Đặc trưng truyện ngắn

1. Nội dung

2. Nghệ thuật

3. 
   

Cốt truyện: Thường đơn giản, tập trung vào một sự kiện hoặc tình huống chính.

Nhân vật: Số lượng ít, thường chỉ có một vài nhân vật chính được khắc họa qua một vài nét nổi bật.

Chủ đề: Thường xoay quanh một chủ đề duy nhất, thể hiện một tư tưởng hoặc lát cắt cuộc sống cụ thể.

Yếu tố Hình thức

Dung lượng: Rất ngắn, có thể đọc hết trong một lần.

Kết cấu: Chặt chẽ, loại bỏ chi tiết thừa, thường có mở đầu và kết thúc rõ ràng.

Ngôn ngữ: Cô đọng, súc tích, giàu sức gợi.

1.ND

- Truyện ngắn (TN) là hình thức tự sự cỡ nhỏ, nội dung thể loại truyên ngắn bao gồm

hầu hết các phương diện của đời sống: đời tư, thế sự, sử thi…

- Truyện ngắn thiên về lối kể kết hợp giữa sự thật đời sống với khả năng hư cấu,

tưởng tượng.

2.NT

-Về kết cấu, tuy dung lượng nhỏ nhưng truyện ngắn có thể có những kết cấu linh hoạt.Kết cấu truyện ngắn không gồm không gian, thời gian nhiều tầng bậc, nhiều tuyến, mà được tổ chức theo kiểu tương phản, liên tưởng. Truyện ngắn có thể có các kiểu kết cấu sau đây:

+ Kết cấu vòng tròn (đầu cuối tương ứng): Chí phèo (Nam Cao). 

+ Kết cấu theo trục thời gian: Truyện được kể theo thời gian, theo diễn biến của dòng sự kiện: Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân)

+ Kết cấu tâm lý: Truyện được kể men theo dòng tâm lý nhân vật (NV), làm sáng rõ nội tâm NV và tạo sức hấp dẫn cho câu chuyện: Đời thừa (Nam Cao)

+ Kết cấu đồng hiện: Nhà văn miêu tả sự kiện, quan sát tình huống ở các địa điểm khác nhau trong cùng một thời điểm. Kiểu kết cấu này đem lại khả năng mở rộng dung lượng cho tác phẩm: Bức tranh (Nguyễn Minh Châu).

+ Kết cấu trùng phức (kết cấu truyện lồng trong truyện): Người kể chuyện đứng rangoài, đóng vai trò là đạo diễn để tổ chức diễn biến câu chuyện qua lời kể, qua đó hoàn thiện chân dung NV: Mảnh trăng cuối rừng (Nguyễn Minh Châu).

+ Kết cấu mở: Truyện kết thúc nhưng cái kết còn để ngỏ, mở ra những khả năng liên tưởng rộng lớn: CHÍ PHÈO (Nam Cao) Vợ nhặt (Kim Lân)

- Phương thức kể chuyện, trong truyện ngắn, người ta thường dùng nhiều cách kể

chuyện. Các nhà văn thường thay đổi cách kể và có thể có các hình thức kể hỗn hợp.

Có hai hình thức phổ biến là:

+ Tường thuật lại quá trình, diễn biến sự việc: Vợ nhặt (Kim Lân)

+ Miêu tả lại diễn biến sự kiện: Vi hành (Nguyễn Ái Quốc)

- Để nhận thức phương thức kể chuyện, người ta căn cứ vào các tình huống kể chuyện:

+ Tình huống khách quan: Tác giả đứng bên ngoài kể lại điều xảy ra: Chiếc lá cuối

cùng (Ohenry)

+ Tình huống chủ quan: Tác giả hoặc người kể chuyện tự đóng vai trò là nhân vật

chính của tác phẩm; kể lại những sự kiện, hành động, việc làm, ý nghĩa hoặc mối quanhệ người – người, hoặc phân tích, bình luận chung.

Cũng cần chú ý đến quan điểm của người trần thuật trong truyện ngắn. Quan điểm đó thể hiện trong cách kể, nhưng cũng có khi thái độ bề mặt qua ngôn ngữ lại đánh lừa ta (CHÍ PHÈO – Nam Cao). Truyện ngắn cũng thường có viễn cảnh – khung cảnh được mở ra trong tương lai mà qua tác phẩm người đọc phát hiện hoặc cảm nhận được.

