Tresnak hobetu ziren. Hobeto elikatzen asi ziren baita ere erresistentzia eta horre gatik biztanleria handitu zen. Nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zuten.

Produktuen truke horrek merkataritza eta artisautza ekoizpena suspertu zituen.

Merkataritzan, diru gehiago, merkataritza teknika batzuk hobetu ziren.

XI eta XII mendeen artean segurtazun handiagoa izan zen, eta horri esker hebetu zen merkataritza. Lehorreko ibilbideak Monarkek, merkatariei eta artisauei kobratutako zergak baliatuz, autoritatea inposatu zieten noblee eta hiriak babestu zituzten. Bideak hobetu ziren, ibaien bidez ere eramaten zituzten. Ozean atlantikoa seguruagoa zen. Lur santua konkistatzeko kapitain militarrak XII. eta X III. mendeeta,

kristau-estatu txikiak sortu ziren eta leku horiek seguruak ziren merkataritzarako.

Erdi Aroan portu gutxik zuten kaia, eta are gutxiagok garabia.

Txanponak diferenteak izateagatik beste herri batzin trukatu a zuten.

Erdi aroko hiriak komunikazio bideetarik gertu, laboranzarako eta artzaintzarako lur onak, ur ugari, zura lortzeko basoak, harriak eskuratzeko harrobiak.

Hiri nukleoa harresiz inguratuta zegoen, hiria defendatzeko, kanpotik etorritakoei zergak kobratzea eta markataritza produktuak kontrolatzea errezagoa egiteko.

Oiplanoa oso irregularra zen erdigunean kokatutako plaza baten inguruan. Plazan katedrala, udaletxea eta lonja egoten ziren, ausoetan biltzen ziren. Kaleak bihurriak eta estuak ziren.

Gaixotasun infekziosoak errez hederatzen ziren.

Harresien kanpo herri berri batzuk sortu ziren, errebalak. Bertan auzoko pobreak bizi ziren.

Magistratuen burua burgumasua edo alkatea zen. Udaletxean bizi ziren, eta hor gordetzen ziren heriko zigilua, zutoihala, artxoiboa eta altxorra.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren. Gremioiak kaletan ibiltzen ziren jardueraren arabera. Gizarte talde berri bat sortu zen, burgesia. Bulgesak aberastu egin ziren herrian produktuak zaltzeagatik. Taldearen barruan talde txikiak egoten ziren, goi-burgesia, merkatari handienak eta behe-burgesiak artisauak eta merkatari txikienak.

Burgesiaz gain Erdi Aroko hirietan herri xehko jende asko bizi zen, nobleak, klerikoak, mirabeak eta eskaleak.

Monarkek burgesiaren autoritatea behar zuten eta erresumaren lurralde batasuna betmatzeko eta monarkia nazionalak eretzeko.

Burgesek babes behar zuten feudalen kontra, erresuma guztietako dideetan.

Burgesiaren babesarentzat eta errege- erreginak hirigutunak sinatu ztuzten eta habantai batzuk idatzita .

1348. urtean iritsi zen Europara, Asiatik gaitsotasun infeksioa zen. Ez zekiten nondik etorri zen eta eser beraz hipotesi zentzugabeak esan zuten. Gaixotasun hori arkakuzoen ziztadez bidez trasmititzen zen, hilkorra zen. Izurritze beltzaren barruan gaixotazun batzuk zeukan:

. Sukarra

. Arnasketa

. Zirkulazio arazoak.

. Azalak kolore beltzaxka hartzea, horregatik deitzen zioten Izurrite beltza. Hondamen handiak sortu zuen Europan.

Oso ondorio larriak zituzten gizakian eta krisi orokorra. XIV. mendean gerra ugari, horren ondorioz hildako asko, lurren zati handi batean produktibitateaa oso txikia eta Izotz Aro Txikiak.

Ondorioak demografian %30-40ren heriotza.

Ondorio ekonomikoa pandemia sortu eta biztanleria murriztean produktoak ere murriztu zen. Geldialdia gertatu zen artisautzan eta merkataritzan. Ondorioak gizartean, jaun askok zergak igo ziren, jaunen aurkako matxinada asko gertatu ziren. Hiri-matxinadak ere gertatu ziren.

Ondorioak pentxamoldean, zenbait taldek pentsatu zuten Jainkoaren zigorra zela eta beren erlijio-fanatismoa erakutsi zuten. Beren burua zigortzen zuten, zartailuz, bekatuak garbitzeko. Heriotzaren dantzak antzezten zituzten.