Văn là người. Học văn là để học làm người. Làm người hơn muôn loài ở chỗ có cảm xúc, biết yêu thương cái đẹp, ghét chê cái xấu, cảm thông chia sẻ, biết rơi lệ trước nỗi đau, biết cười trong cuộc sống. (Lê Duy Hưng)
> Văn học có còn là 'nhân học'?

Khi học lớp 6, bài đầu tiên cô giáo Văn dạy tôi là "Học Văn để làm gì?". Không biết bây giờ các em học sinh có ý thức được điều đó không, nhưng nếu các em ý thức được điều đó, tôi nghĩ chương trình Văn học mà tôi học cách đây đã 12 năm vẫn còn nguyên giá trị.

Văn là người. Học văn là để học làm người. Làm người hơn muôn loài ở chỗ có cảm xúc, biết yêu thương cái đẹp, ghét chê cái xấu, cảm thông chia sẻ, biết rơi lệ trước nỗi đau, biết cười trong cuộc sống. Học văn là học cách cảm, cách nghĩ.
Văn học có nhiều thể loại, nhưng học văn không phải chỉ để hình dung tưởng tượng những gì tác giả viết, mà là học cách hiểu, cách nghĩ, cảm xúc của tác giả khi viết những dòng văn ấy.

Học những tác phẩm tiền cách mạng, nắm bắt được những sự kiện chỉ là cái bề nổi, nếu chỉ thế thì học Lịch sử cho nhanh, mà phải học được cách mà tác giả cảm nhận về cuộc sống đau khổ của nhân dân, từ đó mới cảm nhận ró ràng hơn, sâu sắc hơn những gì mà con người đã trải qua trong thời kỳ ấy. Không một hình ảnh, âm thanh nào có thể miêu tả được những cảm xúc ấy ngoại trừ cảm nhận của chính người học, cũng là điều mà tác giả muốn gửi gắm.

Học văn học trung đại, không phải cố để hiểu cái mà tác giả miêu tả trong những thể thơ và ngôn ngữ Hán Việt khó hiểu ấy, mà phải cảm nhận được thời đó, cha ông ta cảm nhận cuộc sống như nào, lòng tự hào dân tộc...

Học văn học dân gian là học cách mà dân gian phản ánh cuộc sống, một cách mộc mạc giản dị với cuộc sông hằng ngày nhất...

Học văn không phải để hiểu lịch sử, mà là hiểu được cảm nhận của con người trong thời đại đó, phản ánh trong từng câu chữ, một cách tinh tế. Thế cho nên, không thể gộp môn Văn với bất kỳ môn nào khác, cũng như việc đánh giá những bài văn không hợp thời trong chương trình là chuyện không đúng.

Nếu ai cùng thời với tôi, chắc hẳn được học các tác phẩm của nhà văn Thạch Lam mà cho đến giờ tôi vẫn ấn tượng nhat tác phẩm "Hai đứa trẻ". Tác phẩm nếu xét về mặt nội dung thì có thể nói là nghèo nàn, mà vẫn cuốn hút người đọc một cách kỳ lạ, bởi sự tinh tế.

Nếu xét về tiêu chí hợp thời hay đơn giản là đảm bảo học sinh hiểu được nội dung tác phẩm, có lẽ các tác phẩm của nhà văn Thạch Lam chẳng thể bao giờ được sờ tới, bởi chẳng có gì để hiểu về nội dung cả, nhưng cái quan trọng hơn lai là hiểu được cái tinh tế và cảm xúc của người viết.

+ Miêu tả hình dáng cây cọ (thân, lá)

+ Kỉ niệm gắn bó với cây cọ.

+ Cuộc sống ở quê gắn bó với cây cọ.

- Khẳng định nỗi nhớ về cây cọ

  

+ Phần đầu miêu tả đặc điểm và đời sống của cây cọ.

+ Phần sau nói đến mối quan hệ giữa cây cọ và cuộc sống, sinh hoạt của con người; nhấn mạnh sự gắn bó bằng cách lặp lại nhiều lần từ ngữ rừng cọ.

+ Phần cuối nói về sự gắn bó giữa con người và cây cọ.

-Thầy giáo trẻ niềm nở, tươi cười đón nhận học sinh lớp mới.

-Các bậc phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo cho con em mình trong buổi đầu tựu trường: quần áo, sách vở.