Yếu tố hình thức

_Độ dài ngắn gọi

_Cốt truyện tập trung

_Nhân vật ít

_Ngôn ngữ cô đọng

Yếu tố nội dung

_Phản ánh đời sống

_Khắc họa tính cách nhân vật

_Tình huống truyện độc đáo

_Chứa đẹp tư tưởng

Đặc trưng truyện ngắn:

1. Yếu tố hình thức

1.Độ dài ngắn gọn:Thường ngắn, dung lượng vừa đủ để tập trung vào một sự việc, nhân vật, hoặc một vấn đề.

2.Ngôn ngữ cô đọng:Ngắn gọn, súc tích, giàu sức gợi, có tính chọn lọc cao.

3.Chi tiết nghệ thuật:Dùng một vài chi tiết tiêu biểu, giàu sức gợi để khắc họa nhân vật, tình huống hoặc chủ đề.

2. Yếu tố nội dung

1.Nhân vật :Số lượng ít, thường xoay quanh 1 đến 2 nhân vật chính; khắc họa sâu sắc tâm lí và tính cách.

2.Tình huống:Tình huống bất ngờ, độc đáo, là điểm bùng phát để bộc lộ chủ đề và tính cách nhân vật.

3.Chủ đề,tư tưởng:Thường tập trung thể hiện một vấn đề của đời sống, một triết lí, một khía cạnh nhân sinh.

4.Giá chị nhân đạo:Phản ánh đời sống xã hội, thân phận con người; thể hiện tình cảm, suy tư của tác giả đối với cuộc sống.

những đặc trưng của truyện ngắn

1 về nd: truyện ngắn thường tập trung về 1 tình huống hoặc 1 chủ đề nhất định trong truyện ngắn thường rất ít nhân vật và thời gian và không gian bị giới hạn

2 về nt: chuyện ngắn thường xoay quanh 1 hoặc 2 tình huống ở 1 thời gian nhất định thời gian trong truện thường cực kì hạn chế chuyện ngắn đòi hỏi về chắt lọc dồn nén chi tiết những bài truyện ngắn thường có tiêu đề về đời sống tinh thần

Cốt truyện thường xoay quanh một sự kiện hoặc đời sống nhân vật và đạo đức

Không có nhiều nhân vật

Hình thức:

Dung lượng của truyện thường ngắn

Các sự kiện xảy ra trong khoảng thời gian hoặc không gian bị thu hẹp

Có kết cấu chặc chẽ, hợp lý

• chủ đề: thường tập trung vào những lát cắt trong cuộc sống, phản ánh những vấn đề gần gũi

• nhân vật: thường là những nhân vật tiêu biểu

hình thức:

• Gọn, ít sự kiện, tập trung vào một tình huống chính.

• ngôn ngữ: xúc tích, giàu hình ảnh. Có thể kết hợp với đối thoại và độc thoại nội tâm

• kết cấu: ngắn gọn, chặt chẽ

• giọng điệu: trữ tình, châm biếm, .... tuỳ theo chủ đề và phong cách của tác giả

- Cốt truyện: Thường tập trung vào hoàn cảnh theo chủ đề

Nhân vật: Số lượng ít, phần lớn là các nhân vật chính. Nếu câu chuyện đó có nhiều nhân vật hơn thì sẽ có một vài nhân vật phụ khác(ví dụ: Bà Ngoại của bé Thu trong truyện Chiếc Lược Ngà)

- Sự kiện: Một hoặc vài sự kiện mang tính bước ngoặc, tạo cao trào hoặc kết thúc nhanh

- Tình huống truyện: Tùy thuộc vào văn bản, tình huống có thể độc đáo, bất ngờ và có khả năng làm nổi bật chủ đề hoặc tính cách của nhân vật

- Ý nghĩa: Đối với các tác phẩm liên quan đến gia đình như Chiếc Lược Ngà, hay tinh thần đồng đội như bài Đồng Chí(SGK Ngữ Văn 9 CT Cũ), và các tác phẩm khác, thường sẽ gửi gắm thông điệp sâu sắc

- Dung lượng: Tùy thuộc vào một số văn bản, sẽ có một số văn bản dài đến 550 chữ hoặc hơn, hoặc sẽ có một số bài thơ theo chủ đề

- Giọng điệu: Một số tác phẩm sẽ có chủ đề liên quan, hoặc có thể hài hước, bi kịch, châm biếm, hoặc gợi lên tình thần, tùy theo văn bản đưa ra

1. Cốt truyện: hệ thống chuỗi sự kiện, tình tiết đước sắp xếp theo một trình tự thời gian nhất định.

2. Nhân vật: có thể là con người, sự vật, gián tiếp nhân. Có lời nói, tâm lí, suy nghĩ, ngoại hình và hành động. Được chia thành nhiều nhan vật: nhân vật phụ, chính diện, phản diện,...

