Сургууль, тоглоомын талбайд ч ялгаа гардаг: охид бүлгээрээ хамтарч тоглох, харилцах нь давамгайлдаг бол хөвгүүд өрсөлдөөнтэй, дүрэмтэй тоглоомд оролцох нь элбэг.

-Анхдагч

-Хоёрдогч

гэж 2 ангилна

Иймээс олон нийтийн соёл нь эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилд ялгаатай үнэт зүйл, зан үйл суулгаж өгдөг бөгөөд энэ нь зөвхөн гэр бүл, сургуулиас гадна нийгмийн нэг чухал тал болж байна.

Газар орны ялгаа: Зарим улс оронд архи уух нь хэвийн нийгмийн зан үйл байдаг бол зарим шашин, соёлд энэ нь хуулиар ч хориглогддог.

Соёлын ялгаа: Баруунд бие даасан байдлыг чухалчилдаг тул ганцаараа амьдрах нь хэвийн бол Азийн олон оронд гэр бүлээсээ тусдаа амьдрах нь “гажуудсан” мэт ойлгогдох нь бий.

Тэгэхээр нийгмийн гажуудал нь “туйлын үнэн” биш, харин тухайн нийгэм, соёл, цаг үеийн үнэт зүйл, хэм хэмжээтэй холбогдон өөрчлөгдөж байдаг учраас харьцангуй шинжтэй гэж үздэг.

🔹 Охид → дөлгөөн, даруу бай гэж хүмүүжүүлдэг

🔹 Хөвгүүд → зоригтой, шийдэмгий бай гэж сургадаг

📚 Сургууль❤️

🔹 Охид → “сайн сурагч” гэж үнэлэгдэх нь элбэг

🔹 Хөвгүүд → “хөдөлгөөнтэй, дэггүй” гэж тодорхойлогддог

🤝 Найз нөхөд❤️

🔹 Хөвгүүд → спорт, тоглоом, адал явдал

🔹 Охид → харилцаа, хамтын ажиллагаа, гоо зүй

📱 Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл

🔹 Охид → загвар, гоо сайхны контент

🔹 Хөвгүүд → тоглоом, спортын бичлэг

📝 Дүгнэлт

✅ Эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилтэд ялгаа бий

❌ Энэ ялгаа байгалиас бус, харин уламжлал, нийгмийн хэвшмэл ойлголтоос үүсдэг

✨ Цаг үе өөрчлөгдөх тусам ялгаа багасах боломжтой

Бусад соёл, нийгэмд энэ үйлдлийг гаж гэж үздэггүй тохиолдол бий.

Жишээ: Зарим улс оронд хүүхдийг ажиллуулах нь хэвийн, бусад оронд буруутай. энэ маш энгийн байгаа биздээ🤭

📑 Баримт

Социологич Г.Цогтбаатарын “Нийгмийн соёлын өөрчлөлт” (2020) судалгаанд дурдсанаар, нийгмийн үнэт зүйл, хэвшмэл ойлголт өөрчлөгдөх үед гажуудлын ойлголт ч мөн өөрчлөгддөг.Олон улсын судалгаанд (UNODC, 2019) гэмт хэрэг гэж тооцох хэм хэмжээ улс орон бүрт ялгаатай байдаг (жишээ нь: нэг улсад хууль ёсны үйлдэл өөр улсад хууль зөрчсөнд тооцогддог).

• Эрэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт: Илүү “бие даасан, зоригтой, шийдэмгий” байх хандлагыг шаардах тохиолдол элбэг. Спорт, адал явдал, өрсөлдөөнтэй тоглоомуудаар дамжин бусдыг манлайлах, өөрийгөө батлах боломж олгодог.

• Эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт: Ихэвчлэн “уян зөөлөн, халамжтай, хамтын ажиллагаанд сайн” байхыг хүлээдэг. Нийгмийн орчинд бусадтай харилцах, эв найрамдлыг эрхэмлэх, эмзэг мэдрэмжийг илүү хөгжүүлэх тал дээр түлхүү чиглэнэ.

👉 Гэсэн ч орчин үеийн боловсрол, хүмүүжлийн хандлага эдгээр уламжлалт ялгааг багасгаж, хүйс харгалзахгүйгээр тэгш боломж, хамтын оролцоог чухалчилж байна.

✅Дүгнэлт:

Эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт мөн чанартаа адил боловч нийгмийн орчин, соёлын хэвшмэл ойлголтоос шалтгаалан ялгаатай шинжтэй илэрдэг. Иймээс ялгаатай мэт харагдавч, бодитоор хүүхэд бүрийн нийгэмших үйл явц хүмүүжил, орчин, боломжийн тэгш байдлаас шууд хамаардаг гэж үзэж болно.

Хөвгүүд:

Бие даасан, зоригтой, шийдэмгий байхаар хүмүүжүүлэх нь элбэг.

Гэрийн жижиг засвар, техник хэрэгслийн ажилд туслуулдаг.

Охид:

Энхрий, халамжтай, бусдад тусч байхыг онцолдог.

Гэрийн ажилд туслах, хоол хийх, хүүхэд асрах зэрэгт илүү оролцуулдаг.

---

🎯 Сонирхол, чөлөөт цаг

Хөвгүүд:

🏀 Спорт, ⚙️ техник, компьютер, адал явдалт тоглоом, гадуур тоглох зэргийг илүү сонирхох нь түгээмэл.

Машин, робот, барилга байгууламж зэрэг бүтээлч техник сонирхолтой байх нь элбэг.

Охид:

🎨 Урлаг, хөгжим, бүжиг, ном унших, гоёл чимэглэл хийх зэрэг бүтээлч, уран сайхны хоббид дуртай байх нь түгээмэл.

Найзуудтайгаа тоглохдоо дүрд хувирах, гэр ахуйн тоглоом сонгох нь элбэг.

---

🏫 Сургууль, найз нөхөд

Хөвгүүд:

Багийн спорт, өрсөлдөөнтэй тоглоомонд идэвхтэй оролцоно.

Найз нөхөдтэйгөө илүү томоохон бүлгээр нөхөрлөх нь их.

Охид:

Багаар хамтарч, харилцаа илүү зөөлөн байдлаар өрнүүлдэг.