-Tất cả đều trân trọng dự lễ khai giảng cùng các em.
->Qua đó có thể thấy từ cha mẹ, thầy cô giáo đều có trách nhiệm và rất quan tâm đến con em mình trong ngày đầu tựu trường, để tạo ấn tượng tốt đẹp và giúp các em cảm thấy an tâm, vui vẻ trong lần đầu tiên đi học.
->Thể hiện trách nhiệm và tấm gương của nhà trường với thế hệ tương lai, môi trường ấm áp nuôi dưỡng với thế hệ mai sau.    

Phiếu số 4
- Nhan đề văn bản : Tôi đi học.
-Quan hệ giữa các phần của văn bản : đại từ “tôi” lặp đi lặp lại nhiều lần

- Các từ ngữ, các câu thể hiện tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu tiên :

+các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học : tựu trường, lần đầu tiên đến trường, phấn, bảng, bàn ghế, sắp hàng, lớp, ông đốc trường, thầy, học trò, sách, vở...

+ Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những dúm mây hào hạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của huổi tửu trường. 
+ Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa hầu trời quang đãng. 
+ Hai quyển sách mới đang ở trên tay tôi đã hắt dầu thấy nặng. 
+ Hôm nay tôi đi học.
-Hệ thống nhân vật : bố trí hợp lí , khiến cho người đọc tưởng tượng quang cảnh suy nghĩ của nhân vật "tôi" trong lần đầu đến trường.

- Giọng đọc phù hợp với tâm trạng, giọng điệu của từng nhân vật.

- Từ khó: tha phương cầu thực, thành kiến, cổ tục, ảo ảnh.

- Thuộc chương IV, trong tập Hồi kí Những ngày thơ ấu (9 chương) in năm 1938.

- Thể loại: Hồi kí

- PTBĐ: Tự sự, biểu cảm, miêu tả.
d. Bố cục

- Phần 1. Từ đầu => “người ta hỏi đến chứ ”: Cuộc đối thoại giữa bé Hồng và bà cô cay độc

- Phần 2. Còn lại : Niềm hạnh phúc, sung sướng của bé Hồng “trong lòng mẹ”.

=> Bé Hồng và bà cô được xây dựng theo những cách khác nhau nhưng đều góp phần làm nổi bật chủ đề của văn bản: Những cay đắng tủi cực thời thơ ấu cùng tình yêu thương mẹ cháy bỏng của bé Hồng.

Phân tích nhân vật người cô trong cuôc đối thoại giữa bà ta và chú bé Hồng:

- Thái độ, cử chỉ: “cười hỏi” chứ không phải sự quan tâm , lo lắng cho đứa cháu. Vẻ mặt tươi cười, giọng nói ngọt ngào nhưng “rất kịch” đã cho thấy sự giả dối, nham hiểm của bà ta. Mặc dù thấy Hồng thương mẹ đến phát khóc nhưng vẫn “vỗ vai cười”, “tươi cười kể chuyện”, “giọng nói vẫn ngọt” càng cho thấy sự độc ác của mụ khi chà xát lên nỗi đau của Hồng.

- Ngôn ngữ:

    + Xoáy sâu vào sự thiếu thốn tình mẫu tử của bé Hồng bằng câu hỏi nhẫn tâm : " mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không"

    + “phát tài”, “em bé”, từ “em bé” ngân dài rõ, ngọt như chì chiết, nhục mạ Hồng và mẹ em

- Dã tâm: Gieo rắc vào đầu đứa cháu non nớt những điều xấu xa về mẹ để Hồng khinh miệt, ruồng rẫy mẹ.

→ Bà cô của Hồng là một kẻ nhẫn tâm, cay nghiệt, độc ác.
Câu 2: 

Tình yêu thương mãnh liệt của Hồng đối với người mẹ bất hạnh:

- Khi sống trong những lời giả dối, thâm độc, xúc phạm của bà cô:

    + Dù non một năm Hồng không nhận được tin tức của mẹ nhưng em không hề trách hay ghét bỏ mẹ mình.

    + Căm ghét và mong muốn mãnh liệt muốn xóa bỏ những hủ tục đã đày đọa mẹ.

    + Bình tĩnh, tự tin đối đáp lại bà cô dù trong lòng vô cùng tổn thương.

