In het verleden hebben we al hydrologen uit Aken gekruteerd, hoe hier op te anticiperen.

Om de natuur te herstellen, de stikstofproblematiek op te lossen, de waterkwaliteit te verbeteren en de gevolgen van extreem weer op te vangen is een transitie van het landelijk gebied nodig. Het NPLG moet daarom meerdere doelen dienen en zal mogelijkheden tot slim combineren moeten benutten.

Belang voor WL:

• belang water en bodem sturend is groot voor bestrijding wateroverlast en verbeteren waterkwaliteit

Werkenden moeten meer geld overhouden, en daarbij mogen de inkomensverschillen niet kleiner worden (nivelleren) en moet (kinder)armoede worden voorkomen.

Belang voor WL:

• waterkwaliteitsdoelen nog minder (snel) haalbaar

• oninbaarheid heffingen mogelijk lager

Belang voor WL:

• Financiering dijkversterking en waterbeleid voor midden-lange en lange termijn is o.a. afhankelijk van beleid Rijksoverheid

Richting 2026 werkt het kabinet aan eerste maatregelen in het kader van de Nationale Adaptatiestrategie voor een betere bevaarbaarheid en bodemherstel van de rivieren, met name op de IJssel en de Waal.

In een vitaal platteland gaan een toekomstgericht voedselsysteem, met een sterke landbouw en visserijsector en een bloeiende en robuuste natuur, hand in hand.

Dit kabinet zet in op ondersteunend innovatiebeleid, een actieve rol in de Europese en andere internationale beleidsarena’s, op zorgvuldige, haalbare en uitvoerbare (Europese) wetgeving, investeringen in brede maatschappelijke dialoog, draagvlak en een slagvaardige uitvoering. Een goede samenwerking met de medeoverheden is hiervoor essentieel.

Ook voor luchtkwaliteit, water en stikstof is er commitment om resultaten te boeken, zowel nationaal als op de Europese dimensie.

We ondersteunen ondernemers bij hun inspanningen om door te ontwikkelen en te innoveren, gericht op emissiereductie voor klimaat, natuur, water (inclusief kaderrichtlijn water), stikstof, geur en fijnstof. We gaan hen beter belonen voor de diensten die ze leveren aan de maatschappij, bijvoorbeeld op het gebied van agrarisch natuurbeheer en biodiversiteit.

Om de Nederlandse natuur op het land en in het water te behouden is effectief beleid nodig. Waar het goed gaat, waarderen we dat, waar de kwaliteit stabiel is, behouden we die, en waar het slecht gaat, werken we aan herstel. En we hechten eraan dat we over toereikende hoeveelheden schoon (zoet) grond- en oppervlaktewater blijven beschikken.

We willen bovendien dat boeren, tuinders en natuurbeheerders beter kunnen omgaan met de effecten van klimaatverandering en klimaatadaptatie. Dat gaat om zaken zoals verzilting, wateroverlast en droogte, en dat de veerkracht van het landelijk gebied wordt vergroot. Door in te zetten op een goed gevulde ‘gereedschapskist’ voor de agrarische ondernemers met o.a. innovatieve groenblauwe oplossingen en weerbare rassen wordt bijgedragen aan duurzaam bodem- en waterbeheer, wat cruciale elementen zijn voor klimaatrobuustheid, dier- en plantgezondheid en voedselzekerheid. Bovendien wordt door de aanleg van landschapselementen onze cultuurhistorie ondersteund.

We stoppen met het Nationaal Programma Landelijk Gebied. We gaan op een andere manier werken aan de internationale doelstellingen. De structurele middelen die beschikbaar zijn voor agrarisch natuurbeheer vervullen hierbij een belangrijke rol. Deze middelen willen wij optimaal inzetten ook daar waar de gebiedsspecifieke opgaven en uitdagingen voor de agrarische sector het grootste zijn en waar een specifieke aanpak nodig is om ondernemers te ondersteunen om de doelen te bereiken, zoals in de veenweide-gebieden, gebieden rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden, brede beekdalen en grondwaterbeschermings-gebieden.

De Rijksoverheid neemt de regie bij de effectieve besteding van deze middelen, de ruimtelijke regie, en ondersteunt vanuit het Rijk met een uitvoeringsgerichte aanpak.

... wordt de daadwerkelijk gemeten staat van de natuur leidend voor verdere ontwikkelingen in het landelijk gebied.

... is er €500 miljoen per jaar beschikbaar voor agrarisch natuurbeheer door boeren.

Er komt een kabinetsbrede actieagenda hitte (2025). In 2024-2025 worden bovenregionale stresstesten wateroverlast uitgevoerd. Dan weten we wat de effecten kunnen zijn van een vergelijkbare bui als in Limburg (in 2021) (‘waterbom’). In het najaar 2026 komt het kabinet met een beleidsprogramma ‘Bodem, Ondergrond en Grondwater’ zodat bodems klimaat-bestendiger zijn.

In droge periodes is er niet genoeg water voor het huidig gebruik, dan moeten iedereen zuinig omgaan met water en volgen we de gemaakte afspraken over waterverdeling (verdringingsreeks).

Waar mogelijk houden we zoetwater vast en sturen we op slim verdelen. Voor een goed gebruik van ons grondwater reguleren we de onttrekkingen en stellen we de Nationale Grondwater Reserves vast. Vanwege het belang van de KRW en goede waterkwaliteit voor heel Nederland, zijn stappen noodzakelijk om de waterkwaliteit aan te pakken. Er worden stappen gezet in onder andere de landbouwsector, zoals de uitspoeling van mest en gewasbeschermingsmiddelen, de industrie en het reduceren van geneesmiddelenresiduen, als onderdeel van de brede, bestaande aanpak voor water. De stikstof- en fosfaatnormen in oppervlaktewater worden in lijn gebracht met de ons omringende landen.

. Daarom is het belangrijk om onze dijken voortvarend en tijdig te blijven versterken, ook met het oog op de gevolgen van klimaatverandering, zoals verwachte zeespiegelstijging en hogere rivierafvoeren. Het kabinet herijkt hiervoor samen met de waterschappen en Rijkswaterstaat het Hoogwater Beschermingsprogramma (HWBP). Enerzijds door het scherper bepalen van de dijkversterkingsopgaven (waarbij eerdere bandbreedtes worden verkleind) en anderzijds het verbeteren van de sturing en aanpak van het HWBP en vernieuwen van lopende financiële afspraken. Eind 2025 worden hierover bestuurlijke afspraken gemaakt.

Belang voor WL:

• aanpak waterkwaliteit en natuurdoelen via ontwikkelingen in landbouw

• herijking HWBP

De komende zeventien jaar gaat de huidige wereldorde ingrijpend veranderen. Wereldwijd groeit de economie harder dan in Europa.²¹ China is in 2040 veruit de grootste economie van de wereld. En India, nu al wat inwoners betreft het grootste land van de wereld, is dan hard op weg om de Verenigde Staten van de tweede plek te verdrijven. ²² Ook voor Afrika worden snelle economische ontwikkeling en ongekende bevolkingsgroei verwacht. ²³ Waar de Nederlandse bevolking de komende jaren alleen groeit door migratie, groeit de wereldbevolking autonoom door.

Europa wordt relatief minder belangrijk in de wereld, zowel qua aantal inwoners, als qua economische en politieke macht. Hierdoor neemt het belang van de Europese Unie (EU) voor een klein land als Nederland, juist toe.

We moeten ons voorbereiden op een wereld waarin landen en machtsblokken meer ‘transactioneel’ handelen vanuit eigenbelang (voor wat, hoort wat). Het beschermen van de eigen economie (protectionisme) wordt nog belangrijker.

De druk op beschikbare grondstoffen, energie en water neemt toe. Wereldwijd zijn meer conflicten te voorzien vanwege de gevolgen van klimaatverandering en de groeiende tekorten aan grondstoffen en water. Ook zullen door bevolkingsgroei, economische ontwikkelingen en klimaatverandering naar verwachting meer mensen naar Europa willen komen.

Beeld 2040

De grijze economische groei van vroeger hebben we grotendeels weten om te buigen naar duurzame groei.

De arbeidsdeelname van vrouwen en ouderen is gestegen.