Найз нөхөдтэйгөө ойр дотно, бага хүрээнд харилцах нь түгээмэл.

---

🌍 Орчин үеийн өөрчлөлт

Өнөөдөр энэ ялгаа хувь хүний сонирхол, авьяас-аар илүү тодорхойлогдох хандлагатай болж байна.

Охид ⚽ спорт, шинжлэх ухаанд сонирхолтой байх нь өсч,

Хөвгүүд 🎨 урлаг, загвар, хоол хийх зэрэгт илүү нээлттэй болжээ.

---

Дүгнэлт:

Эр, эм хүүхдүүдийн хүмүүжил, сонирхолд уламжлалт ялгаа байдаг ч орчин цагт гэр бүл, сургууль тэднийг хүйсээр бус авьяас чадвараар нь дэмжихийг чухалчилснаар энэ ялгаа багасаж байна.

📊 Дүгнэлт

Эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилтийн ялгаа нь биологийн бус, харин нийгмийн хүлээлт, соёл, хүмүүжилтэй илүү холбоотой.

Өөрөөр хэлбэл:

• Ялгаа “байгалиасаа” биш,

• Харин бидний заадаг дүрэм, үнэт зүйл, хүлээлтээс шалтгаалдаг.

1. Gender identity (Жендэрийн өөрийгөө тодорхойлох байдал)

• Хүн өөрийгөө хүйсийн хувьд хэрхэн мэдэрч, тодорхойлж байгаа ойлголт.

• Жишээ:

  • Өөрийгөө эмэгтэй гэж мэдрэх

  • Өөрийгөө эрэгтэй гэж мэдрэх

  • Аль алинд нь, эсвэл ямар ч хүйстэй хамааралгүй гэж үзэх

2. Gender role (Жендэрийн үүрэг)

• Нийгэм тухайн хүйстэй хүнийг ямар зан төлөв, ажил, үүрэгтэй байх ёстой гэж хүлээдэг хүмүүсийн ойлголт.

• Жишээ:

  • “Эмэгтэй хүн гэрийн ажил хийх ёстой” гэх уламжлалт хүлээлт

  • “Эрэгтэй хүн хүчтэй, айл гэрийн тэжээгч байх ёстой” гэх ойлголт

3. Gender expression (Жендэрийн илэрхийлэл)

• Хүн өөрийн жендэрийг бусдад хэрхэн илэрхийлж байгаа хэлбэр мөн

👉 Тэгэхээр gender гэдэг нь зөвхөн "эрэгтэй, эмэгтэй" гэсэн хоёр хуваагдал биш, харин хүний өөрийгөө мэдрэх, нийгэмд ямар дүрд орох, бусдад хэрхэн илэрхийлэх зэрэг олон талаас бүрддэг ойлголт гэж хэлж болох юм🦸‍♂️🦸‍♀️

Хэрвээ эсрэг ертөнцөд байсан бол яах вэ gender ялгаа огт өөр зүйл байж болох л юм 😆

• 👨‍👩‍👧 Гэр бүл → эхний апп-уудыг суулгаж өгнө (хэл, баярлалаа гэх, зөв,буруу).

• 🏫 Сургууль → мэдлэгийн( дүрэм журам мөрдөх системийг нэмнэ).

• 👬 Найз нөхөд → хувцаслалт,сонирхолын аппуудыг татаж өгнө.

• 📺 Медиа, соёл → тренд, үнэт зүйл, итгэл үнэмшлийг суулгаж өгнө.

Нийгмийн хэм хэмжээ хүлээлтэд нийцэх төлөвийг аялдах буюу конформист гэнэ. Гажуудал болон аялдах үйлдлийн аль аль нь жам ёсны шинжтэй. нийгмийн бүтэц соёлын ялгаа нь гажуудал үүсэх нөхцөл болдог. Гажуудал нийгмээсээ хамаараад харьцангуй мөн чанартай.

Манай улсад мөрийтэй тоглоом хориотой бол Австрали улсад мөрийтэй тоглоом тоглох нь хэвийн үзэглэл гэж үздэг байна

Гэхдээ нийгмийн гажуудал зөвхөн сөрөг буюу нийгэмд хор уршигтай байх албагүй. Нийгмийн эерэг гажуудал гэж бас бий. Жишээ нь хувь хүн эсвэл хэсэг бүлэг хүмүүс ижилхэн гараанаас, ижилхэн боломжоор хангагдсан ч өөрсдийн асуудлыг шийдэх зөв стратегийг олж иргэдийн олонхоос илүү өндөр амжилт үзүүлсэн бол тэр бас нэг төрлийн нийгмийн гажуудал юм. Жишээ нь сургуулийн сурагчдын цөөнх хичээлдээ бусдаас илүү сайн, магадгүй бүр хэтэрхий онцгой бол, эсвэл зарим бизнес эрхлэгчид богино хугацаанд эрс хөрөнгөжсөн бол хэдийгээр тэр нь шударга хөдөлмөрийн үр дүн байлаа ч энэ бол нийгмийн гажуудал болно. Эерэг гэлээ ч бусдын дургүйцлийг бага зэрэг төрүүлдэг учраас "гажуудал" гэж нэрлээд байгаа. Энд "гажуудал" гэдэг үгийг сайн ч, муу ч "замаасаа гажих" гэдэг утгаар нь ойлгох нь зөв.

Нийгмийн гажуудал гэж өөрөөр хэлбэл нийгмийн гишүүдийн амьдралын хэв маяг, чанарыг хууль, дүрэм, төрийн бодлогоор чиглүүлээд байхад л төлөвлөсөн үндсэн замаасаа хазайхыг хэлж буй. Социалист тогтолцоотой систем нь нийгмийн анги давхаргыг дахин бий болгохгүй байхыг зорилгоо болгодог ч хэсэг хугацааны дараа нэг л мэдэхэд анги давхарга бий болчихсон байдаг нь нийгмийн гажуудал.