    + Luôn tin rằng mẹ sẽ về mà không cần gửi thư bảo mẹ.

- Khi gặp lại và nằm trong lòng mẹ:

    + Thoáng thấy bóng ai giống mẹ, em đuổi theo ngay.

    + Nhận ra mẹ, em thấy mẹ thật tươi đẹp lạ thường và thấy giây phút đó thật “rạo rực”

    + Được gặp mẹ Hồng sung sướng đến òa khóc, quên những tủi cực đã chịu mà chỉ tận hưởng sự vỗ về, yêu thương của mẹ.

Văn Nguyên Hồng giàu chất trữ tình:

- Tình huống truyện: bà cô thâm độc muốn chú bé oán ghét mẹ mình nhưng ngược lại, chú lại luôn tin và càng thương mẹ mình hơn.

- Dòng cảm xúc của Hồng: Niềm mong nhớ, thương mẹ da diết, đau đớn tủi nhục, căm giận, phẫn nộ, tình yêu nồng nàn, sâu sắc.

- Phương thức biểu đạt: kết hợp giữa tự sự và biểu cảm

- Lời văn: những câu văn so sánh độc đáo giàu hình ảnh, gợi cảm xúc mãnh liệt.

Hồi kí là truyện kể từ bằng chính ngôi kể tác giả kể về những sự kiện có thật trong quá khứ mà tác giả đã chứng kiến hoặc trải qua.

Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và trẻ em:

- Đối tượng trong tác phẩm của ông là phụ nữ trẻ em: Những ngày thơ ấu, Bỉ vỏ, Khi đứa con ra đời, Cửa biển…

- Ông diễn tả thấm thía những nỗi cơ cực, tủi nhục mà họ phải chịu đựng trong cuộc sống của mình. Nỗi khổ “chôn vùi tuổi xuân”, nợ nần, xa con của mẹ Hồng và nỗi đau mà Hồng phải chịu đã được khắc họa rõ nét trong đoạn trích “Trong lòng mẹ

- Tác giả phát hiện, trân trọng vẻ đẹp họ. Đó là sự hiền hậu, tình nghĩa của mẹ Hồng, tình yêu thương mẹ của Hồng trong tác phẩm.

- Lên án, tố cáo những hủ tục xã hội đàn áp người phụ nữ, trẻ em. Điều này thể hiện rõ qua nhân vật bà cô trong đoạn trích.

Câu 1
-Tác giả: Nguyên Hồng
+Sinh năm: 1918-1982
+Tên thật: Nguyễn Nguyên Hồng
+Phong cách sáng tác: đầm ấm , đầy tình thương.
+Quê: Nam Định
-Tác phẩm:
+Xuất xứ :trích trong chương 4 của tuyển tập thơ "Những ngày thơ ấu".
+Bài văn nhiều chi tiết cảm động, giàu tình thương và tình cảm mẫu tử
+Thể loại : Hồi kí
+PTBĐ : tự sự, miêu tả ,biểu cảm
+Bố cục : 2 phần
Đ1 : Từ đầu đến người ta hỏi đến chứ?
         Cuộc đối thoại giữa chú bé Hồng và bà cô
Đ2 : Còn lại
          Cuộc gặp gỡ bất ngờ và cảm giác vui sướng đến cực điểm của chú bé Hồng.
Câu 2
Nhan đề, bố cục, từ ngữ, câu văn

- Nhan đề: 

+ Ý nghĩa tả thực: chú bé Hồng được gặp lại mẹ, được ngồi trong lòng mẹ, được mẹ ôm vào lòng.

+ Ý nghĩa tượng trưng: tình yêu thương mẹ tha thiết, khao khát được sống trong tình mẫu tử thiêng liêng của mọi đứa trẻ.