Ondanks de ongekende technologische vooruitgang, blijven goed opgeleide mensen voor de meeste organisaties de cruciale succesfactor.

Mensen die van buiten de Europese Unie naar Nederland willen komen om te werken, selecteren we bewust op basis van hun potentiële meerwaarde voor onze samenleving.

Nederland excelleert nu in digitale kennis, vaardigheden én wendbaarheid. Dat is onder meer te danken aan een vast percentage van ons nationaal inkomen voor innovatie.

We zijn er via sociale pacten in geslaagd om de vele samenwerkingsverbanden tussen bedrijven, burgers, wetenschap en overheid om te vormen tot netwerken die structureel samenwerken aan onderzoek, ontwikkeling en innovatie.

Dankzij de flexibilisering van de woningmarkt kan nu iedere Nederlander rekenen op een passend dak boven het hoofd. Woningcorporaties en gemeenten spelen een cruciale rol bij het vorm geven van de woonzekerheid. Woningbouw en woningrenovatie hebben de omgeving waarin we leven en werken leefbaarder gemaakt.

Sinds de jaren twintig zijn we de kwetsbaarheden in vitale diensten expliciet gaan monitoren.

De rijksoverheid heeft zich gevormd tot een middenbestuur, tussen de decentrale bestuurslagen en de Europese Unie in. Gemeenten zijn beter en democratisch gelegitimeerd gaan samenwerken in regio’s. Alle overheden richten zich op hun kerntaken: zorgzame dienstverlening aan de samenleving, simpele systemen en goede infrastructuur.

Dankzij de langetermijnfocus van het huidige beleid kan de overheid inwoners en bedrijfsleven nu beter laten zien welke kant het opgaat. Iedereen is gewend aan participatieve toekomsttrajecten en digitale inspraak.

Nederland staat internationaal sterk dankzij de hechte samenwerking binnen Europa.

We wonen ‘in het groen’, ook in steden en dorpen. We hebben meer bomen, planten en water om ons heen.

De productie van vlees en zuivel is nog sterker afgenomen dan de consumptie. Ook dat is een bewuste keuze geweest. De veeteelt is extensief en past in een regeneratieve landbouw waarbij we hoge eisen stellen aan dierenwelzijn.

De landbouw heeft de afgelopen jaren een hoofdrol gespeeld in het noodzakelijke natuurherstel van landschapszones en natuurgebieden. Elke provincie heeft, in nauw overleg met de gemeenten, zo zijn eigen weg gevonden om de balans tussen landbouw en natuur te herstellen. Klimaatadaptatie is daarbij de afgelopen jaren een belangrijk aandachtspunt geweest. We hebben het water de ruimte gegeven, onder meer door ontpoldering, het vrijmaken van de uiterwaarden, en het verleggen van dijken.

Hoewel de zomers steeds extremer worden, hebben we minder last van de droogte. We bergen water tijdig op: in en langs rivieren, in meren en in natuur- en veengebieden. Wateropslag in de wijk is verplicht, in steden is overal de hemelwaterafvoer ontkoppeld van het riool.

De overheid is voor wie dat wil en kan volledig digitaal toegankelijk geworden. Tegelijkertijd houden overheden én bedrijven nu rekening met wat mensen wél en niet kunnen.

Belang voor WL

• meer Europese samenwerking

• landbouwtransitie voor natuur- en waterdoelen

• meer regionale samenwerking overheden

Krijgt waterbeheer al wel mee te maken, maar overheerst niet (vooral inhoudelijk gericht).

Nieuwe kabinetsbeleid geeft hier wel meer aanleiding voor.

Is het nog uitvoerbaar dat zoveel taken decentraal belegd zijn? Of vraagt dit een grondige herziening van de ambitie en taken van Rijk en medeoverheden in de nabije en de verdere toekomst, het hoe en waar beleggen daarvan en dan daaruit volgend de financiering daarvan?