Нийгмийн сөрөг гажуудал нь хууль дүрмийг зөрчихгүй ч соёлын, ёс заншлын, ёс суртахууны хэм хэмжээг зөрчиж болно. Тэгсэн тохиолдолд төрийн шийтгэлийг хүлээхгүй ч олонхын зэмлэлийг хүртэнэ. Олонх ямар ч тохиолдолд чиглүүлэгч хүч байдаг тул тэд аливаа ёс бус үйлдлүүдийн эсрэг байх нь ойлгомжтой. Жишээ нь ижил хүйстнийг хуулиар хориглоогүй ч монголчууд нийтээрээ жигшдэг (өөр бусад оронд хэвийн зүйл байж болно).👤🗣️

Хүн бол нийгмийн амьтан гэж Философич Аристотель онцолж байсан. Хүн ганцаараа бус, бусадтайгаа харилцаж, хамтран ажиллаж, суралцаж, тодорхой үнэт зүйл, хэм хэмжээг эзэмшсэнээр жинхэнэ утгаараа хүн болж төлөвшдөг. Энэ үйл явцыг нийгэмшилт хэмээн нэрлэдэг.

Нийгэмшилтийн тодорхойлолт:

Нийгэмшилт гэдэг нь хувь хүн нийгэмд оршин тогтнохын тулд шаардлагатай мэдлэг, ур чадвар, үнэт зүйлс, зан үйл, хэм хэмжээг эзэмших тасралтгүй үйл явц юм.

Нийгэмшилтийн үе шат:

1. Анхан шатны нийгэмшилт – Хүүхэд гэр бүл, ойрын хүрээллээсээ эхний зан суртахуун, хэл, соёлыг сурч авдаг үе.

2. Хоёрдогч нийгэмшилт – Сургууль, найз нөхөд, хэвлэл мэдээлэл зэрэг өргөн хүрээний орчноос нийгмийн дүрэм, соёлыг суралцдаг үе.

3. Насанд хүрсний дараах нийгэмшилт – Ажил, гэр бүл, шинэ нөхцөл байдалд дасан зохицох явц.
   Нийгэмшилтийн гол агентууд:

   • Гэр бүл – Хүүхдэд хайр, халамж, анхны үнэт зүйл, зан суртахууныг олгоно.

   • Сургууль – Боловсрол олгох, хамт олны дунд харилцах чадвар суулгах.

   • Найз нөхөд – Ижил үеийнхний нөлөө зан төлөвт хүчтэй нөлөөлнө.

   • Хэвлэл мэдээлэл, технологи – Орчин үеийн нийгэмшилтийн хүчтэй хэрэгсэл болжээ.

4. Нийгэмшилтийн ач холбогдол:

   • Хүнийг нийгэмд амьдрахад бэлтгэнэ.

   • Хувь хүний үнэт зүйл, хандлага, ёс суртахууныг төлөвшүүлнэ.

   • Нийгмийн хэм хэмжээ, дүрэм журмыг сахихад сургана.

   • Бие хүн ба нийгмийн хоорондын холбоог бататгана.

5. Дүгнэлт:
   Нийгэмшилт нь хүний хөгжлийн салшгүй хэсэг бөгөөд биднийг нийгмийн зөв гишүүн болгон төлөвшүүлэх үндсэн нөхцөл юм. Энэ үйл явц зөвхөн хүүхэд насанд бус, насан туршид явагддаг онцлогтой. Хүн бүр нийгэмшлийн тодорхой агентуудын нөлөөгөөр хувь хүн болон төлөвшдөг.
   

Нийгэмшилт гэдэг нь хүнийг тухайн нийгэмд амьдрахад шаардлагатай зан үйл, үнэт зүйл, итгэл үнэмшил, дүрэм журмыг сурч мэдэх үйл явц юм.

Батлах баримтууд: Эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн нийгэмшилт ялгаатай

Жишээ нь тоглоом дээр авч үзье:

Эрэгтэй хүүхэд:Машин, барилга, баатар гэх мэт "эршүүд" тоглоомоор тоглох хандлагатай

Эмэгтэй хүүхэд:Хүүхэлдэй, гал тогоо, гоо сайхан гэх мэт "эмэгтэйлэг" тоглоомоор тоглох хандлагатай

Хүүхдийн нийгэмшилтэд нөлөөлдөг гол хүчин зүйлс:

1.Гэр бүл (Family)

Ээж, аав, ах/дүүд, эмээ, өвөө гэх мэт ойрын хүмүүстэй харилцах харьцаа.

Гэр бүлийн хүлээлт ба дүрэм — “эрэгтэй хүүхэд ийм байх ёстой”, “охин ийм үүрэгтэй” зэрэг.

Гэрийн дадал, эцэг эхийн зан чанар, үлгэр дуурайлал — хүүхэд юу хараад, юу сонссоноос суралцдаг.

Budding Sociologist

Гэр бүлийн эдийн засгийн байдал, боловсролын түвшин — илүү боловсролтой эсвэл орлоготой өрхүүд гендерийн хэв маягийг улам “ зөөлөн ” буюу илүү тэгш байдлаар авч үзэх магадлалтай байна.

2.Сургууль ба боловсролын орчин (School, Education)

Багш, сургалтын хөтөлбөр, анги доторх харилцаа. Тухайлбал, хөвгүүдэд шинжлэх ухаан, математикийн хичээлийг илүү идэвхтэй санал болгох, эсвэл охидыг “зөөлнөөр” удирдах гэх мэт.

Хичээлийн материал, ном, түүхүүд — хөвгүүдийн баатар, эрэл хайлтын түүхүүд олон, эмэгтэйчүүдийн тухай нийтлэг төлөвшүүлэх, гэр бүл, хүний харилцааны талаарх хийнэ.

Сургуулийн дүрэм, анги доторхи “hidden curriculum” буюу бодит заахгүй ч хүүхдүүдийн харилцаанд, жүжиглэхэд хэлбэрждэг хэв маяг.

3.Найз нөхөд (Peers)

Нас ахих тусам найз нөхдийн саналууд, шүүмж, зөвшөөрөл илүү чухал.Гарчдаг “энэ хэв маяг нь хөвгүүдийн/охидынхаа хэв маягт таарахгүй байна” гэдэг шүүмж эсвэл ялгавар.

Найз нөхдийн тоглоом, хамтрах үйл ажиллагаа — хүүхдүүд ихэвчлэн ижил хүйсний хүүхдүүдтэй тоглох, ижил сонирхолтой зүйлүүд дээр төвлөрөхөд тэдний гендерийн үзэл бодол илүү тодорхой болно.