- Bố cục:

+ Phần 1: cuộc đối thoại: thể hiện sự tin tưởng sâu sắc với mẹ, tình yêu vô bờ dành cho mẹ

+ Phần 2: niềm hạnh phúc của Hồng khi được gặp lại mẹ
+ Bài văn chia làm 2 phần, phù hợp với nội dung và chủ đề của tác phẩm
- Câu văn, từ ngữ : 

+ “Giá như cổ tục đầy đọa…..” SGK/16

+ “ Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ…” SGK/18
 Câu 3
Cuộc đối thoại:

- Nhận ra sự giả dối trong lời nói của bà cô

- Nước mắt ròng ròng rớt xuống, chan hòa đầm đìa, cười dài trong tiếng khóc

- Căm ghét những cổ tục phong kiến đã đày đọa mẹ

- Tác giả sử dụng rất nhiều động từ mạnh “ cắn, nhai, nghiền’

à Thể hiện niềm tin mãnh liệt, tình yêu thương mẹ vô cùng sâu sắc của chú bé Hồng

Câu 4
Diễn biến tâm lý của chú bé Hồng

- Bất ngờ: đuổi theo, gọi bối rối, thở hồng hộc, ríu cả chân, òa khóc nức nở .

- Khi ngồi trong lòng mẹ:

+ Cảm nhận về mẹ: không còm cõi, xơ xác, hơi quần áo, hơi thở của mẹ thơm tho một cách lạ thường…
+ Cảm giác: ấm áp, êm dịu, không nghĩ ngợi bất cứ điều gì

-> Cảm giác sung sướng, hạnh phúc đến tột độ của một đứa con lâu ngày được gặp lại mẹ à tình mẫu tử thiêng liêng

- Cả hai văn bản đều sử dụng PTBĐ: Tự sự + Biểu cảm.

- Cả hai văn bản đều tập trung khắc hoạ những suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật.

Khác nhau:
- Thể loại:

+ "Tôi đi học" là truyện ngắn.

+ "Trong lòng mẹ" là hồi ký.

Bài 2
- Thứ tự là 5-3-2-1-6-4
-Bức thứ 5: Cáo:Mời cậu vào

 Bức thứ 3: Cáo:Mời cậu

 Bức thứ 2: Cò:Tôi không thể ăn được

 Bức thứ 1: Cáo:Để tôi ăn luôn cho

 Bức thứ 6: Cò:Chào cậu, mời cậu vào nhà

 Bức thứ 4: Cáo: Tôi không ăn được đồ ăn trong những chiếc bình này.
-Nhan đề là Cáo Và Cò

Giống nhau:
-Cả hai văn bản đều có PTBĐ:Tự sự+Biểu cảm+ miêu tả.
- Cả hai văn bản đều tập trung khắc hoạ những suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật.
Khác nhau
:- Thể loại:
+ "Tôi đi học" là truyện ngắn.
+ "Trong lòng mẹ" là hồi ký.
- Lời văn:
+ Tôi đi học: nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình.
+ Trong lòng mẹ: kịch tính 
Bài 2

thứ tự 5-3-2-1-6-4

Một hôm cáo rủ cò sang bên nhà mình để dùng bữa.Cò không nghĩ ngợi nhiều mà đồng ý ngay.Khi vào dùng bữa cáo mới để hai đĩa cháo để mời cò và mình ăn.Vì có chiếc mỏ rất dài nên cò không ăn được chỉ đành nhìn cáo ăn ngon lành bát cháo.Biết mình bị chơi xỏ mấy hôm sau cò mời cáo sang nhà mình ăn.Cáo không nghĩ ngợi mà nhận lời ngay.Khi vào ăn cáo chỉ thấy 2 cái bình để thức ăn.Biết cò chơi xỏ lại mình cáo bèn ôm bụng về.Từ ấy cáo hiểu ra sự việc và không bao giờ làm vậy nữa
 Nhan đề câu chuyện của cò và cáo
Chủ đề của văn bản là:nếu làm việc xấu với người khác thì điều tồi tệ sẽ đến với mình

Khi bọn tay sai xông vào, tình thế của chị Dậu.

- Gia cảnh khốn cùng: Nghèo túng phải bán con, bán chó, chạy vạy nộp sưu cho chồng còn bị bắt nộp thêm suất sưu cho em chồng đã chết từ năm ngoái.

- Chồng vừa tỉnh sau một trận đòn thừa sống thiếu chết

- Anh Dậu vừa bưng bát cháo kề miệng

Nhân vật Cai lệ:

- Một tên tay sai mạt hạng dưới quyền lí trưởng

- Hắn chuyên đi đòi sưu thuế, thúc sưu và bắt bớ, đánh đập người dân.

- Ngoại hình: Lẻo khoẻo, giọng khàn khàn, giọng hầm hè

- Hắn xông vào nhà chị Dậu, thúc sưu khi anh Dậu vừa bị một trận thập tử nhất sinh hôm qua. Chị Dậu xin khất:

    + Chúng đánh đập chị

    + Toan nhảy vào trói anh Dậu.

