Tác phẩm kể về An, cậu bé mồ côi, phiêu bạt khắp vùng sông nước Nam Bộ. Trên hành trình, An gặp nhiều người tốt bụng, trải nghiệm cuộc sống hoang dã và tinh thần kháng chiến của người dân nơi đây.

     A Phủ là một chàng trai nghèo, mồ côi, khỏe mạnh, gan góc và giỏi lao động. Vì đánh A Sử đến phá rối cuộc chơi nên bị bắt, bị đánh đập, bị phạt vạ, rồi trở thành người ở đợ trừ nợ cho nhà thống lí. Một lần để hổ ăn mất một con bò, A Phủ bị trói đứng, bị bỏ đói suốt mấy ngày đêm. Một đêm, khi trở dậy thổi lửa để sưởi, Mị bắt gặp dòng nước mắt chảy trên gò má đen sạm của A Phủ. Mị nghĩ về thân phận mình, đồng cảm về cảnh ngộ của A Phủ. Cô đã cắt dậy trói giải thoát cho A Phủ và bỏ trốn khỏi nhà thống lí Pá Tra.

      Hai người đến Phiềng Sa, thành vợ thành chồng, tạo dựng một cuộc sống mới. A Phủ được sự giác ngộ của cán bộ cách mạng A Châu trở thành tiểu đội trưởng du kích. Họ cùng mọi người cầm súng để gìn giữ bản làng.

Truyện kể về những cuộc phiêu liêu, trải nghiệm của chú Dế Mèn và những bài học đường đời được rút ra. Những trải nghiệm ấy đem lại cho độc giả bài học nhẹ nhàng về tình bạn, về thái độ và cách ứng xử trong cuộc sống, đồng thời truyền tải ước mơ cao đẹp về một thế giới đại đồng, nơi tất cả đều là bạn bè, anh em.

Hoàng Mai trong sự hiểu biết hiểu của nam nữ thanh niên xung phong và một lãnh đạo của họ vừa được cấp trên điều vào Nghệ An  là các nhân vật đã được Nguyễn Ngọc Lợi diễn tả  trong phần đầu của cuốn tiểu thuyết  là một vị trí trọng điểm của cuộc chiến tranh khốc liệt:“Nhận được lệnh tăng cường cho mặt trận Hoàng Mai đội 271 gồm tổ 3 và tổ 4 phải  gấp rút đi trước. Từ ngoài kia Thám đã nghe tin Hoàng Mai đang rất ác liệt. Hoàng Mai ở đầu Nghệ An  có địa hình phức tạp, nghe nói trên một quảng ngắn và hẹp đã tập trung nào đường sắt, đường bộ, nhà ga, kênh nhà Lê và sông Hoàng Mai quanh co ngay cạnh đường số 1. Đặc biệt chỉ khoảng hơn trăm mét mà có tới 2 cây cầu. Kèm theo đó là cầu đường sắt cách không xa. Bom ném vào một khu vực dày đặc trong điểm như thế sẽ dễ dàng cắt đứt mạch máu giao thông ngay lập tức. Chỉ cần hình dung như thế là đủ biết những ngày sắp tới tổ của anh sẽ vất vả và nguy hiểm như thế nào”. Với việc đưa ra nét phác thảo ngắn gọn về ý nghĩ của những người làm việc ở Hoàng Mai trong khoảng thời gian đó, tác giả đã giúp người đọc hình dung ra khoảng thời gian đó cuộc chiến tranh ném bom của Đế quốc Mỹ leo thang ra miền Bắc nói chung và leo tháng ra Hoàng Mai khốc liệt đến mức nào. Sự khốc liệt của cuộc chiến càng được cảm nhận rõ vào các phần tiếp theo của cuốn sách. Sự lựa chọn một không gian khốc liệt một địa điểm quá quen thuộc  trong ký ức chiến tranh của người đọc đó là Hoàng Mai để làm đối tượng miêu tả, trần thuật của cuốn tiểu thuyết  đã sớm tạo sự cộng hưởng về tâm lý cho người đọc là yếu tố đầu tiên gây sự chú ý và đã đưa đến sức hấp dẫn lôi cuốn và gây xúc động người đọc của cuốn tiểu thuyết.

Qua hơn 3.200 câu thơ, Nguyễn Du không chỉ tố cáo hiện thực xã hội tàn bạo mà còn đề cao giá trị nhân văn, khát vọng tự do và tình yêu thương con người. Truyện Kiều là biểu tượng của nghệ thuật ngôn ngữ, tâm hồn Việt và có giá trị vượt thời đại

.

Tác phẩm khắc họa hình ảnh những người dân, chiến sĩ không ngừng đấu tranh, sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc. "Lửa đạn Tuyên Quang" cũng là lời tri ân đối với những đóng góp quan trọng của vùng đất này trong cuộc kháng chiến, đồng thời tôn vinh những giá trị nhân văn, lòng yêu nước sâu sắc của con người Tuyên Quang

.

Bài thơ không chỉ khắc họa hình ảnh người lính đảo với nhiệm vụ thiêng liêng, mà còn là lời nhắc nhở về tình yêu quê hương, đất nước, thể hiện sự gắn kết giữa con người và biển đảo quê hương. Thông qua những lời hát, Trần Đăng Khoa muốn gửi gắm niềm tin vào sự hòa bình và khát vọng bảo vệ sự toàn vẹn của Tổ quốc

.