4.Масс медиa ба хэлнэ дүрслэл (Media, Literature, Advertising)

Телевиз, хүүхэлдэйн кино, мультфильм, комикс, зар сурталчилгаа зэрэг нь хүйсийн стереотип дүрсэлэл ихэвчлэн давтагддаг.

Хүүхдийн ном, үлгэр зэрэг нь охидын баатрууд олон тохиолдолд “сайн зочин”, “түргэн хайрын баатар” гэх мэт дүрүүдтэй байдаг; эсрэг талаас хөвгүүдэд “эрэл хийх”, “зориг гаргах” дүрүүд давамгайлах магадлалтай.

5.Соёл, уламжлал, шашин (Culture, Tradition, Religion)

Тухайн орон, аймаг, үндэстний уламжлалт үзэл санаа — гэр бүлийн үүрэг, хүйсээр холбогдсон ёс суртхуун.

Хүмүүсийн хандлага, олон нийтийн хэвлэл мэдээлэл, нийтлэг дуу хоолой — “эрэгтэй хүн ийм байх ёстой”, “охин ийм байх ёстой” гэсэн хандлагууд соёлд гүн шингэсэн байдаг.

6.Хүүхдийн өөрийн онцлог (Individual factors)

Хүүхдийн нас, нас ахих тусам хүлээн авах чадвар, харах боломж, хөрш хүрээлэл, сонирхол өөрчлөгдөнө.

Хүүхдийн эсрэг хүйсний болон стереотипийн эсэх зөрчил — хэр олон удаа эсвэл хэр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарах нь нөлөөлнө.

Хүйс боож тоглох сонирхол, зан байдал — зарим хүүхдүүд уламжлалт стереотипүүдээс өөрийн сонирхол илэрхийлдэг бөгөөд энэ нь тухайн хүүхдийн өөрийгөө ойлгох, үзэл бодол байдалд нөлөөлдөг.

7.Нийгмийн эдийн засаг, нөхцөл (Socioeconomic context)

Хаана өсч байна вэ: хот, хөдөө, өндөр орлоготой эсэх, боловсролын түвшин зэргүүд нь хүүхдийн боломжууд болон гэр бүлийн хандлагад нөлөөлдөг.

Харилцаа холбоо, ресурс, боломж — хүүхдэд тоглоом авч өгөх, олон төрөл сургалтанд оруулах зэрэг нь бага боломжтой өрхүүдт бага байдаг.

Хуулийн болон бодлогод орсон / нийгмийн дэмжлэг

Тэгш боломж, жендэрийн тэгш байдалтай байх бодлогууд, сургуулиудын gender sensitivity сургалтууд.

Хувийн болон олон нийтийн байгууллагуудын хандлага — жишээ нь хүүхэд хамгаалал, хүүхдийн эрхийн тухай хууль, сургууль дахь дүрэм, насны ангилал гэх мэт.

Нийгэм бол хүмүүсийн хамтын амьдралын зохион байгуулалттай хэлбэр юм. Хүн бүр нийтээр дагаж мөрдөх ёс суртахуун, хууль дүрмийг баримтлах шаардлагатай. Гэвч зарим тохиолдолд эдгээрээс хазайсан, нийгэмд сөрөг нөлөөтэй үйлдэл гардаг бөгөөд үүнийг нийгмийн гажуудал гэж ойлгоно.

Нийгмийн гажуудал нь хувь хүний зан төлөв, амьдралын нөхцөл байдал, нийгмийн зохион байгуулалттай шууд холбоотой. Жишээлбэл, архидалт, мансууруулах бодисын хэрэглээ, ажилгүйдэл, авлига, гэмт хэрэг зэрэг нь нийтлэг гажуудалд тооцогддог. Эдгээр нь зөвхөн хувь хүнд бус өргөн хүрээнд гэр бүл, олон нийт, улс орны хөгжилд сөргөөр нөлөөлдөг.

Гажуудлын гол шалтгаанд ядуурал, боловсролын дутмаг байдал, буруу хүмүүжил, хууль эрх зүйн хяналт сул байх зэрэг хүчин зүйлс багтдаг. Үүнийг арилгахын тулд боловсролыг сайжруулах, хууль ёсыг чанд мөрдүүлэх, иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх нь чухал юм.

Дүгнэлт

Нийгмийн гажуудал бол нийгмийн хөгжлийн зайлшгүй нэг тал боловч түүнийг зөв зохицуулж, багасгах нь бидний хамтын зорилго байх ёстой. Хувь хүний ухамсар, төрийн бодлого, олон нийтийн оролцоо зөв хослох үед гажуудлын сөрөг үр дагаврыг бууруулах бүрэн боломжтой.

Эрэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт нь:

Бие даасан, Хүчтэй, Зоригтой, өрсөлдөөнтэй гэх мэт нийгэмшдэг

Эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт нь:

Уян зөөлөн, тусархаг, эелдэг, бүтээлч гэх мэт зүйлээрээ ялгаатай байдаг байна.

Нотлох:Эрэгтэй эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт нь гэр бүл, сургууль, найз нөхөд, соёлын нөлөө зэрэг олон хүчин зүйлээс ялаатай байдаг. Энэ ялгаа нь хүүхдийг харах, тоглох харилцах гэх мэт зүйл дээрээс илэрдэг байна.

Монголд нэг хүнтэй гэр бүл үүсгэхийг зөвшөөрдөг бол бусад оронд хууль ёсны хэвийн зүйл гэж үздэг байна

Тайлбар:

Тиймээс нийгмийн гажуудал харьцангуй шинжтэй гэдэг нь тухайн нийгэм, соёл цаг үе, хүний үнэлэмжээс хамааралтай, абсолют буюу бүх үед адил утгатай биш гэсэн үг юм.

• Эмэгтэй хүүхэд – илүү дөлгөөн, тоглоомын хэрэгсэл нь хүүхэлдэй, гэр ахуйн хэрэглүүртэй холбоотой. Тэднийг “эмэгтэй хүн” гэх хандлагаар илүү дөлгөөн, даруухан, хүндэтгэлтэй, гэрийн ажилд оролцдог болгохыг зорьдог.

