Fatum rządzące bohaterami greckiej tragedii u Kochanowskiego nie ma wpływu na wydarzenia i postacie. To, co się wydarzyło, jest spowodowane działaniem ludzi i ich decyzjami, a nie wyrokami bogów czy przekleństwem.

Przedstawiciel: Mikołaj Sęp Szarzyński, Daniel Naborowski

Poezja dworska (manieryzm, marinizm, konceptyzm)

Przedstawiciele: Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski

Literatura szlachecko-ziemiańska

Przedstawiciel: Jan Chryzostom Pasek

Przedstawiciel: William Szekspir

Komedia klasycyzująca

Przedstawiciel: Molier

Przykład z literatury: Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki

Dworzanin

Przykłady z literatury: Daniel Naborowski Na oczy królewny angielskiej; Jan Andrzej Morsztyn Do trupa, O swej pannie, Niestatek

Barok – ramy czasowe w Europie

Barok – ramy czasowe w Polsce

Kontrreformacja przyczyniła się do nietoleracji i prześladowań innowierców, m.in. konfiskaty ich majątków.

wyjątkowa pozycja w państwie – liczne przywileje

poczucie, że ustrój w Polsce jest lepszy niż w innych krajach

kultywowanie tradycji i obrzędowości – zamiłowanie do przepychu

odmienne od zachodnich stroje wzorowane na modzie wschodniej (orientalna okazałość)

Przedstawiciele: św. Teresa z Ávili, św. Jan od Krzyża

Przedstawiciel: Tomasz Hobbes

Przedstawiciel: René Descartes (Kartezjusz)

Przedstawiciel: Baruch Spinoza

Przedstawiciel: Blaise Pascal

W Sonecie IV O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem poeta określa los człowieka – jest nim ciągła wojna.

Sonet V Mikołaja Sępa Szarzyńskiego O nietrwałej miłości rzeczy świata tego

W Sonecie V O nietrwałej miłości rzeczy świata tego poeta podkreśla, że życie bez miłości jest niemożliwe, ale wiążą się z tym problemy.

Tematem wiersza Krótkość żywota jest ulotność ludzkiej egzystencji. Losem człowieka jest przemijanie.

Na oczy królewny angielskiej... Daniela Naborowskiego

Wiersz Na oczy królewny angielskiej... jest kunsztownym panegirykiem.

Makbet

Lady Makbet

Dunkan

Malkolm i Donalbein

Banko

Fleance

Makduf

Akt 4 scena 1 (rozmowa czarownic między sobą)

Akt 4 scena 1 (rozmowa czarownic z Makbetem)

- wrzosowisko, pusta, dzika okolica, miejsce ma też charakter uniwersalny.

-  w atmosferze grozy, tajemniczości. 

- odprawiają czary i zaklęcia

- władają żywiołami, wywołują burze na morzu, kierują wiatrami

- mają mściwą naturę

- ich dokuczliwość jest poniekąd efektem złości ludzi (żony kupca wełny)

-  wyrządzają  liczne  szkody  ludziom:  uśmiercają  czarami świnie,  nękają żeglarzy,    doprowadzają do kalectwa

-ich możliwości są ograniczone: nie są w stanie zatopić statku

- nie mają pełnej władzy nad człowiekiem, ale mogą go umęczyć 

-pozory kobiecości, ale mają brody

-robią wrażenie istot nie z tej ziemi 

-  ich  wypowiedzi  oparte  są  na  paradoksie,  np. szpetność  upiększa,  piękność szpeci Wypowiedź  może  odnosić  się  zarówno  do  dwoistości  natury  Makbeta,  jaki złudności świata, w którym pozory ukrywają prawdę 

 – zło świata jest reakcją na naturę ludzką (np. agresywność kobiety przyczyną mściwości  czarownicy); 

– zło przybiera różną postać (np. metamorfozy wiedźm); 

– zło czai się w świecie i kusi człowieka; 

– zło tkwi w naturze człowieka; 

– zło wynika z moralnych wyborów człowieka  

Szekspir dokonał też odstępstw od klasycznej tragedii:

• Renesansowy, bo najważniejszym tematem jego twórczości jest człowiek – ludzka natura, najważniejsze namiętności, wahania... To zgadza się z naczelnym założeniem humanizmu, a humanizm jak pamiętamy  jest wyróżnikiem epoki zwanej renesansem.