    + Hành động, ngôn ngữ: Cầm roi cầm thước, thét, quát mắng, xưng hô “ông”-“thằng”, “ông”-“mày”.

Diễn biếm tâm lí chị Dậu trong đoạn trích:

- Ban đầu:

    + Ngôn ngữ:“ông”, xưng “cháu”. Lời van xin ha thiết “cháu van ông,...”

    + Hành động: Run run, chạy đến đỡ tay cai lệ, vẫn thiết tha...

→ Nhẫn nhục, nhún nhường, chịu đựng

- Khi Cai lệ đánh chị và sấn đến trói anh Dậu:

    + Xưng hô: ông-tôi, sau đó mày-bà. Lời nói đầy quyết liệt thách thức.

    + Hành động: mạnh mẽ, khỏe khoắn túm cổ cai lệ, ấn dúi ra cửa, túm tóc lẳng cho một cái…

→ Mạnh mẽ, dũng cảm, quyết liệt

* Diễn biến tâm lí của chị Dậu chân thực và hợp lí theo quy luật “tức nước vỡ bờ”. Chị Dậu hiện lên là một người phụ nữ giàu tình thương yêu chồng, nhẫn nhịn, chịu đựng nhưng cũng vô cùng can đảm, mạnh mẽ, giàu sức phản kháng.

- Nhan đề “tức nước vỡ bờ” thể hiện quy luật: Có áp bức sẽ có đấu tranh, con người sẽ vùng lên phản kháng khi bị đè nén bởi áp bức, bất công.

- Đặt tên như vậy là thỏa đáng, phù hợp với diễn biến câu chuyện và hoàn cảnh của của chị Dậu.

“Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên Cai Lệ là một đoạn tuyệt khéo”:

    - Tình huống truyện gay cấn: Anh Dậu đang trong tình thế nguy cấp, bị uy hiếp tới tính mạnh. Chị Dậu dù van xin tha thiết, nhưng bị chúng đánh và toan bắt trói anh Dậu, trước hoàn cảnh ấy chị Dậu đã phản kháng mạnh mẽ.

    - Nghệ thuật khắc họa tính cách nhân vật:

    + Chị Dậu: hiền lành, yêu thương chồng con, nhẫn nhục, chịu đựng nhưng vẫn có sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ.

    + Cai lệ: ác độc, ngang ngược, hung hãn

- Nghệ thuật đối lập:

    + Ngoại hình: Chị Dậu lực điền >< bọn tay sai sức lẻo khẻo, ngã chỏng quèo…

    + Ngôn ngữ, hành động: Ngôn ngữ xưng hô, hành động van xin >< phản kháng , biến đổi theo hoàn cảnh và tâm lí nhân vật.

- Giọng văn ở đoạn này có pha sự hài hước, châm biếm, mỉa mai bọn tay sai.

→ Đoạn đánh nhau của chị Dậu đã khắc họa thành công hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hiền hậu nhưng cũng mạnh mẽ, kiên cường dám chống lại bè lũ tay sai phong kiến tàn bạo, vô nhân tính.

Qua tác phẩm “Tắt đèn” và đoạn trích “Tức nước vỡ bờ” Ngô Tất Tố đã “xui người nông dân nổi loạn”: Hoàn cảnh của chị Dậu, sự phản kháng của chị như một mồi lửa thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của nhân dân ta.

- Phản ánh quy luật: Có áp bức tất có đấu tranh, phải dùng bạo lực để làm cách mạng.

- Ngô Tất Tố nhìn thấy sức mạnh tiềm tàng của nhân dân ta.

   - Phần 1 (từ đầu ... ngon miệng hay không): chị Dậu chăm sóc chồng.

   - Phần 2 (còn lại): chị Dậu khôn ngoan và can đảm đương đầu với bọn tay sai.

   Khi bọn tay sai xông vào nhà, chị Dậu trong tình thế rất thảm thương:

   - Anh Dậu vừa tỉnh sau một cơn thập tử nhất sinh.

   - Được bà lão hàng xóm tốt bụng cho bát gạo nấu cháo. Chị Dậu rón rén bưng bát cháo và hồi hộp xem chồng ăn có ngon không.

