła to Platon i Arystoteles.

Cztery nowe szkoły filozoficzne epoki hellenistycznej (czyli czasów po śmierci Aleksandra Wielkiego i upadku jego imperium)

Sztuka starożytna
 Architektura:
 
W architekturze piękno wyrażało się w statyce budowli, w jej regularnych kształtach, symetrycznie ustawionych kolumnach i wysmakowanych, zazwyczaj roślinnych ornamentach. Wzorami budowli klasycznych są świątynie położone na najświętszych wzgórzach Grecji i Rzymu: na Akropolu w Atenach i Kapitolu w Rzymie.
 
W VII w. p.n.e. w Grecji ustaliły się podstawowe porządki architektoniczne:
 - dorycki - o surowych formach i ciężkich proporcjach
 - joński - bardziej ozdobny i lekki
 
Sztuka rozkwitu klasycyzmu w V - IV w. p.n.e. jest oparta na obydwu wymieszanych ze sobą porządkach: doryckim i jońskim (np. Partenon na Akropolu). W okresie hellenistycznym (IV w. p.n.e.) powstał porządek koryncki, nacechowany jeszcze większą dbałością o ornamentykę i ozdobność.

Malarstwo ścienne (freski - malowidla kładzione na mokrym tynku) przedstawiało sceny mitologiczne lub sceny z życia codziennego, w których umieszczano wyidealizowane wizerunki postaci. Najlepiej zachowane freski rzymskie znajdują się w Pompejach - mieście zasypanym przez popioły Wezuwiusza w 79 r. n.e. Dzięki wykopaliskom archeologicznym miasto można obejrzeć w stanie niewiele zmienionym od dwóch tysięcy lat.

Rzeźba:

Rzeźba antyczna jest oparta na doskonałości proporcji, logice formy i pięknie ciała ludzkiego. Rzeźbiarstwo osiągnęło rómnież swój największy rozkwit w V w. p.n.e., za czasów Polikleta i Fidiasza. Ten ostatni jest autorem m.in.: wystroju Partenonu, posągu Zeusa w Olimpii czy brązowego posągu Ateny Promachos, tak wielkiego, że złocony hełm i ostrze włóczni bogini były widoczne z dużej odległości z morza. Do największych dzieł sztuki klasycznej należą też rzeźby hellenistyczne: "Kolos Rodyjski", "Laokoon", "Wenus z Milo". 
Ubrania:
Nowi przybysze na kontynentalne części Grecji i wyspy Morza Egejskiego byli dość prości. Ich ubiór też.
Był to prostokąt wełnianej tkaniny, którym się owijali.
Stroje mężczyzn i kobiet budowano właściwie według podobnego schematu.
Brano kawał materiału, owijano się nim i spinano na ramionach lub przerzucano przez ramię. Czasem zszywano część boków. Rozgryzienie niektórych sposobów upięć jakie można zobaczyć na posągach czy malowidłach to niezła zagadka. Masa fałd, drapowań, tu i tam widać fibule (to starożytna agrafika).
Wygląda to ładnie, lekko ale jak oni to namotali na ciele – oto jest pytanie.

Jak wspomniałam, wełna była podstawową tkaniną w okresie między X a VI wiekiem ale nie jedyną.
 Len sprowadzano z Egiptu. Nieco później Grecy sami zaczęli go uprawiać i tkać własne materie. Nadal jednak najbardziej cenili delikatne egipskie lny, które importowano w ilościach hurtowych, z kraju nad Nilem.
 Dość wcześnie, bo już w V w p.n.e. zachwycili się bawełną. Sprowadzano ją z Indii. Jedwab sprowadzano z Chin.
 Jak widzicie handel transkontynentalny kwitnie już w starożytności. 

Fryzjerstwo w Starożytniej Grecji:

Starożytna Grecja traktowało fryzjerstwo jako formę sztuki. Modne były płaskie fryzury, a także zbieranie włosów nad karkiem. Grecy słynęli nie tylko z wymyślnych fryzur, ale również z niezwykłej biżuterii, sukni i przepasek.

Fryzjerstwo w Starożytnim Rzymie:

W Rzymie kobiety farbowały włosy na jasne odcienie blondu oraz rudości. Używano w tym celu henny oraz wspomagano się ekspozycjami na słońce. Pilnowano tego, by fryzury wyglądały możliwie najbardziej naturalnie. Mężczyźni preferowali krótkie, ostrzyżone włosy. Kobiety zaś lubowały się w lokach i falach, a także często plotły warkocze lub spinały włosy u góry głowy.
Biżuteria:
 W starożytności zaczęła pojawiać się biżuteria wykonana z miedzi. Do produkcji ozdób wykorzystywano również takie materiały jak: srebro, złoto czy półszlachetne metale. Biżuteria stanowiła ważny element obrzędów religijnych oraz magicznych rytuałów. Była na przykład częścią stroju szamana. Podkreślała jego status i wiedzę.
 W starożytnej Grecji srebrną biżuterię nosiły kapłanki w świątyniach. Miała im ona pomagać w kontakcie z duchami oraz praprzodkami. Grecy jako pierwsi zdecydowali się na rozcięcie bransolety. Przeciętą biżuterię zaczęli ozdabiać motywami roślinnymi lub zwierzętami.

Społeczeństwo w starożytności:

Społeczeństwa starożytnych państw były podzielone na warstwy wyższe i niższe. Mówi się, że były silnie zhierarchizowane.

Chociaż każde greckie polis miała swoje własne, charakterystyczne instytucje i zwyczaje, istniało kilka cech wspólnych większości miast-państw. W większości polis przeważająca liczba ludności mieszkała w mieście i nie była rozproszona po małych farmach w okolicznym terytorium. Ponadto sercem miasta zazwyczaj był święty obszar z jedną lub kilkoma świątyniami.

Od siódmego wieku p.n.e. miasta zwykle otaczano murami - Sparta jest tu godnym uwagi wyjątkiem - oraz wyznaczano przestrzeń na agorę, miejsce aktywności obywatelskiej i handlowej. Wiele polis powstałych od V wieku p.n.e. zostało wybudowanych według wcześniejszego projektu - szczególnie nowo powstałe kolonie - z miejscami przeznaczonymi na cele prywatne, publiczne i religijne. Wiele polis miało miejsca wyznaczone na zebrania publiczne, zarówno w celach politycznych, jak i dla rozrywki - na przykład teatr lub gimnazjon.

W greckim społeczeństwie to mężczyźni trzymali władzę, ale inne grupy społeczne - kobiety, dzieci, niewolnicy, wyzwoleńcy, robotnicy i cudzoziemcy - mogli tworzyć nawet 90% populacji polis. Wszystkie te grupy musiały być zaangażowane w życie polis, by mogła spójnie funkcjonować.

Jednym ze sposobów było stworzenie solidarnego poczucia tożsamości, która odróżniała polis od wszystkich innych. Tożsamość uzyskiwano na różne sposoby, na przykład tworzono wspólną przestrzeń, gdzie ludzie mogli się lepiej poznać - agorę. Festiwale unikatowe dla danej polis oraz obchody charakterystycznych dni w roku - zwykle religijnej natury - umacniały ideę, że polis ma wyjątkowego, najczęściej mitycznego założyciela i patronujące bóstwo.

W ciągu wielu wieków historii starożytnego imperium rzymskiego ulegało ono licznym przemianom. Na kształt rzymskiego społeczeństwa miały wpływ podboje i powiększanie się terytorium rzymskiego, bogacenie się mieszkańców i wydarzenia historyczne. Poszczególne warstwy społeczne kształtowały się też i zmieniały w zależności od formy ustrojowej.

Początek republiki przyniósł wykształcenie się dwóch głównych grup społecznych: patrycjuszy (patricii) i plebejuszy (plebei). Pierwsza z nich była rzymską arystokracją. Ich nazwa, od słowa patres, wskazywała na pochodzenie z dawnych rodów rzymskich. W związku z tym uważali się oni za jedynych, którzy mogą sprawować władzę. Często wiązało się to również z posiadaniem majątku. Plebejusze natomiast, od słowa plebs – lud, pospólstwo – w początkowym okresie nie mieli dostępu do władzy. Zajmowali się rzemiosłem, kupiectwem, rolnictwem. Z czasem plebejusze zaczęli rozumieć swoje znaczenie dla funkcjonowania miasta, zwłaszcza dla jego obronności, gdyż służyli również w armii, i z tego powodu zaczęli walczyć o swoje prawa. 

Wolni obywatele, nie sprawujący urzędów, uczestniczyli w życiu publicznym. Centrum miasta stanowiło Forum Romanum. Było to miejsce codziennych spotkań Rzymian, którzy mogli tu podyskutować, dowiedzieć się, co dzieje się w mieście. Odbywały się też tutaj święta publiczne.

Szczególnym rodzajem aktywności obywatelskiej w czasie republiki były komicja (comitia) – zgromadzenia obywateli. Dzieliły się one na kilka typów. Warto znać trzy poniższe:

 

Już po narodzinach grecka dziewczynka miała gorzej niż chłopiec, ponieważ pozbywano się głównie przedstawicieli płci żeńskiej. Było to spowodowane obowiązkiem wydania posagu dla córki, którą chciano wydać za mąż. Wydanie posagu było zaś często ogromnym problemem dla biedniejszej rodziny. Dziewczęta nie chodziły do szkół, a całą wiedzę pobierały od matki.

Już około czternastego roku życia dziewczyny wydawano za mąż, w przeciwieństwie do mężczyzn, którzy dopiero koło trzydziestki – po burzliwej młodości i zdobywaniu doświadczenia życiowego – decydowali się na ślub. Kobieta rodząca w tak młodym wieku często umierała w połogu. Młody wiek sprawiał też, że była kompletnie poddana woli małżonka i nie dorównywała mu pod względem inteligencji, co prowadziło do tego, że małżonkowie ze sobą nie rozmawiali. Wręcz wydaje się, iż za pożądane cechy kobiety uważano niewiedzę i brak wykształcenia¹.