• Renesansowy, bo pokazuje człowieka w jego doczesnym życiu i podejmuje temat jak

Waśń rodowa
Dwa zwaśnione rody – Montecchich i Capulettich – potrafią się pogodzić dopiero na skutek tragicznej śmierci swoich dzieci. Tacy rodzice mają swoich naśladowców – i w literaturze, i w życiu. Zwaśnione rody udało się pogodzić Zosi i Tadeuszowi z "Pana Tadeusza". Przekonać dorosłych o swych prawdziwych uczuciach nie udało się natomiast Witkowi i Alinie z Kroniki wypadków miłosnych.

Relacje z rodzicami
Jak trudno znaleźć wspólny język z rodzicami!
To ponadczasowy problem, aktualny dziś może jeszcze bardziej niż w czasach Romea i Julii. Nie zawsze przyszłość dzieci jest taka, o jakiej marzyli dla nich rodzice. Ich sprzeciw wobec woli dzieci może dotyczyć nie tylko spraw damsko-męskich. Z troski
o przyszłość swoich latorośli rodzice zaganiają je do lekcji, posyłają na dodatkowe kursy i zajęcia. Szczęśliwi ci, którzy w rodzicach widzą swoich przyjaciół.

Młodość
Jej cechy to szaleństwo, spontaniczność, odwaga.
Tacy są bohaterowie dramatu Szekspira. Julia – lat 14, Romeo – ciut starszy, ale bardziej dziecinny od ukochanej. Dali się ponieść swoim uczuciom, wzajemnej fascynacji. Działali szybko, nierozważnie, ale ich uczucie przeszło do historii literatury. Dziś takich lekkomyślnych Julii jest wiele. Za naiwność płacą rozgoryczeniem, łzami, nieoczekiwaną ciążą. Może tak gorzkiej miłości zasmakowała Julia z wiersza Haliny Poświatowskiej?

Zakazany owoc
Rajskie jabłko skusiło nie tylko Adama i Ewę. Może zakazana miłość smakuje lepiej, może jest ciekawsza. Uczucia musieli ukrywać przed światem Romeo i Julia, Klara i Wacław z Zemsty, Witek i Alina z Kroniki wypadków miłosnych.

Przypadek
Życiem młodych kieruje przypadek. Przypadkowe spotkanie zmienia ich życie. Przypadkowy zbieg okoliczności zabiera im życie. Nie wiadomo, co na nas czeka za rogiem…

Śmierć
Miłość aż po grób, dopóki śmierć ich nie rozłączy. Wydaje się jednak, że nawet śmierć nie rozłączyła kochanków z Werony. Śmierć przerwała miłość wielu młodych ludzi z czasów II wojny światowej, np. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i jego ukochanej Basi, bohaterów Kamieni na szaniec, Ziela na kraterze.

W pierwszym akcie poznajmy go poprzez opinie wygłaszane na jego temat przez inne osoby. Benwolio, jego przyjaciel, opowiada ojcu Romea, że widział przechadzającego się w gaju kuzyna przed wschodem słońca. Młodzieniec umknął jednak przed jego powitaniem: „I w najciemniejszej ukrył się gęstwinie”. Nie był zdziwiony takim zachowaniem i postanowił nie niepokoić krewnego: „Nie przeszkadzałem mu w jego dumaniach / I w inną stronę się udałem, chętnie (…)”.

Również pan Monteki nie wyraził niedowierzania z powodu dziwnego postępowania syna, bowiem od dawna wiedział o jego skłonnościach do samotności: „On, uciekając od widoku światła, / Co tchu zamykał się w swoim pokoju; / Zasłaniał okna przed jasnym dnia blaskiem / I sztuczną sobie ciemnicę utwarzał. / W czarne bezdroże dusza jego zajdzie, / Jeśli się na to lekarstwo nie znajdzie”.

Gdy Benwolio zapytał, czy stryj zna powód dziwnego zachowania Romea, usłyszał: „Nie znam i z niego wydobyć nie mogę”. Choć próbował już kilkakrotnie wydobyć od syna, dlaczego tak stroni od ludzi – zawsze było to bezskuteczne… W dalszej części dramatu Szekspir powoli odsłania przed nami powód introwertycznych reakcji Romea – to wynik nieszczęśliwej miłości do Rozaliny. Mimo próśb Benwolia o zaniechanie tego dziwnego związku (kobieta ewidentnie bawiła się młodszym adoratorem) – Romeo nie potrafił tego zrobić. Nie zamierzał także „Rozpatrywania się w innych pięknościach”, jak mu zaproponował kuzyn.