2. Сургууль, боловсролын орчинд

• Эрэгтэй хүүхэд – багш нар тэднээс илүү идэвхтэй, манлайлагч байхыг хүсэх нь элбэг. Тиймээс спорт, техник, байгалийн ухааны чиглэлд түлхүү сонирхдог.

• Эмэгтэй хүүхэд – илүү нямбай, хариуцлагатай байдалд чиглүүлэгддэг. Уран зохиол, урлаг, хүмүүнлэгийн чиглэлд илүү сонирхолтой байдаг.

3. Найз нөхөд, тоглоомын орчинд

• Эрэгтэй хүүхэд – бүлгээрээ тоглох, өрсөлдөх тоглоомд дуртай, хүч чадал, эр зоригийг илүү чухалчилдаг.

• Эмэгтэй хүүхэд – цөөн хэдэн найзтай ойр дотно харилцах, хамтын ажиллагаа, нөхөрлөлд илүү анхаардаг.

4. Хэвлэл мэдээлэл ба соёлын нөлөө

• Эрэгтэй хүүхэд – супер баатар, адал явдалт кинонд татагдана, “эр хүний” дүр төрхийг илүү шингээж авдаг.

• Эмэгтэй хүүхэд – романтик, гоо сайхны агуулгатай контентод татагдаж, “эмэгтэй хүний” дүр төрхийг илүү ойлгодог.

⸻

Дүгнэлт:🧑🏻‍💻

• Эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт нь гэр бүл, сургууль, найз нөхөд, хэвлэл мэдээллээс хамааран өөр өөр чиг хандлагатайгаар явагддаг.

• Эрэгтэй хүүхдийг ихэвчлэн бие даасан, зоригтой, хүчтэй болгохыг зорьдог бол, эмэгтэй хүүхдийг даруухан, нямбай, халамжтай байхаар хүмүүжүүлдэг.

• Энэ ялгаа нь зөвхөн биологийн бус, харин нийгмийн хандлага, соёлын үнэт зүйлсийн нөлөөтэй байдаг.

https://www.facebook.com/share/r/19cFaqghha/?mibextid=wwXIfr

⸻

Яагаад харьцангуй шинжтэй гэж үздэг вэ?

1. Соёл, цаг үеэс хамаардаг

• Нэг нийгэмд зөвшөөрөгдсөн зүйл нөгөөд нь гажуудал болж харагддаг.

• Жишээ: Зарим оронд архи уух хэвийн бол, зарим исламын оронд архи хэрэглэхийг хатуу хориглодог → архи уух нь тухайн нөхцөлөөсөө хамааран “гажуудал” болж хувирна.

2. Хугацаа, цаг хугацааны өөрчлөлтөөс хамаардаг

• Өмнө нь хориотой байсан зүйл цаг хугацааны явцад хэвийн үзэгдэл болдог.

• Жишээ: Эрт үед эмэгтэйчүүдийн их сургуульд сурахыг зохисгүйд тооцож байсан бол өнөөдөр энэ нь энгийн, бүр шаардлагатай үзэгдэл болсон.

3. Нийгмийн бүлгүүдийн ялгаанаас хамаардаг

• Нэг бүлгийн үнэт зүйл, дүрэм өөр бүлгийнхтэй зөрчилдөж болно.

• Жишээ: Өсвөр насныхны хувьд шөнө оройгоор найзуудтайгаа гарах бол энгийн байж болох ч, эцэг эхийн хувьд энэ нь “ёс зүйн зөрчил, гажуудал” мэт харагдана.

⸻

Баримт, жишээ

• АНУ-д 1920-иод онд архидалтын эсрэг хууль гарч, согтууруулах ундаа хэрэглэхийг гажуудал гэж үзэж байсан. Харин хууль хүчингүй болсон даруйд архи уух нь энгийн үзэгдэл болж өөрчлөгдсөн.

• Монголд зарим тосгонд эмэгтэй хүн бөх барилдах нь сонин, зохисгүй мэт ойлгогддог бол, зарим оронд (жишээ нь Японд сумо эмэгтэйчүүдийн тэмцээн ч болдог) хэвийн спортын нэг төрөл гэж үздэг.

⸻

Дүгнэлт:🧑🏻‍🎓

• Нийгмийн гажуудал туйлын ойлголт биш, харин тухайн нийгэм, соёл, цаг үе, нөхцөл байдал, бүлгийн үнэт зүйлээс хамааран өөрчлөгдөж байдаг учраас харьцангуй шинжтэй гэж үздэг.

• Өөрөөр хэлбэл, “гажуудал” гэж юу болох нь бүх нийгэмд ижил биш, харин харилцан адилгүй ойлгогддог.

Батлах:эрэгтэй хүүхэд эмэгтэй хүүхдийн нийгэмших үйл явц ялгаатай. Хөвгүүд илүү хөдөлгөөнтэй эрсдэлд дуртай,аливаа зүйлийг ярьхаас илүү төсөөлөн бодож байхад охид харилцаа халамжид төвлөрөх илүү эелдэг,бодлоо ярж байж асуудлаа шийддэг байх нь элбэг.

Няцаах:Эрэгтэй эмэгтэй хүүхдийн нийгэмших үйл явц заавал ялгаатай биш. Хүүхдийн зан төлөв, нийгэмших арга барил хувь хүний онцлог ба гэр бүл,орчин хүмүүжлээс илүү хамаардаг

Жишээ болон баримтууд:

1. Архи уух — зөв үү, буруу юу?

• Монголд: Архи уухыг хэтрүүлбэл нийгмийн гажуудал гэж үздэг (гэр бүл үймүүлэх, хүчирхийлэл, гэмт хэрэг гэх мэт).

• Франц, Итали зэрэг улсад: Вино уух нь соёлын нэг хэсэг бөгөөд хэвийн зүйлд тооцогдоно.

➡️ Баримт: ДЭМБ-ын судалгаагаар Франц, Итали зэрэг улсуудад согтууруулах ундааг соёлын хүрээнд хэрэглэдэг нь согтууруулах бодисын буруу хэрэглээний түвшинг харьцангуй багасгадаг гэж үздэг.

2. Ижил хүйстэн хүмүүсийн гэрлэлт

• АНУ, Канад, Барууны орнууд: Хуулиар зөвшөөрөгдсөн, хэвийн үзэгдэл.

• Зарим исламын шашинтай орнуудад: Хууль бус, ёс зүйн хувьд буруу гэж үздэг.