3. Chủ đề: có nhiều chủ đề khác nhau từ tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa, chiến tranh, quê hương, lòng nhân ái,...Có định hướng tư tưởng, lối suy nghĩ rõ ràng, rành mạch.

4. Ý nghĩa- giá trị thông điệp: được truyền tải ở nhan đề, xuyên suốt áng. Có thể là khẳng định giá trị, tầm quan trọng, phê phán, lên án bất cứ vấn đề nào đó.

5. Ngôn ngữ: mang tính đối thoại, thuật lại câu, mang đặc tả tính kể và miêu tả. Có thể mang đậm chất dân gian hoặc học thuật. Ngôn ngữ giản dị, sinh động, dễ hình dung nhưng lại giàu cảm xúc.

6. Giọng điệu trần thuật: bộc lộ nhiều khung bậc cảm xúc từ tích cực đến tiêu cực=> Diễn biến bất ngờ khiến người đọc hững thú.

7. Thể loại: Truyện dân gian: truyện cổ tích, truyền thuyết, truyện cười, ngụ ngôn…Truyện hiện đại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí sự…

8. Ngôi kể: Ngôi 1: Xưng tôi/em/ta, người kể tham gia vào câu chuyện

   Ngôi 3: Xưng anh ấy, cô ấy, họ; người kể đứng ngoài

   Ngôi linh hoạt: Kết hợp/đổi điểm nhìn → tạo nhiều góc nhìn, đa dạng.

Truyện ngắn là thể loại có cốt truyện nhưng nhìn chung biến hóa hơn tiểu thuyết. Truyện ngắn có nhân vật, được thể hiện qua lời kể, trần thuật. Cả hai thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết đều chú trọng vai trò của người kể chuyện. Song điểm khác biệt dễ thấy nhất giữa truyện ngắn và tiểu thuyết là truyện ngắn có hình thức kể chuyện nhỏ – tức là “truyện ngắn”. Nó chỉ đề cập đến một vài biến cố riêng của cuộc sống con người. Số lượng nhân vật cũng không nhiều, vì hầu hết các truyện ngắn xây dựng rất ít các sự kiện, ít biến cố..Tình tiết trong truyện ngắn vì thế thường được lựa chọn rất kỹ, chỉ ghi lại những tình huống nào tiêu biểu nhất.

1. Đề tài: phạm vi mà văn bản phản ánh: nhân vật (người nông dân, ng tri thức, trẻ em, người lính..), không gian (thành thị, nông thôn, miền núi, Nam Bộ,..), sự kiện (chiến tranh, phục hưng,..)

   Một văn bản có thể có nhiều đề tài

2. Chủ đề: nội dung khái quát mà văn bản đề cập tới.

   Từ đề tài chung, tác giả thể hiện 1 chủ đề riêng biệt trong tác phẩm của mình

3. Tư tưởng: quan điểm, suy nghĩ, tình cảm của nhà văn về nội dung được nói tới. (Cách nhà văn lí giải cho chủ đề)

4. Cốt truyện: chuỗi các sự kiện xảy ra trong văn bản. Sự kiện trước --> sự kiện sau --> kết cục nhất định.

5. Tình huống truyện: sự kiện đặc biệt để từ đó nhân vật thể hiện tính cách của mình.

6. Nhân vật: xuất thân, ngoại hình, cử chỉ, hành động, lời nói, tính cách, mối quan hệ với các nhân vât khác, phẩm chất của nhân vật.

7. Kết cấu

1. ngôi kể

   • Ngôi kể thứ 1: làm câu chuyện trở nên chân thực hơn, khắc hoạ rõ nét tính cách, suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật.Ngôi kể thứ 3: khách quan hơn, khái quát hơn.

2. Điểm nhìn trần thuật

Điểm nhìn toàn tri: điểm nhìn của ngôi thứ 3

Điểm nhìn hạn tri: ngôi thứ 1, 1 nhân vật trong truyện

3. Giọng điệu

4. Cách sử dụng ngôn ngữ: tuỳ thời đại, hàm súc, bác học, bình dân,..

5. Cách xây dựng nhân vật: nhân vật được khắc hoạ qua những khía cạnh nào? : dựa trên cách xây dựng đối thoại, miêu tả tâm lý nhân vật, ngoại hình, cử chỉ...

6. Cách xây dựng cốt truyện, tình huống truyện:

• Cách xây dựng cốt truyện: trật tự tuyến tính (thời gian, điều gì xảy ra trước thì kể trước), hiện tại - quá khứ - hiện tại.

• Cách xây dựng tình huống truyện: