UNIBERTSOA 1BATX B by EUGENIA Grijalvo

Nola sortu ziren gasezko planetak?

2014-10-02 09:59:45 UTC

Unai Landa, Uxue Prieto eta Iker Lezameta

Jupiter. Saturno, Urano eta neptuno dira lau gasesko planetak, edo gasezko erraldoiak. Lauak asteroideen gerrikoan ondoren daude. Gasez osatutako planetak dira, helioz eta hidrogenoz nagusiki. Hauen nukleoa nahiko solidoa da baina kanpoan gas horien geruza ugariak dituzte, gas eta likido egoeran.

Saturno gasezko planeta izan arren inguruko eraztunak hauts, harri eta izotz zatiz osatuta dago. Zati batzuk azukrearen tamaina bera dute.

Supernoba baten leherketaren ondorioz eguzkia deritzon izarra sortu egin zen. Horrek, erakarpen handia zuenez inguruko masa harengana hurbilduz joan zen. Orbitak sortu ziren eguzkiaren inguruan. Planeta dentsoenak (harriz eta beste material solidoz osatutakoak) orbita hurbilenetan kokatu ziren eta gas eta likidozkoak hurrunago.

Eguzkiak erakarritako materiak gaseosoak pilatuz joan ziren, gasezko planetak sortu ziren. jgiu

ZER DIRA ETA NOLA SORTU ZIREN PLANETESIMALAK ?

2014-10-02 10:01:51 UTC

- Orain dela 4.600 milioi urte inguru eratu zen Eguzki-sistema, hautsez eta gasezko hodei batetik, nebulosa batetik. Nebulosa konprimitu, kolapsatu eta disko forma hartu zuen.

- Diskoaren erdialdean, talka gehiago zeudenez, tenperaturak altuagoak ziren eta Eguzkia sortu zen.

- Diskoaren kanpoaldean, hasierako planetak, sateliteak, kometak eta asteroideak eratu ziren.

- Diskoaren barrualdean, planetesimalak sortu ziren (Nebulosa-masa gainerakoetatik sortutako hauts eta gasezko masa zati txikiak, 1km-ko diametrokoak).

- Horiek elkar jo eta talka eginez, elkarrekin pilatuz joan ziren eta neurri handiagoko gorputzak osatu zituzten, protoplanetak hain zuzen ere (Adibidez: hasierako Lurra). Prozesu horri planeta-akrezioa esaten zaio.

- Prozesua iraun zuen bitartean, planetesimalen arteko talken ondorioz, bero-kantitate handi bat askatzen hasi zen. Horri, Gertaera Termiko Handia deitzen zaio.

ITXASO MARTINEZ, MARÍA MANZANARES ETA XABI GARCIA.

Nola sortu ziren Kometak eta Asteroideak?

2014-10-02 10:03:02 UTC

Eneme, Jon Ander B., Maider C.Asteroideak, gorputz harritsuak dira, karb onoz (C) edo metalez osatuta dude, planeta baino txikiagoak dira, eta Neptunotik barrurrako orbitak dituzte.

Giuseppe Piazzi Siziliar astronomoak 1801eko urtarrillaren 1ean aukitu zuen Ceres delako asteroidea, baina hain handia zen non planeta txiki bat bezala izendatu zuten.

Hauek, planeten material berdinaz eratuta daude, izar hilen hondakinak.

Kometak, planetak osatzean 100.000 milioi hondakin geratu ziren soberakinak ziren, urez eta karbono-komposatu solidoz eratuta daude. Eguzkiaren inguruan, orbita oso eliptikoetan daude kokatuta. Eta eguzkiaren ondotik pasatzean sublimatzean, 30-80 km-ko isatsa eratzen zaio.

NOLA SORTU ZEN UNIBERTSOA?

2014-10-02 10:03:06 UTC

Duela 13.700 milioi urte inguru sortu zen, Big bang izeneko egoeran.

Unibertsoaren sorrera azaltzeko sortutako teoria bat da. Hasieran unibertsoan zegoen materia guztia puntu batean kontzentratuta zegoen tenperatura eta presio altuan.

Gutxi gora behera 10^-35 segundu ondoren materia eta energia guztia sakabanatu eta hoztu zen modu esponentzial batean inflazio kosmiko izeneko denboraldian. Inflazioa amaitzean materia osagaiak quarcks-gluoi plasma forma batean gelditu ziren.

BIG BANGAREN HIPOTESIA:

XX. mendean astronomoek gauza arraro bat ikusi zuten, galaxietatik iristen zitzaigula argi-espektroa. Galaxiak elkarrengandik urruntzen ari zirela ondorioztatu zuten, espektroaren lerroak ez zeudelako beren tokian. Horri Doppler efektua deritzoa: Galaxia batek uhinak igortzen ditu eta uhinak distortsionatu egiten ditu. Behatokira hurbiltzean uhinak konprimitu egiten da (uhin laburrak) eta urruntzean luzatu (uhin luzea).