➡️ Баримт: 2020 оны байдлаар 30 гаруй оронд ижил хүйстний гэрлэлтийг хуулиар зөвшөөрсөн ч дэлхийн 60 гаруй улсад хуулиар хориглосон хэвээр байна.

3. Хүүхэд ажиллуулах

• Барууны орнуудад: Хүүхдийн хөдөлмөрийг хатуу хориглодог.

• Зарим буурай хөгжилтэй орнуудад (жишээ нь: Бангладеш, Энэтхэг): Хүүхэд ажил хийх нь амьдралын зайлшгүй шаардлага, айлын орлогын эх үүсвэр байж болно.

➡️ Баримт: UNICEF-ийн 2023 оны тайлангаар дэлхий дээр 160 сая гаруй хүүхэд хөдөлмөр эрхэлж байгаа нь орон нутгийн эдийн засаг, соёлын нөхцөл байдлаас шалтгаалдаг.

Нийгмийн гажуудал гэдэг ойлголт тогтмол бус, харин тухайн нийгмийн соёл, хэм хэмжээ, үнэт зүйлээс хамааран өөрчлөгддөг. Иймээс л үүнийг "харьцангуй шинжтэй" гэж нэрлэдэг юм.

Нийгэмшилт гэдэг нь хүн нийгмийн гишүүн болж төлөвших үйл явц юм. Хүн гэр бүл, сургууль, найз нөхөд, хамт олон, хэвлэл мэдээлэл зэрэг агентуудаар дамжин нийгмийн үнэт зүйл, хэм хэмжээ, зан үйлийг эзэмшинэ. Нийгэмшилт нь анхан шатны, хоёрдогч, насан туршийн гэж ангилагдана. Энэ нь хүнийг нийгэмд дасан зохицож, үүргээ биелүүлэх чадвартай болгож, зан төлөвийг төлөвшрүүлдэг.

1).(Соёл хооронд ялгаатай)

Баруун орнуудад согтууруулах ундаа хэрэглэх нь хэвийн үзэгдэл бол исламын шашинт зарим улс архийг хориглодог ба бүр хууль бус.

3).(насны бүлгээр)

Залуу хүмүүс хүүхдүүдийн дунд чөлөөт хувцаслал шивээс пэрсинг гоё гайхам хэвийн бол ахмад үеийнхэн гаж гэж хардаг

3).цаг хугцаагаар өөрчлөгдөн)

1900аад оны эхэнд эмэгтэй хүмүүс сонгууль өгөхийг гаж гэж үздэг байв

Өнөөдрын хувьд эмэгтэй хүмүүс сонгох сонгогдох эрхтэй болсон.

Өмнө зөвшөөрөгдөж байсан зүйл өнөөдөр гажуудал болж болно.

Тийм учраас нийгмийн гажуудал тогтсон ойлголтоор биш тухайн үеийн соёл цаг хугацаагаар хамаарч өөр өөр ойлгогддог тул харьцангуй мөн чанартай байна.

🧭

Нийгэмшлийн гол шинжүүд

1. 👶 Нялх үеэс эхэлдэг — Хүүхэд гэр бүл дотроо анхны нийгмийн харилцааг сурдаг.

2. 🧍‍♂️🧍‍♀️ Нийгмийн орчинд явагддаг — Гэр бүл, сургууль, найз нөхөд, олон нийтийн оролцоо зэргээс суралцана.

3. 🔄 Тасралтгүй үргэлжилдэг — Хүн насан туршдаа шинэ орчин, дүрэмд дасан зохицож нийгэмшиж байдаг.

4. 🌱 Хувь хүний төлөвшилтэй холбоотой — Нийгэмшлийн явцад хүний зан төлөв, үнэт зүйл бүрэлддэг.

🧑‍🏫

Нийгэмшлийн үе шат

1. Анхан шатны нийгэмшилт → Гэр бүлд явагдана (ярьж сурах, зан үйл, үнэт зүйл).

2. Дайвар шатны нийгэмшилт → Сургууль, найз нөхөд, ажил, олон нийтийн хүрээнд явагдана.

3. Дахин нийгэмшилт → Шинэ орчинд орж, хуучин зуршлаа өөрчилж, шинэ дүрэмд дасан зохицох (жишээ нь: шинэ ажил, гадаад орон гэх мэт).

🧍‍♀️

Нийгэмшилтэд оролцдог гол байгууллага (агентууд)

• 👨‍👩‍👧‍👦 Гэр бүл

• 🏫 Сургууль

• 🧑‍🤝‍🧑 Найз нөхөд, үе тэнгийнхэн

• 📺 Хэвлэл мэдээлэл

• 🕌 Шашны байгууллага, 🏢 төр ба бусад байгууллага

👉 нийгмийн хүлээн зөвшөөрсөн дүрэм, журам, хэм хэмжээг зөрчих үйлдэл, үзэгдэл, зан үйлийг хэлдэг.

Энэ нь нийгэмд сөрөг үр дагавар авчирч, тогтвортой байдлыг алдагдуулж болдог.

⚠️

Нийгмийн гажуудлын үндсэн шинж

1. 📌 Нийгмийн хэм хэмжээг зөрчдөг — хууль, ёс суртахуун, зан заншлыг үл тоомсорлодог.

2. 🧍‍♂️🧍‍♀️ Хувь хүн болон бүлгийн үйлдэл байж болно — ганцаараа эсвэл бүлгээрээ хийж болно.

3. 🌍 Нийгэмд сөрөг нөлөөтэй — эмх замбараагүй байдал, зөрчил, гэмт хэрэг үүсгэнэ.

4. ⏳ Тодорхой цаг хугацаа, орчноос хамаарна — нэг нийгэмд “гаж” гэж тооцогдох зүйл өөр нийгэмд хэвийн байж болно.

🧭

Нийгмийн гажуудлын төрлүүд

1. 🚓 Гэмт хэрэг — Хууль зөрчих үйлдэл
   → жишээ: хулгай, дээрэм, залилан, хүчирхийлэл гэх мэт.

2. 🚭 Ёс суртахууны зөрчил — Хууль зөрчөөгүй ч нийгмийн ёс заншлыг зөрчинө
   → жишээ: худал хэлэх, бусдыг доромжлох, ахмад хүнийг хүндлэхгүй байх.

