Источник: https://med.mcfr.kz/news/1465-telemeditsina-bolashaty-meditsinasy

Любое использование материалов допускается только при наличии гиперссылки

Еліміздің басқа өңірлері секілді біздің аймақтың денсаулық сақтау саласында да телемедицина жолға қойылған. Облыстық көпбейінді аурухана базасында жасақталған телемедицина кабинеті бар. Ол облыс көлеміндегі қызметтерді ұйымдастырады.

–       Біздің облыста телемедицина 2005 жылы қолға алынды. Алғашында айына 50-60 қызмет көрсетілетін. Қазір 100-ге дейін жетеді. 7 ауданда және Байқоңыр қаласында телемедицина орнатылған. Кейінгі жылдары қалалық аурухана, облыстық балалар ауруханасы және Қазалы аудандық ауруханасы телемедицинамен қамтылды. Науқастың жағдайына байланысты бірінші кезекте телемедицина арқылы консультация жүргізіледі. Сосын ғана қажеттілігіне қарай санавиация жіберіледі. Аудандардан көп шақыртылатын маман – нейрохирург. Өйткені оларда штат бойынша нейрохирург жоқ. Сонымен бірге кардиолог маманды жиі қажет етеді. Жол-көлік оқиғалары болған кезде ауыр жағдайдағы науқастарға травматолог, реаниматолог, хирургтарды жиі жібереміз. Ал акушерлік жағдайда балалар ауруханасынан, перинаталды орталықтан акушер-гинекологтар, неонатологтар, балалар хирургі мен травматологтары қажет болып жатады, – дейді телемедицина координаторы Меңіл Базаров.

Биылғы сегіз айдың өзінде телемедицина арқылы 648 қызмет көрсетілген.  Оның ішінде Астана қаласының ірі медицина орталықтары мамандары 30 консультация өткізіп, Алматымен 38 байланыс жасалса, облыстық денсаулық сақтау басқармасы мамандарының қатысуымен 41 телеконференция өткізілген.  Меңіл Базарұлының айтуынша, телемедицинаның мүмкіндігі мол. Ол біріншіден, уақыт үнемдеуге, екіншіден, шұғыл әрі нақты медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Консультациялардан бөлек, жас мамандарға телеоқулар өткізуде де кеңінен қолданылуда. Телемедицина арқылы жылына 1000-1200 қызмет көрсетіледі.

Теле білім беру бірнеше түрге бөлінеді:

1. Тікелей эфир – Сабақтар немесе дәрістер теледидар арналарында тікелей эфир арқылы беріледі, және оларды көрермендер нақты уақытта тыңдай алады.

2. Жазбалар (Видеокурстар) – Сабақтар алдын ала жазылып, кейін белгілі бір уақыттарда немесе онлайн платформаларда көрермендерге ұсынылады.

3. Интерактивті теле білім беру – Студенттер мен мұғалімдер арасында екіжақты байланыс орнатуға мүмкіндік беретін жүйелер (мысалы, теле конференциялар, онлайн сабақты жүргізу).

Теле білім беру әсіресе қашықтықтан оқыту жүйесіне тән болып табылады және оқушылар мен студенттерге физикалық мекемеге қатыспай-ақ білім алуға мүмкіндік береді. Бұл білім беру формасы әлемнің әртүрлі бөліктерінде, әсіресе шалғай аудандарда, білім алу мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін өте пайдалы болып табылады.

### Телеконференция өткізу мақсаттары:

1. Ақпарат алмасу: Телеконференцияның басты мақсаты – қатысушылар арасында маңызды ақпаратты жеткізу, талқылау немесе шешім қабылдау. Бұл іскерлік кездесулерде, жобалар бойынша пікірталастарда немесе білім беру саласында қолданылады.

2. Уақыт пен шығынды үнемдеу: Әр түрлі елдерден немесе қалалардан қатысушылардың физикалық түрде кездесуі талап етілмейді, бұл уақыт пен қаржылық шығынды үнемдеуге мүмкіндік береді.

3. Шешім қабылдау: Телеконференциялар топтық шешім қабылдау үшін ыңғайлы. Олардың көмегімен ұйымдастырулар, компаниялар немесе басқа да құрылымдар маңызды шешімдер қабылдай алады.

4. Технологияларды қолдану: Заманауи технологияларды тиімді пайдалану арқылы ақпаратты жылдам әрі сапалы жеткізу. Видеоконференциялар қатысушылардың арасындағы байланысты жақсартып, нақты уақыттағы әрекеттерге мүмкіндік береді.