Tak naprawdę etap, od którego o charakterze Monteka informują jego czyny (a nie opinie innych), zaczyna się w chwili poznania Julii. To spotkanie i zakazana miłość „od pierwszego wejrzenia” powodują w młodzieńcu prawdziwą przemianę. Przestaje czuć nienawiść do Kapuletów, dojrzewa i z chłopca myślącego o zabawie z Merkucjem i Benwoliem, przeradza się w mężczyznę planującego wspólne życie z ukochaną.

Nie bacząc na niebezpieczeństwo organizuje ślub z Julią, a gdy jej krewny – Tybalt – wyzywa go do walki, Romeo mówi: „Klnę się, żem nigdy obelg ci nie czynił; / Sprzyjam ci, owszem, bardziej, niżeś zdolny / Pomyśleć o tym, nie znając powodu. / Uspokój się więc, zacny Kapulecie, / Którego imię milsze mi niż moje” (niespodziewana odmowa dziwi bardzo jego przyjaciół). Decyduje się na starcie dopiero wówczas, gdy Kapulet zabija Merkucja. Przechyla to czarę rozpaczy i Monteki postanawia walczyć z zabójcą: „Precz, pobłażliwa teraz łagodności! / Płomiennooka furio, ty mną kieruj! / Tybalcie, odbierz nazad swoje "podły "; / Zwracam ci, co mi dałeś! Duch Merkucja / Wznosi się ponad naszymi głowami / Dopominając się za swoją twojej. / Ty lub ja albo oba musim legnąć”.

W wyniku nieprzychylnego zrządzenia losu Monteki zostaje skazany na banicję (łamie prawo Księcia, który zakazał walk na ulicy) i musi uciekać do Mantui. Odchodząc od zmysłów, czeka tam na wiadomości od Ojca Laurentego, który miał go poinformować o okolicznościach sprzyjających powrotowi.

W obliczu nieszczęścia wygnania i na wieść o śmierci Julii, Romeo staje się w pełni dojrzałym mężczyzną. Pod maską spokoju, energicznie i skrupulatnie planuje swe samobójstwo (kupuje od Aptekarza truciznę).

Romea można nazwać bohaterem tragicznym. Jego tragizm nie polega jednak, jak to było u bohaterów tragedii starożytnych, na istnieniu fatum, lecz na pomyłkach i nieprzychylności losu. W miarę rozwoju akcji przeobraził się z niezaradnego życiowo samotnika, w spokojnego, zaradnego mężczyznę. Polańczyk pisze: „Wewnętrzna przemiana bohatera możliwa jest dopiero dzięki autentycznej miłości, na której mu naprawdę zależy, o nią walczy i dla niej gotów jest wszystko poświęcić”. 

Choć w trzy godzinie po zakazanym ślubie jej małżonek został skazany na banicję: „(…) Romeo wygnany! / Z zbójczego tego wyrazu płynąca / Śmierć nie ma granic ni miary, ni końca / I żaden język nie odda boleści, / Jaką to straszne słowo w sobie mieści”, ona zdecydowanie broni swej miłości i poszukuje ratunku.

Gdy sytuacja zaczęła się jeszcze bardziej komplikować – była zmuszana do ślubu z Parysem, ujawniła swój stanowczy charakter i emocjonalną dojrzałość. Choć Kapulet zagroził jej, że jeśli nie spełni jego woli – przestanie traktować ją jak córkę (był nieubłagany: „Precz, wszetecznico! dziewko nieposłuszna! / Ja ci powiadam: gotuj się w ten czwartek / Iść do kościoła lub nigdy, przenigdy / Na oczy mi się więcej nie pokazuj. / Nic nie mów ani piśnij, ani trunij: / Palce mię świerzbią. (…) Precz, plucho! / Cyganko jakaś!”), matka nie chciała nawet jej wysłuchać („Nie mów nic do mnie, nic ci nie odpowiem; / Rób, co chcesz, wszystko mi to obojętne”), a nawet ze strony Marty nie mogła liczyć na pomoc, wolała umrzeć, niż poślubić innego mężczyznę. Idąc do franciszkanina po radę, postanowiła: „(…) a jeśli żadnego / Na tę przeciwność nie będzie sposobu, / Znajdę moc w sobie wstąpienia do grobu”.

Dojrzałość, którą osiągnęła w ciągu pięciu dni wydarzeń i głęboka miłość do prawowitego małżonka, ułatwiają jej ostateczną decyzję po odkryciu martwego ciała Romea. Jej samobójcza śmierć jest ostatnim wyznaniem miłości i potwierdzeniem siły uczuć, którymi obdarzyła młodzieńca. 

