Қашықтықтан оқытуды Padlet тақтасымен өту by Лаура Усенбекова

Көптеген химиялық өнімдер қайтымды химиялық реакциялардың нәтижесінде алынады. Сондықтан химиялық тепе-теңдік кезінде өнімнің шығымы қандай жағдайда артатының білудің маңызы зор. Химиялық тепе-теңдік күйдегі реакцияның жүру жағдайларын өзгерткенде өнімнің шығымы артса, онда тепе-теңдік оңға қарай, ал кемісі солға қарай ығысты деп есептеледі. Көптеген зерттеулер химиялық тепе-теңдіктің ығысуы Ле Шателье- Браун принципі деп аталатын ережеге бағынатының дәлелдеді.

Химиялық тепе-теңдік күйіне келіп тұрған жүйе жағдайының (концентрация, температура, қысым) біреуін өзгерту болса, тепе-теңдікті сол өзгертуге қарсы әрекет туғызатын реакция бағытына қарай ығыстырады. Ле Шателье-Браун принципін әртүрлі әсерлерге қолдануға болады. 1884 жылы француз химигі Анри Луи Ле Шателье кез келген химиялық тепе-теңдіктің ығысуының жалпы принципін анықтады.

Химиялық тепе-теңдіктің ығысуына

әсер етуші факторлар: температура, концентрация, қысым.

Ле Шателье – Браун принципіне сәйкес бастапқы заттардың біреуінің концентрациясын арттырғанда тепе-теңдік өнім түзілу жағына қарай, яғни оң жаққа ығысады. Өйткені реагенттердің біреуінің концентрациясының өсуі тура реакцияның жылдамдығын арттырады. Мысалы,

N2 + O2 2NO реакциясында азоттың концентрациясын көбейтетін болсақ, онда тепе-теңдік оңға қарай, яғни NO түзілу бағытына қарай ығысады.

Қысымды жоғарлатқанда тепе-теңдік газдардың зат мөлшері азаятын жағына, ал қысым төмендегенде газдардың зат мөлшері көбейетін жағына қарай ығысады. Мысалы,

2CO (г) + O2 (г) 2CO2 (г)

Реакцияның нәтижесінде көміртек (IV) оксидінің зат мөлшері азаяды. Демек, қысымды жоғарлатқанда тепе-теңдік көміртек (IV) түзілу бағытына ығысады. Ал қысымның төмендеуі тепе-теңдікті реагенттер түзілу жағына, яғни солға ығыстырады.

Температураның тепе-теңдікке әсерін көміртек (ІІ) оксидінің жану реакциясының мысалында қарастырайық:

2CO (г) + O2 (г) 2CO2 (г) + 577кДЖ

Реакция теңдеуінен байқағанымыздай көмірқышқыл газының түзілуі экзотермиялық реакция, температураны жоғарылатқанда тепе-теңдік солға, бастапқы заттар түзілу жағына ығысады. Керісіенше температураны төмендету кезіңде тепе-теңдік оңға қарай ығысады.

1)Температураны арттыру химиялық тепе-теңдікті қай жаққа ығыстыратынын анықта.

2NO₂ (г) ⇌ 2NO (г) + O₂ (г)

C₂H₄ (г) + H₂ (г) ⇌ C₂H₆ (г)

2HI (г) ⇌ H₂ (г) + I₂ (г)

2)Қысымның артуы химиялық тепе-теңдікке қалай әсер ететінін анықта.

2HI (г) ⇌ H₂ (г) + I₂ (г); ΔH° = +11 кДж/моль

2NO (г) + O₂ (г) ⇌ 2NO₂ (г); ΔH° = –114 кДж/моль

]]>