De spanning groeit tussen de grote problemen die we voor de toekomst hebben op te lossen en de huidige kortetermijngerichtheid van de politiek. De politiek is dusdanig versplinterd dat het lastig is lange lijnen uit te zetten. Hierdoor blijft ze pleisters plakken zonder structurele oplossingen door te voeren. Het gebrek aan politieke keuzes op hoofdlijnen gaat gepaard met overmatige aandacht voor uitzonderingen en details. Door de voortdurende stapeling van beleid en compensatiemaatregelen is de complexiteit van wetten, regels en van de inrichting van onze instituties te groot geworden. Dit is funest voor de uitvoerbaarheid van beleid in de praktijk. Politieke besluitvorming is daarnaast onvoldoende transparant. Op landelijk niveau nemen bestuurders steeds vaker beslissingen zonder dat volksvertegenwoordigers daar tijdig over kunnen meepraten.

1. Personeel - krapte, diversiteit, vergrijzing******: strategisch personeelsplanning. [[Marc + Céline]]

2. Verantwoording afleggen****: WOO verzoeken (organsaties zoals MOB of the Environment) [[Diederik + Guido]]

3. + Menselijke maat, transparantie, citizen science** [[Marc + Céline]]

4. Groeinde belang van Europa** [[Alfred + Karin]]

5. Micro-normen, enhanced producer responsibility. Bronaanpak, etc.** [[Diederik + Guido]]

Alfred - Politiek

• Populisme: behoefte aan een heldere visie. Schieten alle kanten uit. Voor WL is het van belang om een duidelijk verhaal te hebben.

• Menselijke maat**: kloof verkleinen tussen overheid en burger. Transparantie wordt steeds belangrijker. Steeds meer WO-verzoeken. Maatwerk: bijv. kwijtschelden van schulden arme mensen.

• Burgerparticipatie en burgerinitiatieven: Zienswijze, Lollebeek, het wordt steeds belangerijker dat WS weet wat ze bereid zijn aan burgers over te laten. Denk ook aan "right to challenge". Denk aan kansen als waterkwaliteit meten, citizen science, burgerparticipatie. Zie "wet op burgerparticipatie" (ongevingswet).

Groeiende belang van Europa: is al op de radar bij WL, en daarom niet in top 3 maar blijft belangrijk. Hoeveel geld wordt geinvesteerd in werken in Europa?

Marc - Economie

• Beschikbaarheid van werknemers, medewerkers, personeel. WL will honderden medewerkers erbij - een maximum vaststellen (de overheid is alleen maar gegroeid afgelopen 15 jaar). Past dit bij ambities bestuur? We willen veel meer dan we kunnen. Is er budget gereserveerd om nieuwe mensen te werven? Terugzien in budget.

• Belang van Europa**: concurrentiepositie van EU mondiaal verslechterd. Nieuwe strategie - toenemende Europese integratatie. Verdere vervlechting economieen Europa. Betekent dit dat we bewegen richting één waterschap voor de Maas. Waterschappen op stroomgebieden. Grensoverschrijdende samenwerking is al op bestuurlijke radar, maar niet waterschap op stroomgebied. WS-limburg moet straks waarschijnlijk meer internationale samenwerking, meer budget en mensen hiervoor reserveren.

• Toenemende lasten: scenario's voor de komende jaren laten alleen maar een stijging zien. In hoeverre is het huidige systeem van heffingen toekomstbestendig? Hoe wordt WS-limburg financieel weerbaar.

  
  

Guido - Sociaal-cultureel

• Personeel - krapte, diversiteit, vergrijzing******: strategisch personeelsplanning. RWS kraaiennest. Demografische ontwikkelingen Intebestuurlijk strategennetwerk. Werkgroep: hoe ga en om met aarbeid als je niet kan werven? Link met automatisering (ook andere tech als drones) - versnellingsslag hierin. Versterken van kennisdeling tussen organisaties in gebieden (provincie, waterschap, gemeente). Paul Scheffer - projecties op gebied van demografie zijn redelijk zeker. We kunnen verder vooruitdenken. Vergrijzing wordt sowieso problematisch - 1werkende:2ouderen - en migratie is een korte-termijn strategie, want dan stel je het alleen uit. Gevolgen voor cultuur. Gemiddelde leeftijd is straks boven de 50. Denk aan gevolgen als overhied overschakelen op Engels voor aarbeidsmigranten als personeel. Mantelzorg als druk op werknemers. Medecijnresten, cultuur: steeds meer diversiteit. Naar regieorganisatie of kennisorganisatie? Samenwerking met opleidingsinstituten, onderwijs (ook in het buitenland, Aagen). Afstand Den Haag - regio is te groot

Martijn - Nechnologie

• Generatieve AI - o1

• Big-tech

• Cloud-computing

• Digital twins

• Augmented Reality

• Generatieve AI

• 6g

• Kernfusie

• Netcongestie

• Energieverbruik irt 4e trap zuivering

Karin - Ecologie

• Klimaatverandering*: versterking van hydrologische extremen

• Biodiversiteitscrisis*: schadelijke (anthropogene) stoffen.

