Nekazaritza-ekoizpenaren gorakadak.

Europan klima hobera egin zuen, horri ezker, nekazaritza hedatu zen.

• Nekazaritza-tresnak hobetzea: Belarridun goldea hasi ziren erabiltzen.

• Laborantzak-metodo berriak: Hiru urteko sistema erabiltzen hasi ziren, horri ezker, lur-eremu txikiago uzten zen deskantzuan.

• Haize-eta ur-erroten erabilera orokortzea: Errotak gehiago hasi ziren erabiltzen, alea ehotzeko lanak erraztu zituen.

Biztanleria-hazkundea sustatu zuen.

Biztanleria hobeto elikatuta egoteak gaixotasunen aurkako erresistetzia hebetu zuen, horren ondorioz, biztanleria asko handitu zen.

Aurretik erabiltzen ez ziren lurrak erabiltzen hasi ziren gainera tekinak hobetu egin ziren.

Landa-eremuetako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituzten.

Bai eta nekazaritzako soberakin gehiago izaten ere.

Produktibitatea hobetzeari eta laborantza-lurren handitzeari esker, nekazaritza-soberakinak sortu ziren. Jaunek eta nekazariek bere uzte zati bat zaldu zuten eta horren ondorioz almak... erosi hal izan zuten.

Produktu-truke horrek mekataritza eta aritisautza-ekoizepa suspertu zuen. Merkatari, artisau eta nekazariak hirietara ezarri ziren, biztanleei burges esan zieten.

Hirien berizte hori jada existitzen ziren hirietan geratu zen, baian hiri berri asko ere sortu ziren.

Jendeak soberakin asko zeukanez zaltzen hasi ziren hau da merkataritza.

• Berrikuntzak garreaioak: Lepokoak eta ferral zaldiei gehiago jartzen hasi ziren eta itsazontziei lemak horren ondorioz produktuak garraiatzen zituzten.

• Mekataritza-berrikuntzak: Diru gehiago zegoen zirkulazioan. Merkataritza teknikak hobetu ziren. Salerosketak errazago egiteko aukera izan zen, eskudirurik erabili gabe.

Horrek guztiak merkataritzaren garapena bultzatu zen, bai tokikoa edo gertukoa landa-herrixken arten, distantzia ertainekoa herrizken eta hirien artean eta ehialde urrunera.

Ibilbideak seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako.

Hiru bide naguzi zeuden:

• Mediterraneokoa: Ibilbideak Europa Bizantziar Inperioarekin eta Ekialde Hurbilarekin lotzen zituzten.Luxuzko produktuak inportatzen zituzten: zeta, ezpeziak, lurrinak...

• Lehorrekoa: Europan, lehorreko ibilbide nagusiek Mediterraneoko portuak iparraldeko portuekin lotzen zituzten.

• Atlantiko eta Baltikokoa: Lisboatik eta Kantauriko portu gaztelauetatik Hansako hirietaraino. Gatza, artilea, ardoa, larruak, anbarra zura eta garia garraiatzen zituzten.

Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren.

Hirian atalak:

• Hirien kokapena komunikazio-dideetatik gertu kokatzen ziren. Beharrak asetzea : ura, lur onak, gatza, meategiak...

  
  

• Eraikinak: Plaza, Katedrala, udaletxea, lonja, azoka, arreziak defendatzeko... zeuden.

  
  

• Hiri-nukleoa harresiz inguratuta egoten zen, honako hauek errazago egiteko: hiria defendatzea, kanpotik etorritakoei zergak kobratzea eta merkataritza-produktuak kontrolatzea.

  
  

• Kaleak: Bihurriak eta txiak ziren. Jendeak gauza zikinak botatzen zituzten eta ez zegoenez estoldegirik kaleak zikinak egin ziren.

Eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua.

Bizitanleak zinegotziaki autatzen zituzten. Zinegotzearen burua butgumaisua edo alkateaba zen. Udaletzean biltzen ziren.

Merkataro eta bankari-familia aberatzenek hirietako gobernua bereganatu zuten. Talde- pribilegiatu bat sortu zuten: Hiriko patrizioak.

Hirietan ekoizten ziren produktu gehienak, eta merkataritza-tresnak gehienak. Hiriak txikiak izaten ziren.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren. Gremioek beren arauak ezartzen zituzten. Gremioak kaletan biltzen ziren.

Eta gizarte-talde berriak sortu ziren haietan.

Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen, burgesia. Aniztasun handiko gizarte-taldea zen hauek bereizten ziren: goi- burgesia merkatari handiak eta bankariak eta behe-burgesia artisauek eta merkatari txikiak.

Burgesiaz gain, Erdi Aroko hirietan, nobleak,klerioak eta herri xeheko jende asko bizi zen , hala nola mirabeak eta eskaleak.

Jopuak Ihes egiten zuten eta urte bat hirian bizitzea lortzen bazuten askeak bihurtzen ziren.

Burgesiaren babesak monarkaren autoritatea sendotu zuen...

Politikoa:

• Erregeek lur ugari (feudoak) ez kontrolatu.

  • Feudoetan nobleak eskumenak (kontrola) zituzten.

• Burgesen laguntza bilatu: Hiriak kontrolatzen zituzten.

• Hiri- gutunak, foruak, hiri-pribilegioak..(Abantailak) eman zikieten.

• Erregeek zergak lortu eta mertzenarioak ordaintzeko erabili zituzten. Ejerzitoa sortu.

Eta gorteen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen.

Gobernatzeko, monarkek Curiaren ( Errege Kontseilua) laguntza zuten.

Hiru estamentuek noblezia, kleroa eta burgesia monarkarekin bat egiten zuten. Horrela parlamentuak edo gorteak sortu ziren.

Erregeak ez bazuten burgesen nahiak asetzen burgesek ez zuten onartzen zerga gehiago ordantzea.

Itzurrite Beltza Europara iritsi zen.

Itzurrite Beltza 1348 XIV. mendean. Gaixotazun infekziosoa zen, ez zekiten zerk eragiten zuen eta nola eratzen zen. Bakoitzak gauza bat pentzatzen zuen baina ez zekien inorrek, benetan batez ere arkakusoen ziztadaren bidez trasmititzen zen. Oso hikorra zen. Sintoma naguziak sukarra zirkulazio arazoak eta azala kolore beltzen jartzen zen.

Eta jada ahulduta zegoen biztanleriari ergin zion.

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan zituzten gizartean eta krisi orokorra eragin zuen Europan, beste hiru faktorerekin batera:

• Gerra ugari ( gertatu): Hildakoa eta ekonomia-galera izan ziren.

• Lurren produktibitatea oso txikia: Kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia- hazkunde handiak behartuta.

• Izotz Aro Txikia: Tenperaturak bajatu ziren: txingorra, izotza eta euri ugaria.