W czasach Homera małżeństwo było powszechnie przyjętą formą życia. Ponieważ było to arystokratyczne społeczeństwo feudalne, tylko dzięki małżeństwu była możliwość przedłużenia danego rodu. Jednak dążenie do małżeństwa nie odnosiło się jedynie do elity, ale i do pozostałych.

Kobieta nie miała nic do powiedzenia w wyborze małżonka – małżeństwa były aranżowane wyłącznie przez mężczyzn.

Najpierw odbywała się uczta, najczęściej w domu rodziców narzeczonego, w czasie której kobiety pojawiały się nieco później, ponieważ nie mogły razem z mężczyznami brać udziału w posiłku. Następnie, wieczorem, panna młoda otoczona orszakiem tancerzy, muzyków i ludzi niosących pochodnie, wieziona była z domu rodziców narzeczonego do jego własnej siedziby. W czasie przebiegu ceremonii odbywało się również tradycyjne obmycie i zdjęcie welonu pannie młodej, co było kulminacją uroczystości. Wesele było jedyną okazja, by kobiety bawiły się razem z mężczyznami.

Niewiasta w mieszkaniu męża otrzymywała specjalny pokój, gdzie sypiała i jadła wraz z innymi przedstawicielkami własnej płci, a na prośbę męża przechodziła do jego sypialni. Powodowało to jej odosobnienie i samotność.

 

Uważany za ojca współczesnej medycyny Hipokrates wypowiedział słowa: “Niechaj pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem”.

Najważniejsze produkty, których używano w starożytności to jęczmień, pszenica, wino oraz oliwki. Attyka była bogata w miód i figi, które dla ówczesnych Greków były niczym złoto.

Starożytni Rzymianie w trakcie dnia jedli trzy posiłki, w których uczestniczyły również kobiety. Rano pomiędzy trzecią a czwartą godziną, tj. między ósmą a dziewiątą Rzymianie jedli śniadanie czyli ientaculum, w połowie dnia pomiędzy szóstą a siódmą godziną, czyli jedenastą a południem jedli prandium (II śniadanie, obiad) i wreszcie najważniejszym posiłkiem była kolacja, czyli cena spożywana po południu po kąpieli, czyli między trzecią a czwartą godziną.

Pierwsze dwa posiłki były lekkie i szybkie. Jedzono wówczas chleb, owoce, warzywa, sery oraz pozostałości z kolacji. Często te posiłki spożywano na stojąco. Najważniejszy posiłek dnia, czyli kolacja (cena) spożywana była wpierw w atrium domostwa, gdzie przez to biesiadnicy byli wystawieni na spojrzenia przechodniów, później zaczęto spożywać wewnątrz w domu w specjalnym pokoju zwanym cenaculum, który z czasem przybrał nazwę triclinium, kiedy to Rzymianie oraz Italikowie z wyższych warstw społecznych przyjęli zwyczaj spożywania kolacji leżąc na kanapach (klinai) od Greków. Od tego czasu jedzenie na stojąco stało się symbolem prostactwa.

Na środku triclinum stał kwadratowy lub okrągły stół (mensa), wokół niego leżały rozstawione kanapy, na których biesiadnicy leżeli, opierając się na lewym boku w ten sposób, aby mieć wolną prawą rękę i aby móc jeść. Stół był z marmuru lub kości słoniowej. W pierwszym wieku p.n.e pojawia się obrus (mantele). Na stole stały potrawy, wino, solniczki. Potrawy płynne spożywano czymś w rodzaju łyżki (cochlear), pozostałe potrawy natomiast spożywano ręcznie. Naczynia stołowe w zależności od stanu majętności były wykonywane z gliny lub brązu dla biednych, natomiast dla bogatych srebrne z ozdobionymi wykończeniami. Były dwa rodzaje talerzy: patina – płytki oraz castinus – głęboki. Puchary do wina, czyli pocula wykonywane były z kryształu czy ze złota, zdobione drogocennymi kamieniami. Wino rozcieńczone wodą.

Już w starożytnej mitologii pojawia się obraz podziemnego świata zmarłych, gdzie (jak wierzyli antyczni Grecy) udają się ludzie, zakończywszy życie na ziemi. Kraina zmarłych dzieli się na trzy części : obfite w błogość Pola Elizejskie, gdzie trafiają wyjątkowo zasłużeni ludzie, ci którzy nie wyróżniali się na ziemi trafiają do Erebu, natomiast pełen męki i cierpienia Tatar gromadzi, tych którzy narazili się bogom. Władcą podziemi jest Hades, mający zawsze przy swym boku trójgłowego psa – Cerbera. Jego żona to uprowadzona z świata ziemskiego Persefona. Droga do krainy zmarłych wiedzie przez rzekę Styks, przez którą zmarłych przeprawia ponury Charon, pobierający opłatę w wysokości jednego pieniążka (stąd zwyczaj wkładania do ust zmarłych - monety). W świadomości starożytnych Greków istniał także młody, uskrzydlony bóg – Tanatos – uosobienie śmierci.