5. Қатысушылар арасында үйлесімділік пен байланыс орнату: Әр түрлі бөлімшелер немесе ұйымдар арасындағы үйлесімді жұмыс пен қатынасты нығайту.

### Телеконференцияға қатысу мақсаттары:

1. Білім алу және ақпараттану: Қатысушылар жаңа ақпараттарды, жаңалықтарды, технологияларды немесе трендтерді білу үшін телеконференцияларға қатысады. Бұл білім беру шаралары немесе кәсіби даму үшін пайдалы болуы мүмкін.

2. Өзара пікір алмасу: Телеконференцияға қатысушылар өздерінің пікірлерін, ұсыныстарын білдіру, тәжірибелерімен бөлісу және басқа қатысушылардың ойларын тыңдау үшін қатысады.

3. Жобалар мен мәселелерді талқылау: Белгілі бір жобаларды іске асыру немесе мәселелерді шешу үшін өзара талқылауға қатысу. Қатысушылар әртүрлі аспектілерді қарастырып, үйлесімді шешімдер іздейді.

4. Желі құру: Телеконференциялар кезінде кәсіби байланыстарды орнату, жаңа серіктестер табу немесе өзара тиімді келісімдер жасау үшін қатысу мүмкіндігі пайда болады.

5. Кәсіби дамуды жалғастыру: Өзіңіздің кәсіби дағдыларыңызды жетілдіру, салалық жаңалықтар мен үздік тәжірибелерді білу үшін телеконференцияларға қатысу маңызды.

Телеконференциялар білім беру, іскерлік, ғылым мен технология саласында әртүрлі мақсаттарда кеңінен қолданылып, қатысушылар үшін тиімді әрі уақыт үнемдейтін тәсіл болып табылады.

### Телеконференция түрлері:

1. Дауыстық телеконференция (Voice Conference):

- Мақсаты: Тек дауыстық байланыс арқылы қатысушылар арасындағы коммуникация.

- Қолданылуы: Іскерлік кездесулер, командалық кеңестер, тұтынушылармен байланыс.

- Платформалар: Skype, Zoom, Google Meet (дауыстық байланыс мүмкіндігі бар).

2. Видеоконференция (Video Conference):

- Мақсаты: Қатысушылар арасындағы толыққанды байланыс, дауысты және бейнемазмұнды пайдалана отырып, визуалды және дауыстық коммуникация.

- Қолданылуы: Қашықтан жұмыс істеу, қашықтан білім беру, халықаралық кездесулер, тренингтер.

- Платформалар: Zoom, Microsoft Teams, Google Meet, Skype.

3. Вебинар (Webinar):

- Мақсаты: Белгілі бір тақырып бойынша онлайн дәріс, семинар немесе тренинг өткізу. Бір спикер немесе бірнеше спикер ақпарат береді, ал қатысушылар сұрақтар қою арқылы қатысады.

- Қолданылуы: Кәсіби даму, білім беру, маркетингтік шаралар.

- Платформалар: GoToWebinar, Zoom, Webex, BigBlueButton.

4. Гибридтік телеконференция (Hybrid Conference):

- Мақсаты: Онлайн және оффлайн қатысушылар арасында байланыс орнату. Кейбір қатысушылар оффлайн (физикалық түрде) қатысады, ал басқалары қашықтан қосылады.

- Қолданылуы: Халықаралық бизнес-кездесулер, конференциялар, семинарлар, іскерлік кездесулер.

- Платформалар: Zoom, Microsoft Teams, Google Meet.

5. Интерактивті телеконференция (Interactive Conference):

- Мақсаты: Қатысушылар арасында нақты уақытта диалог жүргізу. Әр қатысушы пікір білдіріп, топтық шешімдер қабылдай алады.

- Қолданылуы: Талқылаулар, топтық жұмыс, пікірталастар, жиі кездесетін пікір алмасулар.

- Платформалар: Slack, Discord, Zoom, Microsoft Teams.

### Телеконференцияға онлайн және оффлайн қатысу:

1. Онлайн қатысу:

- Мақсаты: Қатысушылар телеконференцияға интернет байланысы арқылы қосылады. Онлайн қатысу қашықтан жұмыс істеу, оқыту немесе кездесулер өткізу үшін ыңғайлы.

- Құралдар: Компьютерлер, ноутбуктер, смартфондар арқылы түрлі платформаларда қосылу мүмкіндігі бар (мысалы, Zoom, Microsoft Teams, Google Meet).

