poëzie zn. ‘dichtkunst’
Vnnl. poesie, poezy ‘dichtkunst, dichtwerken’ in Const van Poêsien [1548; WNT], vlaemsche Poësie [1565; WNT toegeven], toneelspelen en andere poëzy [1639; WNT Supp. aaloudheid]; nnl. poëzie, poëzij ‘dichtkunst, dichtwerken’ in Poezij en Proza [1816; WNT weerslag III], ook overdrachtelijk ‘het verhevene, het schone’ in Poëzie schuilt overal [1857; WNT].
Ontleend aan Frans poésie ‘dichtkunst’ [1372-74; TLF], eerder al ‘gedicht, dichtwerk’ [ca. 1370; TLF], een geleerde ontlening aan Latijn poēsis ‘dichtkunst, dichtwerk’. Het Latijnse woord is ontleend aan Grieks póēsis, variant van poíēsis ‘gedicht, dichtkunst, creatie’, afgeleid van poieĩn ‘maken, creëren’.
Grieks poieĩn is verwant met: Sanskrit cinóti, cáyati ‘hij verzamelt, ordent in stapels’; Oudkerkslavisch činiti ‘ordenen’ (Russisch činít' ‘id.; repareren’); < pie. *k^wei- ‘stapelen, ordenen, verzamelen; maken’ (LIV 378).
♦ poesiealbum zn. ‘album voor versjes’. Nnl. poëzie-album ‘album van jong meisje, voor versjes van familie en vrienden’ [1899; WNT handschrift], vrienden- en poezie-albums [1918; NRC], poesie-albums [1934; Soester Courant]. Gevormd uit poëzie ‘dichtwerken, verzen’ en → album ‘boek met lege bladen’. De sinds 1994 officiële spelling poesiealbum sluit zich aan bij de kinderlijke uitspraak, die ontstond doordat poesiealbums aanvankelijk werden geïmporteerd uit Duitsland. Op de voorkant stond Duits Poesie, wat werd geassocieerd met poesie ‘katje’. ♦ poëet zn. ‘dichter’. Mnl. poëte ‘dichter, poëet’ [1240; Bern.]. Via Frans poète en Latijn poēta ‘dichter, schrijver’ ontleend aan Grieks poētḗs, poiētḗs ‘dichter, schrijver’, eveneens een afleiding van poieĩn.P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpenpoëzie [dichtkunst] {1548} < frans poésie < latijn poësis [dichtkunst, dichtwerk] < grieks poièsis [het maken, het scheppen van voorstellingen, gedicht], van poiein [maken, dichten].J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leidenpoëzie znw. v., nnl. < fra. poésie < lat. poesis > gr. poíēsis.N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haagpoëzie znw., nog niet bij Kil. Uit fr. poésie (lat. poêsis, gr. poíēsis). Mnl. poëterîe v. “poëzie” en “dichtstuk” (reeds bij Maerlant) < mlat. poëtria. Zoo is ook hd. poeterei v. reeds laat-mhd. ontleend, poesie v. in de 16. eeuw. Vgl. ook eng. poetry “poëzie”.C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haagpoëzie. Reeds in de 16e eeuw.J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gentpoëzie v., door Fr. poésie, uit Gr. poíēsis = gedicht, van poieĩn = maken: als de zanger (aoidós) van een gedicht niet tevens de maker van den tekst was, moest de maker door een afzonderlijk w. aangeduid worden.DIALECTWOORDENBOEKEN EN WOORDENBOEKEN VAN VARIËTEITEN VAN HET NEDERLANDSG.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenboschpoësie s.nw.
1. Digkuns. 2. Digterlike bekoring.
Uit Ndl. poëzie (1548 in bet. 1, 1861 in bet. 2).
Ndl. poëzie uit Fr. poésie uit Latyn poësis 'digkuns' uit Grieks poeiesis, met lg. van poiein 'maak, konstrueer'.THEMATISCHE WOORDENBOEKENNicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboekpoëzie (Frans poésie)UITLEENWOORDENBOEKENN. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015poëzie ‘dichtkunst’ -> Indonesisch poési, puisi ‘dichtkunst’.DATERINGEN OF NEOLOGISMENN. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdampoëzie dichtkunst 1548 [WNT] <FransOVERIGE WERKENWoordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.Terug naar vorige pagina

Hosted by Meertens Instituut