• Gebrek aan politieke belangstelling voor ecologische dimensie. Niemand uit NL is politiek afgevaardigd naar Colombia Biodiversiteitstop.

• Lobbycratie: wie bepaalt? Macht van de grote bedrijven. Invloed van de agro-sector op beleid waterschap. Bijv. prioriteit geven aan zuiveren ipv lozen.

Diederik - Juridisch

• Rechten voor natuur - (water)lichamen. Hoe krijgt dit vorm in de wet. Bijv. vertegenwordigen van Maas - krijgt een stem.

• Verantwoording afleggen****: WOO verzoeken (organsaties zoals MOB of the Environment). Steeds meer partijen die waterschappen op de radar hebben als target voor milieurechtszaken, WOO verzoeken. Kan veel tijd en middelen kosten. Ook voor cultuur, ervaringen werknemers (bijv. die door politie bezocht worden voor milieudelicten). In gesprek met OM om strategie te bepalen. Actiegroepen. Waterschappen komen meer in de aandacht te staan. Capaciteit hiervoor reserveren, o.m. juristen, dossierkennis.

• Micro-normen**: die gaan gelden (PFAS, medicijnresten, microplastics). Enhanced producer responsibility: producentenverantwoordelijkheid EU-wetgeving. Richtlijn stedelijk afvalwaterketen. Denk ook aan pesticiden.

Netwerk dat van belang is voor de grensoverschrijdende samenwerking onderhouden en uitbreiden. Op de

hoogte blijven van actualiteiten en (beleids)ontwikkelingen in de buurlanden.

Internationale Maasstroomgebied

Grensoverschrijdend samenwerken met partners binnen het internationale Maasstroomgebied d.m.v. structurele

overleggen, werkgroepen en commissies, uitwisselingen en werkbezoeken, projecten en evenementen.

Waterkwaliteit meten aan de grens

In 2025 voeren we extra waterkwaliteitsmetingen aan de grens uit. We doen dat op basis van een plan dat we

eind 2024 hebben opgesteld. Aan de hand van de meetresultaten gaan we het gesprek met de buurlanden aan

(joint fact finding). Ook voor het toepassen van de KRW-uitzonderingsbepaling ‘belasting uit het buitenland’

leveren de gegevens de benodigde onderbouwing.

Robotisering, drones, meer gebruik van data in waterbeheer.

Vanwege het belang van de overgang naar een duurzame energievoorziening, vindt de Unie dat alle energiebronnen zo goed mogelijk moeten worden benut.

De waterschappen zien voor zichzelf een rol om deze bron te ontwikkelen. Waterschappen hebben ook een rol als vergunningverlener. Hierbij kijken ze vooral naar de effecten die er kunnen zijn voor de waterkwaliteit.

• Nadere analyse van verharding van samenleving

• Onderbesteding HWBP (door Guido, via Erwin)

• Bezuinigingen Guido/Reinout (nieuwe concepten bedenken)

• Brussel: wat gaat Brussel doen voor Limburg mbv publiek-private samenwerking

• Intensivering natuurherstel vanuit verdroging (door John, via Jens)

Notulen 07-01-2025:

• Overzicht kwetsbaarheden? Gemaakt in 2023. Grootste kwetsbaarheid is stroomuitval (bv via Enexis). Actie: Opvragen risicoanalyse WL/WBL via Roger van Helden (door Martijn)

  • Inventarisering van kwetsbare wateren waar mogelijk noodvoorzieningen geplaatst zouden moeten worden.

28-01-2025 wordt Technologie ipv Sociaal-cultureel ivm wens om inzicht op ontwikkelingen mbt AI