Przemyślcie wspólnie problem. Posłużcie się metaplanem:

Najpierw ustalcie, jakie były fakty: 

np. 

Na ulicy spotykają się dwie grupki młodzieży. Jedni są związani z rodziną Kapuletów, drudzy Montekich. Rody żyją w nienawiści. Dochodzi do sprzeczki. Romeo próbuje zapobiec rozlewowi krwi,ale Tybald rani śmiertelnie Merkucja. Merkucjo umiera. Romeo w rozpaczy zabija Tybalda.

Następnie zastanówcie się, jak być powinno: 

np. Młodzież powinna zajmować się swoimi sprawami, a nie uczestniczyć w sporach dorosłych. Należy szukać zgody, a nie zwady. Powinno się młodych ludzi uczyć rozwiązywania sporów w sposób polubowny. Nie powinno się tolerować chuligańskich wybryków.

Znajdźcie przyczyny, dlaczego w Weronie nie było tak, jak być powinno?

np. Książę jest pobłażliwy wobec wybryków młodzieńców, reaguje dopiero, gdy mieszkańcy miasta mocno się tego domagają. Młodzi są zawadiaccy (sc.3 akt I). Wychowano ich w przekonaniu, że honor nakazuje zemścić się za krzywdy przyjaciół. 

Zastanówcie się, co należało zrobić, aby było tak, jak być powinno.

np. Doprowadzić do zgody między rodami. Zaprzestać podsycania nienawiści. Uczyć poszanowania godności każdego człowieka. 

Spisujcie wszystkie nasuwające Wam się rozwiązania. Na koniec przejrzyjcie je i wybierzcie te, które uznacie za trafne. 

 Czy Romeo i Julia musieli umrzeć? Czy nie można im było pomóc? Dlaczego nie szukali pomocy u rodziców? Dlaczego o ich miłości wiedzieli tylko ojciec Laurenty, Baltazar, Marta (i cała "ulica", czyli mieszkańcy miasta), a nie wiedzieli najbliżsi? Dlaczego ojciec Romea prosi Benwolia o wypytanie Romea o przyczynę smutku, a nie porozmawia z nim sam? Dlaczego Julia zwierza się Marcie, a nie mamie? Dlaczego nawet na niani się zawiodła? Czy ojciec Laurenty powinien był narażać Julię na ewentualność niepowodzenia planu? Czy nie powinien interweniować u jej rodziców? Czy Marta powinna była zachować w tajemnicy to, co wiedziała?  

Na przedstawienie zaprasza widzów plakat teatralny . Plakaty i afisze teatralne do prawdziwie sztuki, która ma za sobą szybką i piękną tradycję. To plastycznie zakomponowane, jednoarkuszowe ogłoszenie o wydarzeniu teatralnym - premiera lub festiwal, umieszczane w przestrzeni publicznej. Plakat teatralny Połącz, jak afisz pełni funkcje informacyjno-reklamowe. Przedstawiany tekst jest ograniczony do minimum, nadrzędną rolę ma odgrywać, przedstawiać wizualną atrakcyjność samego przekazu. Zawiera ona pewną artystyczną interpretację zbioru. 

Obejrzyj plakaty do Romea i Julii (prace Andrzeja Pągowskiego ,   Rafała Olbińskiego ,   Wiesława Wałkuskiego ,   Romana Kalarusa ,   Jerzego Czerniawskiego )

Zanalizuj symbolikę używaną plakatu; zwróć uwagę na:

- główny element obrazu, ogólną koncepcję plakatu;

- dodatkowe elementy graficzne, z których składa się obraz;

- zastosowane barwy, odcienie, połączenia kolorów (np. Kontrast);

- symboliczne znaczenie różnych składników pracy;

- własne odczucia wywołane grafiką;

Harpagon - pan domu, ojciec Elizy i Kleanta, mężczyzna około sześćdziesięcioletni, tytułowy skąpiec, ma nieograniczoną władzę nad dziećmi i służbą, despota, bogacz, lichwiarz.

Kleant - dorosły syn Harpagona, chce korzystać z życia, musi sam zdobywać pieniądze, zadłuża się, gra w karty, kocha Mariannę.

Eliza - dorosła córka Harpagona, kocha Walerego, ojciec chce ją wydać za pięćdziesięcioletniego Anzelma.

Walery - ukochany Elizy, by zdobyć przychylność Harpagona wkupił się w jego łaski pochlebstwami i uczynnością, został jego sekretarzem.