3. 👥 Нийгмийн хэв журмыг алдагдуулах зан үйл
   → жишээ: эмх замбараагүй жагсаал, олон нийтийн газарт танхайрах гэх мэт.

4. 🧍 Гаж бүлэг / субкультурыг бий болгох — Нийгмийн нийт үнэт зүйлсээс өөр чиглэл баримтлах
   → жишээ: гэмт бүлэглэл, хэт туйлширсан үзэлтэй бүлгүүд.

📝

Жишээ

• Сургуулийн орчинд → зодоон хийх, багшид хүндэтгэлгүй хандах

• Нийгмийн түвшинд → авлига, архидалт, гэр бүлийн хүчирхийлэл, гэмт бүлэглэл

• Залуусын дунд → дүрэм журам зөрчих, хуулиас зайлсхийх гэх мэт

🚨

Нийгмийн гажуудлын үр дагавар

• 🧨 Нийгмийн тогтвортой байдал алдагдана

• 🤝 Итгэлцэл, хамтын ажиллагаа суларна

• 🧍‍♀️ Хувь хүний эрх ашиг хохирно

• 📉 Эдийн засаг, боловсрол, аюулгүй байдалд сөрөг нөлөө үзүүлнэ

👉 Нийгэм, хүмүүсийн зан үйл, харилцаа, байгууллага, үзэгдлийг шинжлэх ухааны аргаар судалж, үнэн бодит мэдээлэл цуглуулах үйл явц юм.

📌

Нийгмийн судалгааны зорилго

• Нийгэмд юу болж байгааг ойлгох,

• Нийгмийн асуудлыг илрүүлэх,

• Шийдвэр гаргалтад үндэслэлтэй мэдээлэл өгөх,

• Ирээдүйд гарах өөрчлөлтийг урьдчилан таамаглах.

🧭

Нийгмийн судалгааны үндсэн шат

1. 📝 Асуудал, зорилгоо тодорхойлох
   → Жишээ: “Сурагчдын интернэт хэрэглээний нийгмийн нөлөө” гэх мэт.

2. 📚 Онол, өмнөх судалгааг судлах
   → Бусад судлаачдын бүтээл, мэдээллийг шалгах.

3. 🧪 Арга зүйгээ сонгох
   → Тоон эсвэл чанарын аргаар судалгаа хийхээ шийднэ.

4. 📊 Мэдээлэл цуглуулах
   → Судалгаа, асуулга, ярилцлага, ажиглалт гэх мэт аргаар.

5. 🧠 Өгөгдөл боловсруулах, дүгнэлт гаргах
   → Хариултуудыг нэгтгэж, дүн шинжилгээ хийх.

6. 📢 Тайлан гаргах, танилцуулах
   → Судалгааны үр дүнг бичиж, бусдад мэдээлэх.

🧮

Нийгмийн судалгааны төрлүүд

1. Тоон судалгаа
   

   • Тоо баримт, статистикт тулгуурладаг.

   • Жишээ: санал асуулга, тест, асуумж.

2. 
   

3. Чанарын судалгаа
   

   • Хүмүүсийн зан үйл, сэтгэгдлийг гүнзгий судална.

   • Жишээ: ярилцлага, ажиглалт, кейс судалгаа.

4. 
   

5. Хосолсон судалгаа
   

   • Тоон + чанарын аргыг хослуулан хэрэглэдэг.

6. 
   

🧰

Нийгмийн судалгаанд ашигладаг аргууд

• 🗒 Асуумж / судалгаа

• 🗣 Ярилцлага

• 👀 Ажиглалт

• 🧍 Туршилт

• 📰 Баримт бичгийн шинжилгээ

Жишээ:

• Хууль зөрчих – хулгай хийх, дээрэмдэх, залилан хийх

• Ёс зүйг зөрчих – худал хэлэх, бусдыг доромжлох

• Нийгэмд хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй зан үйл – архидалт, мансууруулах бодис хэрэглэх

Үндсэн төрлүүд:

1. Эерэг гажуудал
   

   • Нийгмийн хэм хэмжээг зөрчсөн ч, үр дүн нь сайн байх

   • Жишээ: Шинэ санаа, инноваци гаргаж нийгмийг урагшлуулах

2. 
   

3. Сөрөг гажуудал
   

   • Нийгэмд сөрөг нөлөөтэй, хор уршигтай үйлдэл

   • Жишээ: Гэмт хэрэг, хүчирхийлэл, хууль бус үйл ажиллагаа

4. 
   

Шалтгаанууд:

• Боловсрол, хүмүүжлийн дутагдал

• Ядуурал, ажилгүйдэл

• Гэр бүлийн тогтворгүй байдал

• Нийгмийн шударга бус байдал

• Буруу найз нөхдийн нөлөө

Эрэгтэй хүүхдэд жижиг наснаас нь машин, робот тоглоом авч өгдөг бол эмэгтэй хүүхдэд хүүхэлдэй, гал тогооны тоглоом өгдөг. Ингэснээр эрэгтэй нь удирдах, бүтээх, өрсөлдөх занг сурч, эмэгтэй нь халамжлах, асрах занг сурдаг. Энэ нь тэдний нийгэмшилд ялгаа үүсгэдэг.

Учир нь:

Эмэгтэй хүүхэд •гэрээ цэвэрлэх хэрэгтэй

•аяга тавгаа угаах хэрэгтэй

•хичээлдээ сайн байх хэрэгтэй

•Оройтохгүй

.....

Эрэгтэй хүүхдэд харин:

•бяртай байх

•гэрийн ажил бага хийх

•түлээ мод бэлдэх зэрэг

Нийгмээс харах хандлага нь хүртэл тэс өөр юм.

Иймээс л эрэгтэй🚹эмэгтэй 🚺 хүүхдийн нийгэмшилт өөр явагддаг.