- Артықшылықтары:

- Уақыт пен орынды үнемдеу: Қатысушылар кез келген жерден қатыса алады.

- Технологияны тиімді пайдалану: Видеоконференцияларда бейнемазмұнды көру, экранды бөлісу, чат арқылы пікір алмасу мүмкіндігі.

- Жоғары қолжетімділік: Қатысушылар үлкен көлемде болуы мүмкін, ғаламдық қатысу мүмкіндігі.

- Қолданылуы: Қашықтан оқыту, халықаралық кездесулер, онлайн бизнес-конференциялар.

2. Оффлайн қатысу:

- Мақсаты: Қатысушылар нақты бір орынға (конференц-зал, аудитория) жиналып, тікелей байланыс арқылы телеконференцияға қатысады. Мұндай қатысу түрі физикалық және техникалық инфрақұрылымды талап етеді.

- Құралдар: Конференц-залдар, проекторлар, бейнемазмұнды көрсететін экрандар, аудио жүйелер.

- Артықшылықтары:

- Жеке қатысушылармен тікелей байланыс жасау мүмкіндігі.

- Қатысушылар арасында тереңірек байланыс орнату.

- Дискуссия мен топтық талқылауларды оңай жүргізу.

- Қолданылуы: Іскерлік кездесулер, білім беру семинарлары, ірі халықаралық конференциялар.

### Қатысу форматының таңдалуы:

- Онлайн қатысу – бұл заманауи уақыт талабына сай өте тиімді әдіс, себебі ол қатысушылардың кең ауқымын қамтуға мүмкіндік береді. Бірақ, интернет байланысы мен технологияларға тәуелділік те болуы мүмкін.

- Оффлайн қатысу – кейбір маңызды кездесулерде немесе жағдайларда қатысушылардың тікелей қатысуы тиімді болуы мүмкін, мысалы, жеке қарым-қатынас қажет болғанда немесе интерактивті талқылауларда.

Телеконференцияның түрі мен қатысу әдісі қажетті мақсатқа байланысты таңдалады. Әрбір әдіс мен форматтың өзіндік ерекшеліктері мен артықшылықтары бар, және олар әртүрлі сценарийлерде тиімді қолданылуы мүмкін.

### Телемедицина: Медицинадағы жаңа бағыттың ерекшеліктері

1. Қашықтан медициналық кеңес беру:

- Телемедицина пациенттерге дәрігерлермен қашықтан байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе шалғай аудандарда тұратын адамдар үшін маңызды. Олар өз үйлерінен шықпай-ақ қажетті медициналық кеңестерді ала алады.

- Дәрігерлер видеоконференция, телефон немесе арнайы платформалар арқылы пациенттермен байланысып, аурудың белгілерін талқылайды, диагноз қойып, емдеу жолдарын ұсынады.

2. Дәрігерлердің мониторингі және деректерді қашықтан жинау:

- Телемедицина арқылы пациенттер өз денсаулық жағдайын бақылап, бұл деректерді дәрігерге онлайн жолдай алады. Мысалы, жүрек-қантамыр жүйесін бақылау, қант диабетін басқару немесе қан қысымын өлшеу сияқты медициналық деректер қашықтан жиналады және дәрігерлердің бақылауына беріледі.

- Бұл технология әсіресе ұзақ мерзімді аурулармен ауыратын адамдарға тиімді. Олар дәрігерлердің тұрақты бақылауында болып, қажетті түзетулер мен өзгерістерді уақтылы алады.

3. Медициналық бейнемазмұнды талдау:

- Телемедицина арқылы дәрігерлер пациенттердің рентген, УДЗ (ультрадыбыстық зерттеу) немесе басқа да бейнемазмұнды тексереді. Бұл әдіс пациенттердің шұғыл түрде анализдері мен нәтижелерін дәрігерлерге жіберіп, жылдам диагноз қоюды жеңілдетеді.

- Жасанды интеллект (AI) және машиналық оқыту технологиялары телемедицинада диагноз қоюды автоматтандыру және дәрігерлердің шешімін дәлелдеуге көмектесу үшін кеңінен қолданылады.

4. Электрондық денсаулық карталары:

- Электрондық денсаулық карталары мен жүйелері дәрігерлерге пациенттер туралы барлық қажетті ақпаратты қашықтан көруге мүмкіндік береді. Пациенттердің медициналық тарихы, диагноздары, емдеу жоспарлары мен ұсыныстар бір жерде жиналады, бұл дәрігерге уақыт үнемдеуге және емдеудің тиімділігін арттыруға көмектеседі.