   - Anh Dậu vừa “run rẩy cất bát cháo kề vào đến miệng”.

Câu 2 : (trang 32 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1): Nhân vật cai lệ:

   - Đứng đầu bọn lính ở huyện đường, chuyên đòi sưu thuế, đánh trói người.

   - Hắn và tên lí trưởng xông vào nhà anh Dậu đòi sưu nặng, đòi bắt người đi đánh,... Chỉ là tên tay sai mạt hạng lại có quyền đánh trói người vô tội vạ.

   - Hành động: cầm roi cầm thước, quát mắng, xưng hô ông-thằng, ông-mày.

→ Độc ác, hống hách, xấc xược, cậy hơi quan lớn ức hiếp người dân yếu đuối.

   * Cách miêu tả chân thực, sinh động, sắc sảo linh hoạt, thái độ căm ghét, khinh bỉ.

   * Diễn biến tâm lí của chị Dậu trong đoạn trích:

   - Ban đầu: nhẫn nhục, chịu đựng, chỉ nói lí:

       + Gọi ông, xưng cháu. Lời nói nhún nhường, cầu xin “cháu van ông,...”

       + Hành động: run run, chạy đến đỡ tay cai lệ,...

   - Không chịu đựng được nữa vùng dậy phản kháng:

       + Xưng hô ông-tôi, sau đó mày-bà. Lời nói đầy quyết liệt thách thức.

       + Hành động mạnh mẽ, khỏe khoắn “túm cổ cai lệ, ấn dúi ra cửa,...’

   * Sự thay đổi thái độ của chị Dậu được miêu tả chân thực, hợp lí. Chị Dậu hiện lên là một người phụ nữ giàu tình thương yêu chồng, dịu dàng. Đồng thời thật can đảm, mạnh mẽ, giàu sức phản kháng.

    Đặt nhan đề Tức nước vỡ bờ là thỏa đáng vì nó phản ánh đúng nội dung đoạn trích. Có áp bức phải có đấu tranh, áp bức càng nhiều đến mức độ không thể nữa thì sức phản kháng, sức đấu tranh càng mạnh.

Câu 5 : (trang 33 sgk Ngữ Văn 8 Tập 1): “Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”. Vì:

   - Thể hiện thật rõ nét, sinh động tính cách các nhân vật.

   - Tạo tình huống khéo léo. Ngòi bút miêu tả ngoại hình, hành động, ngôn ngữ linh hoạt, sống động.

   - Ngôn ngữ kể chuyện, đối thoại, ngôn ngữ nhân vật độc đáo, thể hiện được sắc thái tâm lí nhân vật.

   Nguyễn Tuân nhận xét rằng Ngô Tất Tố đã “xui người nông dân nổi loạn”. Đúng là như vậy khi mà xã hội tàn bạo, vô lí, tàn nhẫn đến cực độ, người dân ắt phải đấu tranh, tránh sao được “nổi loạn” để đòi lại sự công bằng.
Phiếu BT số 3:
- Cai lệ:
+ Đại diện cho: cái ác
+ Thái độ: Hung hăng
+ Kết cục: Bị Chị Dậu đánh cho ngã chỏng quèo
-  Chị Dậu:
+ Đại diên: cho cái thiện
+ Thái độ: Giận dữ, căm phẫn
+ Kết Cục: Đánh cho tên cai lệ và hầu cận ông lí một trận.

Phân tích tâm trạng Lão Hạc xoay quanh việc bán chó:

       - Vui vẻ, hạnh phúc khi có cậu Vàng bầu bạn

    + Trân trọng gọi con chó là cậu Vàng

    + Đối xử với cậu Vàng như đối xử với con cháu: cho ăn trong bát, gắp thức ăn cho, chửi yêu, cưng nựng…

       - Diễn biến tâm lý sau khi bán cậu Vàng

    + Cố làm ra vui vẻ, nhưng "đôi mắt ầng ậng nước", "mếu máo như con nít"

    + Đau đớn, dằn vặt khi trót lừa một con chó “mặt lão đột nhiên co rúm lại”, “đầu lão ngoẹo về một bên”...khi ông giáo hỏi “thế nó cho bắt à?”

    + Lão chua xót về quá trình con chó bị bắt, tưởng tượng ra vẻ mặt và lời trách móc của con chó với lão.