BIG BANGAREN TEORIAREN EGIAZTAPENA:

50 urte geroago bi fisikari Big Bang teoria egiaztatu zuten, merkataritza-antena bat sortu nahian konturatu ziren erradiazio txikia iristen zela antenara, Unibertsoko toki guztietatik.

Iraide Zuazo, Iraia Egiguren eta Nerea Díez.

Argiaren sorrera

2014-10-02 10:04:28 UTC

Protoiek eta elektroiek elkarrekintza dute fotoiekin (argia eta erradiazio elektromagnetikoa osatzen duten masarik gabeko partikulak).

Partikula kargatu hauek beraien artean konbinatzen ziren, eta horrela sortu ziren hidrogenozko eta heliozko lehen partikulak. Oso opakoak zirenez argia ez zen haietatik igarotzen, baina 300.000 urte pasa eta gero fotoiak elektroi eta protoiengandik askatu ziren eta horrela fotoiek argia sortu zuten. Aldi berean Unibertsoa hozten hasi zenez, heliozko eta hidrogenozko partikulak gardenagoak egin ziren horrela argia haietatik pasatzen uzten.

Marta Garcia, Jone Goicolea, Jon Ipiña

Lehen atomoak

2014-10-02 10:08:33 UTC

Andere E., Irene F. eta Eider J.

Big Bangaren ondoren energia materia bihurtu zen.

Partikula subatomikoak sakabanatuta zeuden unibertsotik zehar; elektroiak eta quarkak-etatik, hiru minutura neutroiak eta protoiak eratu ziren. Tenperatura 3.000 gradutara jaitsi zenean orduan, protoiak eta elektroiak konbinatu ahal izan ziren, lehenengo hidrogeno eta helio atomo neutroak sortuz.

Nola sortu zen ilargia ?

2014-10-02 10:11:04 UTC

Ainhoa R., Irati Meta Borja R.

Oraindik ez dago zientifikoki frogatuta nola sortu zen,baina hainbat teoria daude .

Dena dela,zientzilariek esaten dute, orain dela 4.500 milioi urte Theia izeneko protoplaneta batek Lurrarekin talka egin zuenean hondakin pila bat geratu ziren espazioan, Lurraren inguruan.

Denborarekin, hondakin horiek elkartzen eta trinkotzen joan ziren eta teoria horri Tehiaren edo Talkaren teoria esaten zaio.

Gaur egun, Ilargiaren sorrera azaltzen dutenen artean onartuena da.

Nola sortu ziren harrizko planetak?

2014-10-02 10:11:15 UTC

Aitor M., Asier R., Ane N.

-Merkurio, Artizarra, Lurra eta Marte dira harrizko planeta horiek. Hauek eguzkitik gertuen dauden

planetak dira.

-Dentsitate handiko planeta txikiak dira eta beraien komposaketa harrizkoa da gehien bat.

-Diskoaren barrualdeko eremuetan, gorputz txikiak eratu ziren (planetesimalak, 1km-ko diametroa).

-Gorputzek elkarrekin talka egiten zuten, eta horrela sortu ziren planetak; hasierako Lurra,kasu.

-Prozesu horrek 10 millioi urte iraun zuen, gutxi gorabehera.

EGUZKIAREN SORRERA

2014-10-07 03:03:58 UTC

Ezin daiteke ziurtatu, baina egun zientzialari gehienek 1734. urtean Emanuel Swedenborgek proposatutako nebulosaren hipotesia onartzen dute. Teoriak azaltzen du duela 4.570 milioi urte, Nebulosa ( gas eta hauts lainoa, gehien bat hidrogeno atomoz osatua) bat uzkurtzen eta kolapsatzen hasi zela. Partikula uzkurtze horreki, seguruenik, nebulosaren inguruko supernobak lehertzean sortutako talka uhinak hasiko zuen. Nebulosaren erdialdean dentsitate handieneko atalak kondentsatzen ziren heinean elkar talka egiten hasi ziren, gero eta sarriago. Partikulen energia zinetikoa bero energia bihurtu zen, 10 milioi graduko tenperatura sortu arte. Momentu horretatik aurrera hidrogeno atomoak fusionatu egin ziren helio atomoak sortuz (fusio nuklearra) eta erradiazio izeneko energia kantitate handiak askatuz. Talkek eragindako energiak atomoen fusioa eragin zuen Helio atomoak sortuz, prozesu horretan askatutako energiaren kumulua da eguzkia.

Noiz? Duela 4.570 milioi urte

Non? Galaxia kiribil baten besoetako batean