Jakub - kucharz i stangret w jednej osobie, człowiek dobry, naiwny i prostolinijny.

Strzałka - służący Kleanta, sprytny, oddany swojemu panu.

Pani Claude - gospodyni Harpagona

Ździebełko - służący Harpagona

Szczygiełek - służący Harpagona

Marianna - skromna dziewczyna mieszkająca z matką, ukochana Kleanta, swatana Harpagonowi.

ciągle boi się, że ktoś go okradnie

pilnuje swojej szkatułki z 10 tysiącami dukatów zakopanej w ogrodzie, chce wydać córkę bez posagu, chce się ożenić z Marianną, pieniądze są dla niego ważniejsze niż rodzina .

 

Kleant -  drażni go skąpstwo ojca cierpi z powodu jego despotyzmu,  aby mieć pieniądze na własne wydatki gra w karty musi korzystać z usług lichwiarzy, kocha Mariannę ze wzajemnością, oświadczył się dziewczynie i został przyjęty, ale ma rywala we własnym ojcu,         nie może liczyć na zgodę ojca na swoje małżeństwo z Marianną,     kradnie ojcu szkatułkę, by ją oddać w zamian za zgodę na ślub.

         

Eliza - cierpi z powodu skąpstwa i despotyzmu ojca, kocha Walerego, ale wie, że ojciec zdecydował jej rękę oddać Anzelmowi,               sprzeciwia się ojcu i grozi jej wydziedziczenie, czuje się traktowana przedmiotowo i poniżana (ojciec chce się jej pozbyć)

 

Walery -  chce zdobyć rękę Elizy,      chce uzyskać zgodę Harpagona,     służy mu i pochlebia,           zmuszony jest doradzać Elizie małżeństwo z Anzelmem i posłuszeństwo ojcu,                   niesprawiedliwie został oskarżony  o kradzież szkatułki Harpagona

 

Jakub -  zmuszany do wykonywania rozkazów, których nie umie lub nie chce wykonać, z litości oddaje koniom własny chleb, by nie patrzeć, jak cierpią, jest pobity, gdy mówi prawdę, jest pobity, gdy kłamie

Strzałka - wyrzucany z domu i podejrzewany o kradzież,                   pomaga Kleantowi - kradnie dla niego szkatułkę

Ździebełko - cierpi z powodu skąpstwa harpagona

Szczygiełek -  cierpi z powodu skąpstwa Harpagona

Marianna -  kocha Kleanta, ma wyjść za Harpagona,  boi się Harpagona, brzydzi się nim,               przeraża ją jego skąpstwo, mimo że jest przyzwyczajona do skromnego życia

ożenić się z Marianną

 

Kleant - ożenić się z Marianną

Eliza - wyjść za mąż za Walerego,     uniknąć ślubu z Anzelmem

Marianna -  wyjść za mąż za Kleanta

Walery - ożenić się z Elizą

nakazuje swatce wynegocjować posag Marianny

 

Kleant - prosi siostrę o pomoc w przekonaniu ojca do zgody na ślub  z Marianną, wyznaje Mariannie miłość, prosi swatkę o pomoc w odwiedzeniu ojca od zamiaru ożenku z Marianną, wymienia szkatułkę ojca na rękę Marianny

                   

 Eliza -  wyznaje, że kocha Walerego

zwierza się bratu z sekretu,               odmawia ojcu posłuszeństwa w sprawie wyjścia za mąż za Anzelma

Walery - zaskarbia sobie przychylność Harpagona

 

Kleant - uzyskuje zgodę ojca dzięki kradzieży przez Strzałke szkatułki Harpagona, oddaje ojcu pieniądze w zamian za rękę Marianny

 

Eliza -  nic nie osiągnęła

Walery - oskarżony o kradzież szkatułki traci zaufanie Harpagona

rękę Elizy dostaje, kiedy się okaże, że jest synem Anzelma i nie chce posagu

 

Kleant i Eliza wspólnie planują sobie pomóc w realizacji marzeń i uwolnieniu się od wpływów ojca. Są jednak zdominowani przez Harpagona. 

 

Walery pochlebstwem, kłamstwem, pozorną usłużnością próbuje wkupić się w łaski Harpagona, ale w rzeczywistości nim również gardzi.

 

Strzałka szczerze nienawidzi Harpagona, wypowiada o nim najwięcej krytycznych i bardzo trafnych uwag.

 

Jakub - jedyny mimo wszystko żywi cieplejsze uczucia do pracodawcy, ale za to jest poniżany.