### Телемедицинаның артықшылықтары:

1. Қолжетімділік:

- Телемедицина географиялық тұрғыдан қол жетімсіз жерлерде тұратын адамдарға да медициналық көмек алуға мүмкіндік береді. Бұл ауылдық немесе шалғай аудандарда тұратын адамдар үшін маңызды.

2. Уақытты және шығынды үнемдеу:

- Пациенттер ұзақ уақыт дәрігердің қабылдауына жазылмайды немесе клиникаға барып уақыт жоғалтпайды. Қашықтан кеңес алу арқылы олар уақыт пен қаржылық шығындарын үнемдейді.

3. Қауіпсіздік және тиімділік:

- Телемедицинаның көмегімен дәрігерлер ауруларды ерте сатысында анықтап, уақытында қажетті шараларды қабылдай алады. Бұл сондай-ақ созылмалы ауруларды тиімді басқаруға ықпал етеді.

4. Психологиялық қолдау:

- Психикалық денсаулыққа қатысты мәселелерде телемедицина өте тиімді. Психологтар мен психотерапевттер қашықтан жұмыс істей отырып, пациенттерге психологиялық көмек көрсетеді. Бұл әсіресе адамдардың үйден шықпай-ақ эмоционалды қолдау алуы үшін өте пайдалы.

### Телемедицинаның қиындықтары мен мәселелері:

1. Қауіпсіздік және құпиялылық:

- Пациенттердің медициналық деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды. Интернет арқылы берілетін мәліметтер қауіпсіздік талаптарына сай шифрланып, қорғауға алынуы тиіс.

2. Техникалық мәселелер:

- Телемедицинаға қажетті құралдар мен интернет байланысының сапасы маңызды. Әлсіз интернет байланысы немесе техникалық ақаулар кездесулердің өткізілуін қиындатуы мүмкін.

3. Құқықтық мәселелер:

- Телемедицинаның құқықтық реттелуі әр елде әртүрлі болуы мүмкін. Қашықтан медициналық кеңес берудің заңды аспектілері мен стандарттары барлық жерде бірдей емес. Бұл салада халықаралық ережелер мен стандарттар қажет.

4. Дәрігерлердің біліктілігі:

- Дәрігерлер жаңа технологиялармен жұмыс істеу дағдыларын меңгеру қажет. Бұл үшін арнайы оқыту мен дайындық бағдарламалары қажет.

### Болашақтағы дамуы:

Телемедицина саласы жақын болашақта одан әрі дамиды. Оның мүмкіндіктері кеңейіп, жаңа технологиялармен толықтырылады:

- Жасанды интеллект (AI) мен машиналық оқыту ауруларды ерте анықтау, диагностика мен емдеу әдістерін жетілдіруде үлкен рөл атқаратын болады.

- Мобильді қосымшалар мен құрылғылар пациенттердің денсаулық жағдайын күнделікті бақылап, деректерді дәрігерлерге жіберу мүмкіндіктерін одан әрі жақсарта түседі.

- Дистанциялық хирургия және роботикалық операциялар телемедицина арқылы жүзеге асуы мүмкін, бұл хирургия саласында жаңа мүмкіндіктер ашады.

### Қорытынды:

Телемедицина медицинадағы жаңа және болашағы зор бағыт болып табылады. Ол денсаулық сақтау жүйелерін оңтайландыруға, медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасын арттыруға, сондай-ақ науқастардың өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Оның болашағы жарқын, өйткені технологиялар мен инновациялар бұл саланы үнемі жетілдіріп отырады.

Қазіргі уақытта ақпараттық технологиялар мен интернеттің дамуы адам өмірінің барлық салаларына елеулі әсер етуде. Бұл тұрғыда электрондық құжаттар мен электрондық цифрлық қолтаңбаның (ЭЦҚ) маңызы өте зор. Электрондық құжат – қағаз түрінде ресімделген құжаттың цифрлық нұсқасы, ол заңды күшке ие болу үшін арнайы қорғау құралдарымен қамтамасыз етіледі. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – электрондық құжатты қол қою үшін қолданылатын криптографиялық құрал, ол құжаттың заңды күшін дәлелдеп, оның авторын растайды.

Қазақстан Республикасының ақпараттандыру саласындағы заңдары қазіргі уақытта үнемі жаңартылып, жетілдірілуде. «Электрондық үкімет туралы» заң, «Ақпараттандыру туралы» заң және басқа да нормативтік актілер ақпараттық қауіпсіздік, жеке мәліметтердің қорғалуы, және цифрлық қызметтердің сапасын қамтамасыз ету мәселелерін реттейді. Сонымен қатар, елімізде Электрондық цифрлық қолтаңба арқылы мемлекеттік қызметтерді алу мүмкіндігі артты, бұл қоғамда бюрократияны азайтып, тиімділікті арттыруға мүмкіндік береді.