→ Lão Hạc là người hiền lành, sống tình nghĩa nên lão cảm thấy đau xót, dằn vặt lương tâm khi bán cậu Vàng.

Nguyên nhân cái chết lão Hạc:

- Do tình cảnh đói nghèo, cùng quẫn

- Lão không muốn phạm vào số tiền mình để dành cho con trai

- Lão đau đớn vì sự ra đi của cậu Vàng, vì bản thân đã trót lừa một con chó-người bạn tri kỉ của lão

Tình cảnh và tính cách của lão qua việc thu xếp, nhờ cậy ông giáo rồi tìm đến cái chết:

- Tình cảnh: đói nghèo, nếu sống sẽ phạm vào tiền của con → khốn cùng, không còn đường lui.

- Tính cách:

    + Lão là người chu đáo, biết lo xa

    + Lão có lòng tự trọng cao, không muốn phiền xóm giềng cả khi sống hay đã chết

    + Lão coi trọng danh dự, nhân phẩm, đứa con hơn cả mạng sống của mình.

Thái độ, tình cảm của nhân vật “tôi” đối với lão Hạc:

- Dửng dưng thờ ơ khi nghe lão Hạc bảo sẽ bán chó, vì lão nói với “tôi” rất nhiều lần trước đây.

- Ái ngại, cảm thông, xót xa thay cho lão khi thấy lão khóc vì bán con Vàng

- Quan tâm, muốn sẻ chia cùng lão khi dấu vợ ngấm ngầm giúp lão.

- Hoài nghi, thất vọng khi nghe Binh Tư kể chuyện lão xin bả chó...

- Kính trọng nhân cách lão khi biết nguyên nhân cái chết của lão Hạc.

    - Khi nghe Binh Tư cho biết lão Hạc xin hắn bả chó để bắt một con chó hàng xóm thì nhân vật “tôi” cảm thấy “cuộc đời quả thật... đáng buồn": “Tôi” không ngờ một con người đã khóc vì bán một con chó lại xin bả chó để kiếm miếng ăn. Ông giáo nghĩ rằng cái đói, cái khốn cùng đã khiến nhân cách của lão bị tha hóa.

    - Nhưng khi chứng kiến cái chết của lão Hạc, “tôi” lại nghĩ : “Không ! Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay vẫn đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác”: Cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn vì nhân cách của lão vẫn vẹn nguyên như “tôi” đã từng biết. Nhưng đáng buồn vì cái chết thương tâm của một con người tình nghĩa nhưng bị ép tới đường cùng vì cái đói, cái nghèo.

- Cái hay của truyện thể hiện rõ nhất ở những điểm:

    + Tình huống truyện bất ngờ: Khiến cho người đọc cũng đã có lúc hoài nghi lão Hạc như ông giáo, để rồi vỡ òa trong sự thương xót và kính trọng.

    + Diễn biến tâm lí nhân vật của lão Hạc và ông giáo được miêu tả chi tiết, bất ngờ, có chiều sâu.

    + Ngôn ngữ của truyện: ngôn ngữ cô đọng, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại đầy chất trữ tình mang cả tình cảm, suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật.

    + Nghệ thuật kể chuyện: Câu chuyện được kể theo lời dẫn của nhân vật “tôi” người tham gia trong câu chuyện và chứng kiến sự việc diễn ra. Điều này làm cho câu chuyên thêm chân thật, gần gũi với người đọc, khiến cho câu chuyện đa giọng điệu chứ không đơn điệu.

- Đừng nhìn người khác một cách phiến diện, hãy cố tìm hiểu thế giới tâm hồn, bản tính của họ.

- Hãy đặt bản thân vào vị trí của họ để tìm hiểu, đừng nhìn bên ngoài rồi phán xét.

- Cần khám phá, trân trọng vẻ đẹp bên trong của con người, cảm thông với họ.

Cuộc sống của người nông dân trong xã hội cũ qua đoạn trích “Tức nước vỡ bờ” và truyện ngắn “Lão Hạc”:

- Cuộc sống nghèo khổ, đói kém, lạc hậu.

- Họ bị bóc lột, bị chèn ép, sống trong bất công.

- Họ luôn giữ được phẩm chất trong sạch, nhân cách cao đẹp , giàu lòng yêu thương, giàu sức mạnh phản kháng tiềm tàng.