гэж тоолсон Дүгнэлт- энэхүү ном нь дээр эрэгтэй хүний зураг их байгааг бид харж байна. сурах бичиг дээр нийгмийн тухай ойлголт тайлбарласан маш олон хүн байдаг ба тэрхүү хүмүүсийн ихэнх нь эрэгтэй хүмүүс байдаг. Тухайн үед эрэгтэй эмэгтэй хүний ялгаа ид дэлгэрч байсан болохоор эрэгтэй хүмүүс сурч боловсорч эмэгтэй хүмүүс гэртээ үр хүүхдүүдээ харж боловсрох чадамж бололцоо байгаагүй. Ийм ч учраас сурах бичгийн ном дээр эмэгтэй хүмүүсийн зураг бага байгаа юм.

• Эмэгтэй хүүхдүүдийн нийгэмшилт:

Харин охидыг даруухан, дөлгөөн, бусдад тусалдаг, гэрийн ажилд сайн байхыг сургадаг. Тэднийг урлаг, гар урлал, хөгжим, бүжиг гэх мэт илүү уян зөөлөн зүйлд татдаг. Жишээ нь, охидыг дуулах, бүжиглэх, эсвэл хоол хийхийг сургах нь элбэг.

• Дүгнэлт:
  Тэгэхээр эрэгтэй хүүхдийг “зоригтой, хүчтэй” гэж хардаг бол эмэгтэй хүүхдийг “даруухан, зөөлөн” гэж нийгэм хүлээдэг. Гэхдээ өнөө үед энэ ялгаа багасч, хүүхдүүд өөрсдийн сонирхлоор чөлөөтэй хөгжих боломжтой болж байна.

• Эцэг эхчүүд охидыг “дуугүй, дуулгавартай, цэвэрч” байхыг шаардаж, харин хөвгүүдийг “эр зоригтой, удирдагч, биеэ даасан” байхыг дэмждэг.

Эрэгтэй, эмэгтэй 2 хүн нийгэмшилт нь ялгаатай байдаг.

Батцэцэг

Дүгнэлт: эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдүүдийн нийгэмшилт нь тэдний хүйсийн дагуу ялгаатай явагддаг нь байна. Энэ ялгаа нь хүүхдийн зан төлөв, ирээдүйн амьдралд оролцох байдал, өөрийгөө хэрхэн ойлгох, нийгэмд эзлэх байр суурьд нь шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг.

• Гэр бүл, соёлын хандлага: Охидод илүү зөөлөн, дөлгөөн, гэр ахуйн үүрэг давамгайлсан хандлагаар хүмүүжүүлдэг бол хөвгүүдийг зоригтой, бие даасан, өрсөлдөх чадвартай байхыг шаардан хүмүүжүүлэх нь элбэг.

• Нийгмийн хүлээлт: Хүүхдүүдийг нас, хүйсээр нь ялган хүлээж авах (жишээ нь, охид “охин шиг” бай, хөвгүүд “эр хүн шиг” бай гэх мэт).

-Няцаах үндэслэл:

• Орчин цагийн ардчилсан, тэгш эрхийг дэмжсэн нийгэмд нийгэмшилт ижил төстэй болсон: хүүхэд хүйс үл харгалзан ижил боловсрол, ижил эрхтэй.

• Шинжлэх ухаан, технологи, спорт гээд олон салбарт охид, хөвгүүдийн оролцоо бараг ижил түвшинд хүрч байна.

• Хүүхдийн сонирхол, зан төлөвийг хүйс бус, хувь хүний онцлог тодорхойлох нь ихэссэн.

-Батлах баримт:

• Судалгаагаар охид илүү эрт нийгмийн харилцаа, хамтын ажиллагаанд суралцдаг бол хөвгүүд илүү тоглоом, биеийн хөдөлгөөнөөр дамжин нийгэмшдэг нь ажиглагдсан.

• Хүүхэд насны тоглоомын ялгаа (охидын хүүхэлдэй, хөвгүүдийн машин гэх мэт) нь нийгмийн хүйсийн дүрийн дагуу нийгэмшүүлэх нэг хэлбэр болдог.

✅Дүгнэлт:

• Нийгэмд эмэгтэй, эрэгтэй, хүүхдийн нийгэмшилт ялгаатай явагддаг нь уламжлал, соёл, нийгмийн хүлээлттэй холбоотой.

• Гэвч тэгш эрхийг эрхэмлэсэн орчин үеийн нийгэмд энэ ялгаа багасаж, хувь хүний онцлог чухалчилдаг болж байна.

Үндсэн хэсэг:

1. Гэр бүлийн орчинд:

   • Эрэгтэй хүүхдийг зоригтой, бие даасан, удирдах чадвартай байгаасай гэж хүмүүжүүлдэг.

   • Эмэгтэй хүүхдийг дөлгөөн, эвсэг, гэрийн ажилд оролцдог байгаасай гэж сургадаг.

2. Сургууль, боловсролд:

   •Хөвгүүдийг спорт, техник, байгалийн ухаанд түлхүү чиглүүлэх хандлага байдаг.

   • Охидыг урлаг, хэл, хүмүүнлэгийн чиглэлд тохиромжтой гэж үздэг.

3. Найз нөхөд, хамт олонд:

   • Хөвгүүдийн тоглоом, үйл ажиллагаа өрсөлдөөнтэй, хүчний шинжтэй байдаг бол

   • Охид илүү хамтын ажиллагаа, ойлголцлыг эрхэмлэдэг.

   Дүгнэлт:

   Иймээс эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшилт нь нийгмийн хандлага, уламжлал, соёлоос шалтгаалан ялгаатай явагддаг. Хэдий тийм боловч орчин үеийн нийгэмд хүүхэд бүрийг ижил эрхтэйгээр хөгжүүлэх нь чухал бөгөөд ингэснээр авьяас, сонирхолдоо нийцсэн сонголт хийх боломж олддог.

Эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн нийгэмшил зарим талаар ялгаатай өрнөдөг. Гэр бүл, сургууль, нийгмийн хандлага хөвгүүдийг бие даасан, зоригтой, охидыг дуулгавартай, халамжтай байхаар төлөвшүүлдэг. Тоглоом, сонирхлын чиглэл хүртэл хүйсээр ялгардаг. Гэвч өнөөгийн нийгэмд боловсрол, мэдээллийн тэгш хүртээмж нэмэгдсэнээр энэ ялгаа багасаж, хүүхдийн авьяас, сонирхолд тулгуурласан нийгэмшил давамгай болж байна. Тиймээс ялгаатай ч үе, орчноос хамааран өөрчлөгддөг.