Ақпараттандыру мен цифрлық технологиялардың дамуы еліміздің экономикасы мен қоғамының барлық салаларында оң өзгерістерге әкеліп, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілеттілігін арттыруда маңызды рөл атқарады.

Қазақстан Республикасында ақпараттық технологиялар мен цифрлық қызметтер саласындағы дамуды қамтамасыз ету үшін қабылданған көптеген заңдар мен нормативтік актілер бар. Осы заңдар арқылы қоғамдағы ақпараттық қауіпсіздік, жеке деректерді қорғау, электрондық қызметтерді көрсету және сандық қоғамды дамыту мәселелері реттеледі. Кейбір қызықты және маңызды заңдар туралы айтып өтейік:

### 1. "Электрондық үкімет туралы" заң

Бұл заң 2006 жылы қабылданды және Қазақстанда электрондық үкіметті дамытуға арналған негізгі құқықтық негіз болып табылады. Заң электрондық қызметтерді тиімді ұсынуды, мемлекеттік органдар мен азаматтар арасында байланыс орнатуды және әкімшілік процедураларды жеңілдетуді мақсат етеді. Электрондық үкімет жүйесі мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттырып, бюрократиялық процестерді азайтуға көмектеседі.

### 2. "Ақпараттандыру туралы" заң

Бұл заң 2003 жылы қабылданып, ақпараттық технологиялар мен ақпараттық жүйелерді тиімді пайдалану үшін құқықтық негіз береді. Заңда ақпараттық қауіпсіздік, ақпараттық ресурстарды қорғау және ұлттық ақпараттық жүйені дамыту мәселелері қарастырылады. Сонымен қатар, мемлекеттік органдар мен жеке тұлғалардың ақпараттық ресурстарға қол жетімділігін қамтамасыз ету міндеті қойылған.

### 3. "Электрондық цифрлық қолтаңба туралы" заң

Бұл заң электрондық құжаттарға қол қою мен олардың заңды күшін қамтамасыз ету үшін қажетті құқықтық негіздерді белгілейді. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) электрондық құжаттардың шынайылығын, авторлығын және өзгермегендігін тексереді. Қазақстанда ЭЦҚ барлық электрондық құжаттар мен қызметтер үшін қолданылатын маңызды құрал болып табылады. Бұл заңның қабылдануы қағаз құжаттарды азайтуға, уақытты үнемдеуге және мемлекеттік қызметтерді тиімді көрсетуге мүмкіндік берді.

### 4. "Жеке деректер және оларды қорғау туралы" заң

Бұл заң 2013 жылы қабылданып, жеке тұлғалардың деректерін қорғау және оларды сақтау туралы маңызды талаптарды анықтайды. Заңда жеке деректерді жинау, өңдеу, сақтау және таратуды бақылау үшін арнайы ережелер мен шаралар қарастырылған. Сонымен қатар, заң азаматтардың жеке өмірін қорғау және олардың деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында қабылданған.

### 5. "Ақпараттық қауіпсіздік туралы" заң

Бұл заң 2014 жылы қабылданды және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік саясатты анықтайды. Заңның басты мақсаты — ұлттық ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ақпараттық жүйелердің қорғалуын арттыру және ақпараттық қауіп-қатерлердің алдын алу. Бұл заң мемлекетке маңызды ақпараттық инфрақұрылымды қорғауға және азаматтардың деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

### 6. "Мемлекеттік тіл туралы" заң

Қазақстанда мемлекеттік тілдің, яғни қазақ тілінің қолдану аясын кеңейту мақсатында қабылданған бұл заң, ақпараттық жүйелерде қазақ тілін қолдануды арттыруды көздейді. Бұл заңда электрондық құжат айналымында мемлекеттік тілдің қолданылуы және оның дамуы туралы маңызды ережелер қарастырылған.

### Қорытынды:

Қазақстан Республикасындағы цифрлық технологиялар мен ақпараттық қоғамды дамыту бағытында қабылданған заңдар ақпараттық қауіпсіздікті, жеке деректердің қорғалуын және мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін маңызды рөл атқарады. Бұл заңдар мемлекеттің цифрландыру саясатын тиімді жүзеге асыруға және азаматтардың құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді.